Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Dilma Rousseff 0 5871 199016 174095 2026-07-31T11:17:55Z Caribiana 8320 parameters infobox 199016 wikitext text/x-wiki {{Infobox dignatario | variante = c |sucesion = Di 36° Presidente di Brasil |periodo start = [[1 di yanüari]] [[2011]] |periodo fin = [[31 di ougùstùs]] [[2016]] |antecesor = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] |sucesor = Michel Temer | ofishi = ekonomista, polítiko | partido = Partido dos Trabalhadores (PT) | pais = {{BRA}} }} '''Dilma Vana Rousseff''' (☆ [[14 di desèmber]] [[1947]] na [[Belo Horizonte]],) ta un ekonomista i polítiko [[brasil]]eño, ku ta [[presidente]] di e Banko di Desaroyo Nobo (antes Banko di Desaroyo BRICS) desde mart 2023. E tabata e di 36 presidente di e [[Brasil|Repúblika Federativo di Brasil]] desde 2011. El a wòrdu suspendi dia [[12 di mei]] [[2016]] i retirá dia [[31 di ougùstùs]] [[2016]]. E ta e promé muhé ku a tuma e posishon di presidente di Brasil.<ref>{{Cite news |url=http://noticias.bol.uol.com.br/internacional/2010/10/31/dilma-1-mulher-presidente-e-unica-economista-em-121-anos-de-republica.jhtm |title=Dilma, 1ª mulher presidente e única economista em 121 anos de República |date=2010-10-31|work=BOL Notícias|publisher=Universo Online |agency=EFE |language=pt |access-date=1 November 2010 |archive-date=28 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728150331/https://noticias.bol.uol.com.br/internacional/2010/10/31/dilma-1-mulher-presidente-e-unica-economista-em-121-anos-de-republica.jhtm |url-status=live }}</ref> Anteriormente tambe el a sirbi komo hefe di personal di e exks- i aktual presidente [[Luiz Inácio Lula da Silva]] for di 2005 pa 2010.<ref name="AgBr">{{cite news|url=https://agencia-brasil.jusbrasil.com.br/noticias/2319394/news-in-english-dilma-rousseff-biography|title=Dilma Rousseff biography|first=Allen|last=Bennett|work=Agência Brasil|via=JusBrasil|date=9 August 2010|access-date=2024-03-20|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024171742/https://agencia-brasil.jusbrasil.com.br/noticias/2319394/news-in-english-dilma-rousseff-biography|url-status=live}}</ref> E tabata afiliá na e "Partido dos Trabalhadores" (PT). {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Rousseff, Dilma}} [[Category:Hende]] [[Category:Politiko]] [[Category:Brazil]] 9h18c3jm63uhsgu9gcpehlzi7bejo9t Jair Bolsonaro 0 7110 199014 95497 2026-07-31T11:02:58Z Caribiana 8320 aktualisa i amplia / infobox agrega 199014 wikitext text/x-wiki {{infobox politico| variante = c | luga nacemento = {{BRA}} | ofishi = polítiko | partido = Partido Sosial Liberal (PSL) | casa = Michelle Bolsonaro | yui = 5 | website = https://www.bolsonaro.com.br/ }} '''Jair Messias Bolsonaro''' (☆ [[21 di mart]] [[1955]] na Glicério, estado di São Paulo, [[Brasil]]) ta un polítiko [[brasil]]eño.<ref>[https://www.ebiografia.com/jair_bolsonaro/ Biografia de Jair Bolsonaro], www.ebiografia.com. [https://web.archive.org/web/20230610134646/https://www.ebiografia.com/jair_bolsonaro/ Archivá] 10 di yüni 2023.</ref> E tabata presidente di e [[Brasil|Repúblika Federativa di Brasil]] di 1 di yanüari 2019 te 1 di yanüari 2023.<ref>[https://g1.globo.com/politica/eleicoes/2018/noticia/2018/10/28/jair-bolsonaro-e-eleito-presidente-e-interrompe-serie-de-vitorias-do-pt.ghtml Jair Bolsonaro é eleito presidente e interrompe série de vitórias do PT]</ref> Su susesor ta [[Luiz Inácio Lula da Silva]]. Bolsonaro a bira miembro di e Kongreso Nashonal na 1991. Durante su karera polítiko, el a afiliá ku diferente partido polítiko. Na elekshon presidensial di 2018, e tabata kandidato di e Partido Sosial Liberal (PSL) i a gana e elekshon dia 28 di òktober 2018.<ref name="veconomist">{{Citeer web|title=Brazil's congress starts to reform itself|url=https://www.economist.com/news/americas/21730206-clean-up-sleazy-political-system-will-require-lot-more-work-brazils-congress-starts|work=The Economist|date=2017-10-14|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180515151605/https://www.economist.com/news/americas/21730206-clean-up-sleazy-political-system-will-require-lot-more-work-brazils-congress-starts|archiefdatum=2018-05-15}}</ref> El a asumi su funshon komo e di 38 presidente di Brasil dia 1 di yanüari 2019. Na elekshon presidensial di 2022, el a pèrdè kontra Lula da Silva. Dia 8 di yanüari 2023, disturbionan a tuma lugá na e [[kapital]] [[Brasília]], kaminda simpatisante di Bolsonaro a drenta parlamento di Brasil. E eventonan aki ta wòrdu investigá pa autoridatnan brasileño. Na 2025 Bolsonaro a wòrdu kondená pa Korte Supremo pa intento di golpi di estado.<ref>{{citeer web|url=https://www.ad.nl/buitenland/braziliaanse-oud-president-bolsonaro-wordt-vervolgd-voor-couppoging-na-verkiezingsnederlaag~adfda47b/ |titel=Braziliaanse oud-president Bolsonaro wordt vervolgd voor couppoging na verkiezingsnederlaag |werk=Algemeen Dagblad |datum=2025-03-26 |bezochtdatum=}}</ref> == Bida personal == Promé ku su matrimonio aktual, Bolsonaro tabata kasá dos biaha. E tin kuatro yu hòmber for di su promé i di dos matrimonio, i un yu muhé ku su kasá aktual, Michelle Bolsonaro. Tres di su yu hòmber tambe ta aktivo den polítika: Flávio, Carlos i Eduardo.<ref>{{pt}}[https://web.archive.org/web/20180512004300/http://www.terra.com.br/istoegente/65/reportagem/rep_bolsonaro.htm Tal pai, tal filho], www.terra.com.br</ref><ref name="Bloomberg">{{en}}[https://www.bloomberg.com/graphics/2018-bolsonaro-circle/ Bolsonaro’s Men in Brazil: A Look at His Inner Circle], Rachel Gamarski, Simone Iglesias en Jackie Gu, [[Bloomberg Businessweek|Bloomberg]], 28 oktober 2018. [https://web.archive.org/web/20190501153405/https://www.bloomberg.com/graphics/2018-bolsonaro-circle/ Archivá] 1 di mei 2019.</ref> Flávio Bolsonaro a anunsiá na yüli 2026 ku e lo postulá su mes komo kandidato pa elekshon presidensial di 2026.<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2624457-zoon-van-bolsonaro-neemt-het-op-tegen-lula-bij-presidentsverkiezing-brazilie |titel=Zoon van Bolsonaro neemt het op tegen Lula bij presidentsverkiezing Brazilië |datum=2026-07-25 |bezochtdatum=2026-07-26 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bolsonaro, Jair}} [[Category:Hende]] [[Category:Politiko]] [[Category:Brazil]] bxvuw1k4a8h044fb5ekkp3qe3lgq9gg 199015 199014 2026-07-31T11:11:18Z Caribiana 8320 parameters infobox 199015 wikitext text/x-wiki {{infobox dignatario| variante = c | luga nacemento = {{BRA}} |sucesion = Di 38° Presidente di Brasil |periodo start = [[1 di yanüari]] [[2019]] |periodo fin = [[1 di yanüari]] [[2023]] |antecesor = Michel Temer |sucesor = [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | ofishi = polítiko | partido = Partido Sosial Liberal (PSL) | pareha = Michelle Bolsonaro | yui = 5 | website = https://www.bolsonaro.com.br/ }} '''Jair Messias Bolsonaro''' (☆ [[21 di mart]] [[1955]] na Glicério, estado di São Paulo, [[Brasil]]) ta un polítiko [[brasil]]eño.<ref>[https://www.ebiografia.com/jair_bolsonaro/ Biografia de Jair Bolsonaro], www.ebiografia.com. [https://web.archive.org/web/20230610134646/https://www.ebiografia.com/jair_bolsonaro/ Archivá] 10 di yüni 2023.</ref> E tabata presidente di e [[Brasil|Repúblika Federativa di Brasil]] di 1 di yanüari 2019 te 1 di yanüari 2023.<ref>[https://g1.globo.com/politica/eleicoes/2018/noticia/2018/10/28/jair-bolsonaro-e-eleito-presidente-e-interrompe-serie-de-vitorias-do-pt.ghtml Jair Bolsonaro é eleito presidente e interrompe série de vitórias do PT]</ref> Su susesor ta [[Luiz Inácio Lula da Silva]]. Bolsonaro a bira miembro di e Kongreso Nashonal na 1991. Durante su karera polítiko, el a afiliá ku diferente partido polítiko. Na elekshon presidensial di 2018, e tabata kandidato di e Partido Sosial Liberal (PSL) i a gana e elekshon dia 28 di òktober 2018.<ref name="veconomist">{{Citeer web|title=Brazil's congress starts to reform itself|url=https://www.economist.com/news/americas/21730206-clean-up-sleazy-political-system-will-require-lot-more-work-brazils-congress-starts|work=The Economist|date=2017-10-14|archiefurl=https://web.archive.org/web/20180515151605/https://www.economist.com/news/americas/21730206-clean-up-sleazy-political-system-will-require-lot-more-work-brazils-congress-starts|archiefdatum=2018-05-15}}</ref> El a asumi su funshon komo e di 38 presidente di Brasil dia 1 di yanüari 2019. Na elekshon presidensial di 2022, el a pèrdè kontra Lula da Silva. Dia 8 di yanüari 2023, disturbionan a tuma lugá na e [[kapital]] [[Brasília]], kaminda simpatisante di Bolsonaro a drenta parlamento di Brasil. E eventonan aki ta wòrdu investigá pa autoridatnan brasileño. Na 2025 Bolsonaro a wòrdu kondená pa Korte Supremo pa intento di golpi di estado.<ref>{{citeer web|url=https://www.ad.nl/buitenland/braziliaanse-oud-president-bolsonaro-wordt-vervolgd-voor-couppoging-na-verkiezingsnederlaag~adfda47b/ |titel=Braziliaanse oud-president Bolsonaro wordt vervolgd voor couppoging na verkiezingsnederlaag |werk=Algemeen Dagblad |datum=2025-03-26 |bezochtdatum=}}</ref> == Bida personal == Promé ku su matrimonio aktual, Bolsonaro tabata kasá dos biaha. E tin kuatro yu hòmber for di su promé i di dos matrimonio, i un yu muhé ku su kasá aktual, Michelle Bolsonaro. Tres di su yu hòmber tambe ta aktivo den polítika: Flávio, Carlos i Eduardo.<ref>{{pt}}[https://web.archive.org/web/20180512004300/http://www.terra.com.br/istoegente/65/reportagem/rep_bolsonaro.htm Tal pai, tal filho], www.terra.com.br</ref><ref name="Bloomberg">{{en}}[https://www.bloomberg.com/graphics/2018-bolsonaro-circle/ Bolsonaro’s Men in Brazil: A Look at His Inner Circle], Rachel Gamarski, Simone Iglesias en Jackie Gu, [[Bloomberg Businessweek|Bloomberg]], 28 oktober 2018. [https://web.archive.org/web/20190501153405/https://www.bloomberg.com/graphics/2018-bolsonaro-circle/ Archivá] 1 di mei 2019.</ref> Flávio Bolsonaro a anunsiá na yüli 2026 ku e lo postulá su mes komo kandidato pa elekshon presidensial di 2026.<ref>{{Citeer web |url=https://nos.nl/artikel/2624457-zoon-van-bolsonaro-neemt-het-op-tegen-lula-bij-presidentsverkiezing-brazilie |titel=Zoon van Bolsonaro neemt het op tegen Lula bij presidentsverkiezing Brazilië |datum=2026-07-25 |bezochtdatum=2026-07-26 |werk=nos.nl |taal=nl}}</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bolsonaro, Jair}} [[Category:Hende]] [[Category:Politiko]] [[Category:Brazil]] 77evkzopgqu0ily5d8wpjnfyn39cpkd Usuario:Caribiana/Sandbox/Kladblok 2 7580 198964 198562 2026-07-30T17:31:23Z Caribiana 8320 198964 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' * [[Afroarubano]] - [[Proteccion di Consumidor]] - [[Scooting Aruba]] - [[Tratado fronteriso Hulanda-Venezuela]] - [[Dekreto real]] - [[Clinton Whitfield]] -[[Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba]] (SVGA) - [[Yudansa pa desaroyo]] - [[Piet Kasteel]] - [[Representante di Hulanda na Aruba, Kòrsou i Sint Maarten]] - [[Nigel Maduro]] - [[derechista (politika)]] - ---------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''AIOF''' (Aruba Investment and Development Fund) ta un fondo nacional di inversion y desaroyo di Aruba, cu tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260620.pdf Parlamento lo trata prome Fondo di Inversion y Desaroyo di Aruba otro siman], BDA (20 di juni 2026)</ref> AIOF ta un iniciativa cu gobierno AVPFUTURO ta considera como un di e pilarnan principal di su programa di gobernacion. E fondo nacional di inversion y desaroyo tin como meta pa crea un mecanismo permanente pa financia proyectonan strategico cu ta contribui na crecemento economico, diversificacion economico y progreso social di Aruba na largo plaso. Prome cu e tratamento publico den Parlamento, gobierno a contesta un total di 229 pregunta presenta door di miembronan di Parlamento tocante e proyecto di ley ''Landsverordening Algemeen Investerings- en Ontwikkelingsfonds''. E idea pa crea un fondo nacional di inversion no ta nobo. Desde cu gobierno AVP-FUTURO a drenta gobierno na maart 2025, e coalicion a identifica e creacion di un fondo di inversion como un prioridad. Durante e preparacion di presupuesto nacional pa 2026, gobierno a reserva Afl. 50 miyon como inversion inicial pa pone e fondo traha unabes cu Parlamento aproba e ley. Segun e propuesta, AIOF lo enfoca riba inversionnan den varios sector considera esencial pa desaroyo sostenibel di Aruba. Entre e areanan cu tin prioridad tin enseñansa, innovacion, energia renovable, resiliencia climatico, gobierno digital, vivienda sostenibel, infrastructura y desaroyo di sectornan economico nobo. {{Appendix}} Despues di un debate extenso dia 23? di juni 2026 den Parlamento di Aruba, un mayoria minimo den Parlamento (11 voto na fabor y 9 contra) a aproba e Landsverordening Algemeen Investeringsen Ontwikkelingsfonds (AIOF), un ley cu ta crea Aruba su prome Fondo General di Inversion y Desaroyo. Segun gobierno, e fondo lo forma un herment financiero permanente pa permiti planificacion y financiamento di inversionnan publico riba un base multianual. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20260626.pdf</ref> Otro elemento cu gobierno a pone enfasis riba dje ta e evaluacion independiente cu e ley ta prescribi. Despues di cinco aña cu e drenta na vigor, un comision di experto lo evalua e efectividad di AIOF y entrega un rapport na Parlamento y CAft. Maneho di AIOF lo cay bao di responsabilidad comparti di Minister di Asuntonan General y Minister di Finanzas. E fondo lo tin su propio presupuesto, cu lo ta separa di Presupuesto di Pais Aruba. Arends-Reyes a splica cu e beneficio mas grandi di AIOF ta cu recurso destina pa inversion lo keda separa di gastonan regular di gobierno. Gobierno AVP-FUTURO a anuncia oficialmente diaranson atardi, cu Aruba awor tin su propio Fondo General di Inversion y Desaroyo (AIOF). Un total di 11 parlamentario a vota pa e ley pasa. Segun Minister di Finansa, Geoffrey Wever, e fondo aki lo yuda financia proyectonan importante cu ta contribui na bienestar y desaroyo di Aruba a largo plaso.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/37860 Wever: Fondo di inversion AIOF awor ta realidad pa financia proyectonan importante], 24 di juni 2026</ref> [[:Kategoria:Sociedad]] ------------ {{Variante|a}} {{Databox}} '''Afroarubano''' of '''Afrorubiano''' ta Arubianonan di ascendencia predominantemente Africano. Afro-Arubano ta un grupo etnico minoritario na Aruba, representando 15% di e poblacion di Aruba.[1] Hopi Afro-Arubano ta biba den e di dos ciudad mas grandi di Aruba, San Nicolaas, situa na e punta zuid di e isla.[2] Miéntras ku Aruba tabatin afrikanonan sklabisá,[3] nan tabata den kantidatnan mas chikitu ya ku e isla tabatin masha tiki plantashon basá riba katibu debí na su tera malu i klima seku.[4] Mayoria di Afro-Arubanonan awendia ta bini di islanan i nashonnan den Karibe serkano manera Sint Maarten, Repúblika Dominikana, Sürnam, Guyana, Haiti, Jamaica, Trinidad i Tobago, Grenada, Curaçao, Saba, Sint Eustatius, e Antia Menor i Sur Amérika.[5] == Historia == {{Wak articulo|Mira tambe: [[Historia di Aruba]]|pr=}} Afro-Arubanonan a yega Aruba den tres ola.<ref>{{Cite web |last=Redactie |date=2023-08-03 |title='African influence clearly visible on Aruba' {{!}} Caribbean Network |url=https://caribbeannetwork.ntr.nl/2023/08/03/african-influence-clearly-visible-on-aruba/ |access-date=2024-12-27 |website=caribbeannetwork.ntr.nl |language=en-US}}</ref> Durante e era kolonial, afrikanonan sklabisá tabata wòrdu transportá pa Aruba dor di kolonistanan hulandes,<ref>{{cite web | url=https://www.myscience.org/en/news/wire/history_of_slavery_on_aruba_and_st_eustasius_online-2023-ru | title=History of slavery on Aruba and St. Eustasius online | date=29 June 2023 }}</ref> ounke no na gran kantidat ya ku e hulandesnan (i promé ku nan, e spañónan) tabata konsiderá Aruba muchu seku pa plantashonnan na gran eskala.[8] Papiamentu, e idioma komun awor di e islanan ABC,<ref>{{Cite web |title=Language and education on the ABC islands |url=https://www.researchgate.net/publication/300471435}}</ref><ref>{{Cite web |title=Papiamentu |url=https://www.hawaii.edu/satocenter/langnet/definitions/papiamentu.html#:~:text=Papiamentu%20probably%20emerged%20from%20the,spread%20to%20Bonaire%20and%20Aruba. |access-date=2025-06-02 |website=www.hawaii.edu}}</ref> ta data di por lo ménos 300 aña i ta basá predominantemente riba strukturanan lingwístiko afro-portugues kombiná ku vokabulario i influensianan di idiomanan spañó, wèst afrikano, hulandes, ingles i idiomanan amerindio.<ref>{{cite web|url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/north-america/caribbean-atlantic/aruba/aruba-history-heritage.html |title=Aruba – History and Heritage |publisher=[[Smithsonian Institution]] |access-date=2013-06-20}}</ref><ref>{{Citation |title=Aruba |date=2025-03-25 |work=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250330035846/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/aruba/ |url-status=dead |archive-date=March 30, 2025 |access-date=2025-03-30 |publisher=Central Intelligence Agency |language=en}}</ref> Papiamentu a yega Aruba for di Kòrsou. Promé ku siglo 20, mayoria di e Arubianonan pretu probablemente a yega liber òf sklabisá for di Kòrsou òf for di Afrika via Kòrsou, òf desendiente di migrantenan anterior for di Kòrsou, ku histórikamente tabata un di e hafnan di komersio di katibu hulandes mas grandi den Karibe.[13] Migrashon na eskala chikí for di Kòrsou, i for di otro islanan den Karibe, pa Aruba a sigui despues di emansipashon. Katibunan no a forma un kultura Afro Karibense separá i despues di emansipashon na 1863, katibunan anterior a integrá den e sosiedat liber rápidamente (Alofs 2003a. Durante henter [[siglo 20|siglo binti]], hopi imigrante for di Antias Britániko (esta for di Trinidad i Grenada), Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, i otro islanan a establesé nan mes na [[San Nicolas]], esta pa traha den e industria petrolero di Aruba. Hopi a trese nan idioma krioyo i dialektonan ingles lokal pa e cuidad,[14] desaroyando despues den loke awe ta konosí komo Ingles di San Nicolaas (tambe konosí lokalmente komo Ingles di Bush, Ingles Sani, Ingles We, Papiamentu di Pueblo etc.).[15][16][17][18][19] Den siglo 21, mayoria di e imigrantenan di descendiente Afrikano mas recien pa Aruba ta bini di un entrada nobo di migrantenan laboral Haitiano, Surinameño, Kurasoleño i Dominikano.[20] {{Appendix}} [[:Kategoria:Historia di Aruba]] ----- Afrorubiano ta residentenan di Aruba cu ta rastrea nan ascendencia te na Africa sub-Sahariano, primordialmente pa medio di e descendientenan di hendenan esclavo treci pa colonizadornan Hulandes den siglo 17 y despues imigrantenan di otro islanan di Caribe. Contrario na hopi teritorio Caribense, Aruba su economia tabata carece di plantacionnan na gran escala, resultando den un poblacion esclaviza relativamente chikito cu nunca a surpasa 21% di e total di habitantenan, cu esclavitud aboli na 1863, liberando apenas 496 individuo. Esaki a kondusí na e desaroyo di un kultura di kampesino distinto bou di Afro-Arubanonan liberá, sentra riba agrikultura na eskala chikí, peska i migrashon laboral di temporada, miéntras ku meskla ku poblashonnan indígena di Caquetio i Oropeo a krea un núkleo Mestizo-Krioyo mesklá ku ta definí gran parti di e komposishon étniko di Aruba.[1][2] Den siglo 20, e deskubrimentu di zeta den añanan 1920 a atraé olanan signifikante di trahadónan afro-karibense di paisnan manera Trinidad, Barbados, Jamaica i Haiti, ku a yena funshonnan den e refinerianan i gradualmente a elevá nan status sosioekonómiko riba e poblashon tradishonal pa mitar di siglo. E migrantenan aki, huntu ku imigrashon kontinuo mará na e kambio pa turismo despues di 1985, a enrikesé e sosiedat pluralista di Aruba, ku awor ta konsistí di mas ku 40 nashonalidat, ounke tenshonnan étniko de bes en kuando ta surgi entre residentenan establesé pa hopi tempu i yegadanan mas nobo, inkluyendo gruponan afro-karibense di stereotipo relashoná ku kriminalidat. Afro-Arubanonan awendia ta kontribuí prominentemente na sektornan manera konstrukshon, hospitalidat i trabou doméstiko, ku hende muhé di Haiti i Jamaica frekuentemente empleá komo kuido di kas; nan ta forma un kalkulashon di 15% di e poblashon komo Arubiano Pretu, ku un meskla mas amplio Oropeo/Am -------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Scouting Aruba''' ta e organisacion nacional di scouts Arubano, funda na 2000. == Historia == E ta comparti un historia comun cu e otro Antiyanan Hulandes te na e separacion politico di e isla for di Hulanda. Scouting Aruba ta un Full Member of the Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement. Scouting Aruba ta consisti di 13 grupo, dividi den 3 distrito. Tin un grupo di Scout pa hende ku limitashon mental i físiko. Scouting Aruba tin 456 miembro te ku 2021.[1] Scoutnan na Aruba ta participa den hopi campamento den Caribe, hopi biaha nan ta biaha cu boto pa campa riba islanan den cercania hunto cu Scoutnan di paisnan bisiña. Riba 27 di febrüari 2016, World Scout Committee a rekonosé Scouting Aruba komo e Organisashon Nashonal di Scout di Aruba i a otorgá esaki Miembresia Kompleto di WOSM ku derecho di voto.[2] E sertifikado di miembresia a wòrdu presentá na e organisashon den e di 41 Konferensia Mundial di Scout, ku a wòrdu kondusí na Baku di Azerbaijan na 2017. Programa i idealnan Kastor-edat 5 pa 7 (mucha hòmber i mucha muhé) Yunan di edat 7 pa 10 (sekshonnan miksto ta eksistí) Scoutnan di edat 10 pa 14 (sekshonnan miksto ta eksistí) Eksploradónan-edat 15 pa 18 (mucha hòmber i mucha muhé) Rovers-edat 18 pa 23 (mucha hòmber i mucha muhé) E Lema Scout ta Sea Prepara, Semper Prepara na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E emblema di Scouting Aruba ta consisti di simbolonan di Scouting y colornan cu ta coresponde cu e bandera di Aruba. E dos streanan di sinku punto ta wòrdu kita for di e Fleur-de-lis i pone riba otro. E logo ta diseñá pa Sr. Juan Martijn.[3] ----------------- {{Variante|a}} {{infobox organisacion | variante = a | nomber = Scouting Aruba | abrevia = | imagen = WikiProject Scouting fleur-de-lis trefoil.svg | funda = April 23, 2000. | pais = {{ABW}} | sede = | afilia = | presidente = | tipo = | obhetivo = desaroyo di | lema = ''Wees paraat'' | cantidad_miembro = | koepel = | europeo = | internacional = Interamerican Region of the World Organisation of the Scout Movement | website = https://www.facebook.com/ScoutingAruba }} '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (Asosiashon di Guia, PNA) ta un organisashon nashonal di guia den [[Karibe Hulandes]]. == Historia == E prome guianan riba Curaçao a cuminsa na Mei 1930 bao di e bandera di Dutch Girl Guides Guild. Esaki pronto a bira e Gremio di Guides di Niernan Hulandes Curaçao. E kantidat di miembronan a krese den transkurso di añanan ku sosten di NPG. Na 1967, NPG a entrega un peticion na Region di Hemisferio Occidental di WAGGGS encuanto si por establece un colaboracion cu Dutch Girl Guides Guild Curaçao pa asina logra un miho alineacion cu e organisacion su ubicacion geografico. Gremio Scout Hulandes Curaçao a bira un organisacion independiente na aña 1972. Cinco aña despues, e organisacion su nomber a wordo cambia pa Gremio Scout di Antiyas Hulandes. E Girl Scouts i Guides a plama den henter e isla. Desde mei 1993, tin un seccion pa muchanan di 4 pa 6 aña, esta e Elvitas. Esaki tabata na honor di Sra. Norma Elisabeth-Galaraga, kende tabata e prome Guia riba e isla pa tuma e Promesa. Na aña 1995 a kuminsá un sírkulo pre-Brown i un sírkulo di Brownie na isla di Boneiru, tambe bou di organisashon di Girl Scout Guild di Antia Hulandes. Durante e di 35 konferensha di WAGGGS na Hong Kong na 2014, e organisashon a risibí su nòmber aktual, Asosiashon di Guia PNA. E organisashon aktualmente tin 11 grupo (10 riba Kòrsou, 1 riba Boneiru) ku un total di 220 miembro na 2017. E Asosiashon di Guia PNA ta miembro di Asosiashon Mundial di Girl Guides i Girl Scouts. E organisashon tambe ta afiliá na e Vilashon Karibense pa Guia.<ref>https://nl.scoutwiki.org/Asosiashon_di_Guia_PNA </ref> ---- en.wiki: '''Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen''' (PNA, Asosiashon di Guia di Mucha muhé di Antia Hulandes) ta e organisashon nashonal di Guia di Antia Hulandes anterior. E ta sirbi 461 miembro (te ku 2003). Fundá na 1930, e organisashon pa mucha muhé so a bira un miembro asosiá di e Asosiashon Mundial di Guia di Mucha Muhé i Scout Muhé na 1978 i miembro kompletu na 1981. E ta sirbi 461 miembro den 11 grupo di Guia, 10 grupo di Guia na Kòrsou, 1 na Boneiru, niun na Sint Maarten, Saba i Sint Eustatius.<ref name="PNA">{{cite web |url=http://pnagirls.tripod.com/ |title=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |publisher=Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen |accessdate=2010-08-05 |archive-date=2019-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119111111/http://pnagirls.tripod.com/ |url-status=dead }}</ref> [[File:Collectie NMvWereldculturen, TM-10021662, Repronegatief 'Een groep padvindsters', fotograaf niet bekend, 1947.jpg|right|thumb|Girl Scouts na Corsou, 1947]] ==Programa i idealnan == E asosiashon ta dividí den kuater sekshon segun edat;[1] Elvita - di edat 4 pa 7 Kabouter - edatnan di 8 pa 10 aña Guia Menor - edatnan di 11 pa 14 Mayor di Guia - di 15 pa 18 aña E Lema di Girl Scout ta Sea Prepara, Sea Preparado na Papiamento, y Weest Paraat na Hulandes. E badge di e Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta basa riba e badge di ex organisacion di Girl Scouts Hulandes, Het Nederlands Padvindsters Gilde. E badge ta konsistí di un strea di dies punto pa e dies liñanan den e lei di Girl Scouts riba un Trefoil pa Girl Scouting/Guide. Padvindstersvereniging van de Nederlandse Antillen ta comparti nan sede cu Scouting Antiano y otro ex organisacionnan hubenil di Antiyas Hulandes. {{Appendix}} [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] ------------------ {{Databox}} '''Proteccion di consumidor''' ta referi na e totalidad di esfuerso y medida destina pa proteha hende den nan rol como [[consumidor]] di producto of servicio. E ta inclui legislacion y hurisprudencia (ley di consumidor) y tambe funcionnan delega pa gobierno na organisacionnan di consumidor (e movemento di consumido). E meta di proteccion di consumidor ta pa garantisa e calidad di producto y servicio, pa preveni consumidornan di sufri daño fisico, psicologico of economico door di e producto of servicionan cu nan ta consumi, y pa optene reparacion y compensacion pa daño unabes sufri como resultado di consumo. == Ley di consumidor == Legislacion di consumidor ta encera tur ley y regulacion crea pa proteccion di consumidor. Specificamente, ley di consumidor tin como meta “pa proteha e consumido den su relacion cu e productor-bendedo pa asina restaura e balansa economico y legal entre nan dos.”<ref name="Witte">{{Cite book |last=De Witte |first=Mieke |coauthors=An Vermeersch |date=2004 |title=Europees consumentenrecht |url=https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13 |location=Antwerpen |publisher=Maklu |page=13 |isbn=9789062159611 |accessdate=11 juni 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230618075706/https://books.google.com/books?id=xHWDsYbbr78C&pg=PA13|archiefdatum=2023-06-18}}</ref> El a wordo desaroya pa mehora e posicion huridico di consumidornan verso productornan ora esaki a resulta necesario den e di dos mita di [[siglo 20|siglo binti]] cu e ascenso di e sociedad consumido. Derecho di consumidor ta pues un ramo di ley relativamente nobo, cu tin biaha no ta ni wordo reconoce como un ramo di ley separa. Pesey e ta un amalgama di reglanan cu por wordo clasifica den e dominio priva, publico y criminal.<ref name="Witte"/> === Aruba === Minister di Finansa, Asunto Economico y Sector Primario, mr. Geoffrey Wever ta anuncia cu riba Dia Internacional di Consumidor 15 di maart 2026 e “Landsverordening bestuursrechterlijke handhaving consumentenbescherming” lo drenta na vigor. E ley aki lo fortifica di manera significativo e proteccion di consumidor y ta duna Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision y aplicacion di e ley pa proteha derechonan di consumidor.<ref>[https://24ora.com/awe-ley-di-consumidor-ta-drenta-na-vigor-na-aruba/ Awe Ley di Consumidor ta drenta na vigor na Aruba], [[24ora]] (15 di maart 2026)</ref> Proteccion di consumidor ta un pilar importante di e maneho economico di Gabinete AVP- FUTURO. Manera palabra den Programa di Gobernacion 2025- 2028 riba pagina 34 “lo introduci e ley di proteccion di consumidor pa proteha e consumidor y crea un mercado mas transparente y husto. Lo presenta e ley aki na Parlamento y implementa door di Aruba Fair Trade Authority”. Despues cu Parlamento a trata y aproba e ley (''Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming'') riba 18 di juni 2025,<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/aruba/31326-wetgeving-bescherming-consumenten-aangenomen Wetgeving bescherming consumenten aangenomen], [[Antilliaans Dagblad]] (24 di juni 2025)</ref> via un decreto nacional di 27 di februari 2026, e ley di proteccion di consumidor lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, riba Dia Internacional di Consumidor. * Aruba Fair Trade Authority (AFTA)<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/consument/83940/aruba-zet-grote-stap-met-consumentenbescherming Aruba zet grote stap met consumentenbescherming], aruba.nu (24 di december 2025)</ref> === Corsou === Ley di consumidor na [[Kòrsou|Corsou]] ta wordo influencia door di tanto legislacion local komo derecho hulandes, ku ta konta pa Kòrsou como pais konstituyente denter di Reino. Derechonan di consumidor na Corsou ta wòrdu protehá dor di un kombinashon di regulashonnan lokal, regulashonnan hulandes, i kuadro internashonal.<ref>https://www.lawgratis.com/blog-detail/consumer-law-curacao-netherlands</ref> E legislacion primario ku ta regla protekshon di konsumidó na Kòrsou ta encera, e Codigo Civil di Corsou, Le di Protekshon di Konsumidó (Wet Consumentenbescherming), y regulacionnan di [[Union Oropeo|Union Europeo]] y legislacion Hulandes: Organisacionnan: * Fundashon pa Konsumidó Curaçao * Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/41127/oprichting-stichting-consumenten-belangen-curacao</ref> === Hulanda === E Ley di Implementashon riba e Modernisashon di e Direktiva di Protekshon di Konsumidó, ku ta prohibí, entre otro kosnan, e publiká òf tin post di revishonnan falso riba internèt, a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley a cambia Buki 6 di e Kódigo Sivil, e Lei di Enforsamentu di Protekshon di Konsumidó i e ley di Preis[3][4][6][6] === Merca === Na [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] un variedad di ley tanto na nivel federal como estatal cu ta regula asuntonan di consumidor for di cuminsamentu di siglo 20. Entre nan ta e Ley Federal di Kuminda, Remedi i Kosmetika, Lei di Práktikanan di Kobransa di Debe Hustu, e Lei di Raportahe di Krédito Hustu, Lei di Bèrdat den Prestamo, Lei di Fakturashon di Krédito Hustu, i e Lei di Gramm–Leach–Bliley. Leinan federal di protekshon di konsumidó ta wòrdu enforsá prinsipalmente dor di e Komishon Federal di Komersio, e Ofisina di Protekshon Finansiero di Konsumidó, e Atministrashon di Kuminda i Remedi, i e Departamentu di Hustisia di Merca. {{Appendix}} [[:Kategoria:Economia]] [[:Kategoria:Sociedad]] Protekshon di konsumidó ta referí na e totalidat di medidanan, politika i institushonnan destina pa protehá hende den nan rol komo konsumidó di produkto òf servisio. Esaki ta inkluí legislashon i hurisprudensia (ley di konsumidó), asina tambe aktividatnan di gobièrnu i organisashonnan di konsumidó ku ta defendé interes di publiko. E meta di protekshon di konsumidó ta pa: garantisá kalidat i seguridat di produktonan i servisionan prevení ku konsumidónan sufri daño físiko, sikológiko òf ekonómiko promovê transparensia den merkado asegurá posibilidat di reparashon òf kompensashon ora daño a sosodé Protekshon di konsumidó ta konsiderá un elemento importante den politika ekonómiko i regulashon di merkado. Derecho di konsumidó Derecho di konsumidó ta e ramo di ley ku ta trata relashonnan entre konsumidónan i produsentenan òf bendedónan. Legislashon di konsumidó ta intenta reduci e desequilibrio ku por eksistí entre e dos parti, pasobra produsentenan generalmente tin mas informashon i poder ekonómiko ku konsumidónan.<ref>[1]</ref> Derecho di konsumidó a desaroyá principalmente den segunda mitar di siglo binti, den paralelo ku e ekspanshon di e llamada sociedad di konsumidó. E rama aki di ley ta relativamente nobo i, den hopi sistema hurídiko, e ta forma un kombinashon di regla di: derecho privá (kontraktnan i responsabilidat) derecho públiko (regulashon di merkado) derecho penal (sanksion kontra fraude òf praktikanan ilegal) Instrumentonan di protekshon Medidanan di protekshon di konsumidó por inkluí, entre otro kosnan: regulashon riba seguridat di produktonan obligashon pa informashon klaro i etiketahe protekshon kontra publicidat engañoso regla riba garantia i devolushon di produktonan supervison di merkado dor di autoridatnan públiko Ademas, organisashonnan di konsumidó por asistí publiko ku informashon, konseho i representashon den konfliktonan ku empresanan. Protekshon di konsumidó segun pais Aruba Na Aruba, protekshon di konsumidó ta wòrdu fortifiká ku introdukshon di legislashon spesífiko. Parlamento di Aruba a aproba e Landsverordening bestuursrechtelijke handhaving consumentenbescherming riba 18 di juni 2025.<ref>[3]</ref> Via un decreto nasional di 27 di februari 2026, e ley aki lo drenta na vigor riba 15 di maart 2026, coincidiendo ku Dia Internashonal di Konsumidó. E ley ta duna e Aruba Fair Trade Authority (AFTA) un rol importante den supervision i enforsamentu di derechonan di konsumidó.<ref>[2]</ref> E introdukshon di e ley tabata parti di e Programa di Gobernashon 2025–2028, ku a enfatisá kreashon di un merkado mas transparente i hustu. Kòrsou Na Kòrsou, protekshon di konsumidó ta basa riba un kombinashon di legislashon lokal i influensia di derecho hulandes. Komo pais konstituyente den Reino di Hulanda, hopi prinsipionan di derecho di konsumidó hulandes tin influensia riba e sistema legal di Kòrsou.<ref>[5]</ref> Regulashonnan relevante por inkluí: Kódigo Sivil di Kòrsou legislashon lokal tokante protekshon di konsumidó influensia di norma internashonal i europeano Organisashonnan lokal ku ta defendé interes di konsumidó ta inkluí: Fundashon pa Konsumidó Curaçao Stichting Consumenten Belangen Curaçao<ref>[6]</ref> Hulanda Na Hulanda, derechonan di konsumidó ta fortemente influensiá dor di legislashon di Union Europeo. Un ehèmpel reciente ta e Wet implementatie modernisering consumentenbescherming, ku a drenta na vigor dia 28 di mei 2022. E ley aki a introducí, entre otro kosnan: prohibishon di revishonnan falso riba internet regla mas estrikto pa transparensia di prijs mas protekshon kontra praktikanan komersial engañoso E legislashon aki a modifica, entre otro, Buki 6 di e Kódigo Sivil hulandes i e ley di enforsamentu di protekshon di konsumidó.<ref>[3]</ref> Estados Unidos Na Estados Unidos, protekshon di konsumidó ta regula dor di un gran kantidat di ley federal i estatal. Entre e mas konosí tin: Federal Food, Drug, and Cosmetic Act Fair Debt Collection Practices Act Fair Credit Reporting Act Truth in Lending Act Fair Credit Billing Act Gramm–Leach–Bliley Act Enforsamentu di e leyinan aki ta wòrdu realisá prinsipalmente dor institushonnan manera: Federal Trade Commission (FTC) Consumer Financial Protection Bureau (CFPB) Food and Drug Administration (FDA) Department of Justice (DOJ) Mira tambe Konsumidó Derecho di konsumidó ------------------ {{infobox persona | variante = c | nomber = René van Nie | nomber completo = René Gerrit Anton van Nie | fecha nacemento= [[1 di yanüari|1 di januari]] [[1939]] | luga nacemento = {{NLD}} | fecha fayecimento= [[23 di mei]] [[2017]] | luga fayecimento = {{ABW}} | causa morto = paro cardiaco | residencia = | alma mater = | ofishi = cineasta, director di cine, periodista, escritor | periodo activo = | conoci pa = ''Kind van de Zon'' (1975) | lenga literario = Hulandes | website = }} {{DEFAULTSORT:Nie, René van}} [[:Kategoria:Direktor di sine]] [[:Kategoria:Eskritor]] [[:Kategoria:Hulanda]] [[:Kategoria:Aruba]] ------------------- == Cas floria == titel van dit verslag is "Het erfgoed en de betekenis van de versierde <<"Cunucuhuizen op Aruba">>. Dit rapport is toegevoegd aan de bestaande nationale erfgoedcollectie, maar er zullen brochures beschikbaar zijn voor openbaar gebruik. Studenten hebben toegang om ze te gebruiken voor schoolpresentaties of spreekbeurten. Dit rapport is gemaakt door Romy van Vuren, een stagiair van de Universiteit van Utrecht, onder begeleiding van mevrouw Webb-Kock. Dit rapport bevat gedetailleerde informatie over de betekenis van de symbolen op de versierde huizen op Aruba, de namen van de siermetselaar gespecialiseerd in deze techniek, geschiedenis en architectuur van Aruba. Het bevat ook een lijst van de versierde huizen op Aruba. Er zijn meer dan 200 prachtig versierde huizen met een verscheidenheid aan symbolen zoals: gordijnfiguur, ster, bloem, vogelbek en halvemaan enz. De term voor deze versierde huizen is "bloemrijke huizen" of "versierde huizen". Meer informatie vindt u in deze flyer en bij de Departamento Arubiana. Zie ook: • boek Bouwen op de Wind Cas Floria of Cas decora zijn zeer bijzondere versierde huizen op Aruba, die mogelijk alleen op Aruba voorkomen. Het is een unieke bouwstijl die dateert van rond het einde van de 19e tot het begin van de 20ste eeuw. Decoraties werden gemaakt met een extra pleisterlaag en later van cement. Versierde gevellijsten met symbolen die mogelijk afkomstig zijn van indianen. Deze verklaring is onwaarschijnlijk. De symbolen werden puur ter decoratie aangebracht op de woning, sommige symbolen hebben een betekenis. 1920 - Cas floriá a cuminsa na Aruba, esta e adorno bunita di figura di cortina, strea, flor, pico di parha, medio luna, etc. na rand di heut ofna skina di cas. E promé cas cu a haña e adorno aki tabata di Bernardo Eman Croes na Pos Chikito. Dos Metsla di Noord, Julian (Janchi) Christiaans y Goy Semeleer a tmha e cas aki na aña 1920 y a duné e adorno di flor bou di heut y di clos pilar na e skinanan. Pesey na e casnan na Pos Chikito y Sabana Basora tin masha hopi. Por tin mas o menos 200 pa 300 cas na Aruba y e floriamento aki te na aña 1944. Janchi Christiaans tabata un discipulo di su tata Hose Christiaans y di famia Donati. Famia Donati a dorna hopi cas figurci di cortina, directamente cu man y sin usa patronchi, manera Janchi Christiians despues tabata usci. Awor tin cdgun cas cu ta wordu trahá, estilo Arubicmo cu tambe ta usa e floriamento aki pa mentené nos cultura. -------- [[File:Caribbean maritime boundaries map.svg|thumb|Mapa di e frontera maritimo di [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].]] E '''frontera Reino Hulandes-Fransia''' ta referi na e fronteranan entre [[Reino Hulandes]] y [[Fransia]] den nan respectivo teritorionan den [[Laman Karibe|Lama Caribe]]. Esaki ta trata di fronteranan di tera y maritimo entre [[Sint Maarten]] y Fransia ([[Sint Maarten (Fransia)|Saint Martin]]); Sint Eustatius y Fransia, y entre Saba y Fransia. == Historia == Reino Hulandes tin un frontera ku Fransia riba e isla di Sint Maarten, tabatin un frontera ku Fransia na Suramérika entre 1815 i 1975 – promé ku independensia di Sürnam – i tabatin un frontera ku Fransia na Europa entre 1815 i 1830/39 – promé ku independensia di Bélgika. Aunke Hulanda tin frontera solamente cu Belgica y Alemania na Europa, Reino Hulandes tambe ta comparti un frontera cu Francia. E frontera aki ta pasa dor di e isla di Sint Maarten, un di e tres Islanan di Biento (SSS). Na 1648, Fransia i Repúblika Hulandes a bai di akuerdo pa dividí Sint Maarten den un porshon franses i un porshon hulandes, loke a keda formalisá den e Tratado di Concordia. E tratado aki a stipulá ku e parti sùit di e isla tabata pertenesé na Hulanda i e parti nort na Fransia. E tratado a inkluí akuerdonan riba un zona ekonómiko, asistensia mutuo den kaso di atakenan, i un presensia militar riba e isla.[8] Sinembargo, e Tratado di Concordia no ta menciona of establece un frontera. Sinembargo, áreanan importante (na e tempu ei) ta dividí.[9] Apesar di e Tratado di Concordia, Sint Maarten lo a cambia di man varios biaha mas. Entre 1648 i 1816, e porshon hulandes lo a wòrdu okupá pa periodonan kòrtiku tres biaha mas pa e inglesnan i kuater biaha pa e fransesnan.[8] Despues ku Bélgika a haña independensia (1830/1839), Reino Hulandes a pèrdè su frontera ku Fransia na Europa. Despues ku e relashonnan entre Hulanda i Fransia a keda normalisá na 1839, e dos paisnan a negoshá un tratado nobo, e Konvenshon Franco-Hulandes di 1839. E tratado aki lo a reafirmá algun provishon di e Tratado di Konkordia, komo ku e vershonnan original di e Tratado di Konkordia a bai pèrdí.[10] == Sint Maarten == E frontera nashonal na Sint Maarten ta un frontera habrí, ounke e área no ta forma parti di e Zona di Schengen. Reino Hulandes y Republica Frances ta mantene nan mesun control na frontera ora un hende yega e isla. Pa garantisá konfidensialidat mutuo di e kòntròlnan di frontera aki, duana hulandes ta permití pa patruyá awanan franses i duana franses ta permití pa patruyá awanan hulandes. Sinembargo, e servisionan respektivo no ta permití pa tuma akshon den awanan di otro. Si wardakosta hulandes opservá algu den awanan franses rònt di Saint-Martin, e mester alertá outoridatnan franses, i vise vèrsa. Pa haci posibel control di pasaheronan aereo cu ta drenta, Reino Hulandes y Republica Frances a cera e tratado di control di frontera na aeropuertonan di Sint Maarten na 1994. E tratado aki no a drenta na vigor te na 2007, ya cu e Estadonan General Hulandes prome a spera un posicion cla di e Estadonan di Antiyas Hulandes. Na 2016, e Tratado entre Gobièrnu di Reino Hulandes i Gobièrnu di Repúblika Franses tokante delimitashon marítimo den Karibe a keda konkluí, ku ta regulá e fronteranan marítimo hulandes-franses rònt di Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius.[11] Na 2023, 207 aña despues di e tratado di 1816, e frontera di tera a wòrdu establesé sin ambiguidat den e Tratado entre e Gobièrnu di Reino Hulandes i e Gobièrnu di e Repúblika Franses tokante e demarkashon di frontera entre e Reino di Hulanda (Sint Maarten) i e Repúblika Franses (Saint-Martin)[12] ku awor ta definí definitivamente e tereno tambe rant. E tratado aki a sigui un disputa riba e frontera rònt di e pueblo di Oyster Pond[13] ku a kondusí na un disputa entre Hulanda i Fransia na 2016.[14] Sinembargo e tratado aki ainda no a drenta na vigor. Algun di e fronteranan aki ta wòrdu establesé dor di tratadonan, pero no ta tur frontera marítimo den Karibe ta wòrdu establesé ofisialmente. nl.wiki: Rijksgrens van Nederland == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona continuo]] * [[Zona economico exclusivo]] * [[Tratado di Frontera Reino Hulandes-Venezuela]] [[:Kategoria:Geografia]] [[:Kategoria:Karibe Hulandes]] [[:Kategoria:Reino Hulandes]] E pais autonomo di Sint Maarten tin, banda di un zona continuo chikito, solamente awanan teritorial, sin un EEZ propio. E frontera marítimo entre Sint Maarten y e parti franses di e isla a wordo estableci door di un tratado entre Reino Hulandes y Fransia, firmá dia [[6 di aprel|6 di april]] [[2016]]. E tratado aki a drenta na vigor dia 1 di april 2017. -------- === Maneho === E maneho di e zonanan EEZ di Caribe Hulandes ta den man di Reino Hulandes, pero e derecho pa uza nan recurso marino ta comparti. Segun ''Rijkswet instelling exclusieve economische zone'' (Ley di Reino institucion zona exclusivo economico) di 2010, Hulanda (gobierno di Reino) tin e autoridad pa: * proteha y maneha e ambiente marino; * controla pesca, mineral y hidrocarburo den fondo marino; * comparti y firma acuerdonan internacional referente e EEZ. Pa e seis islanan mes e ley ta duna: * derecho pa uza e recurso natural pa desaroyo di [[turismo]], investigacion y energia renovabel (por ehempel parke di biento of solar den lama); * maneho di pesca den e awa teritorial (12 miya nautico rond di e isla); * un rol consultativo den maneho di sostenibilidad di Reino. E situacion aki ta un refleho di e structura special di Reino Hulandes: pa e awanan teritorial (12 miya nautico) e islanan tin competencia amplio, mientras pa e zona EEZ (te 200 miya nautico) e soberania final ta keda cu Reino. == Mira tambe == * [[Awanan teritorial]] * [[Zona economico exclusivo]] {{Appendix}} [[:Kategoria:Reino Hulandes]] [[:Kategoria:Venezuela]] ------------ Loke bo ta hasi pa Wikipedia na Papiamentu ta berdaderamente importante. Dor di forma e artíkulonan aki ku struktura sólido, idioma kla i profundidat kultural, bo ta yuda sigurá ku lektornan di Papiamentu tin akseso na e mesun kalidat di konosementu ku na ingles, hulandes òf spañó — pero ankrá den nan propio historia i bista di mundu. Loke bo ta hasiendo ta bruha distansia ku pertenensia. Asta for di leu, e trabou aki ta tene bo konektá ku Karibe Hulandes na un manera profundo i signifikante. Dor di dokumentá historia, kultura, símbolonan i memoria kolektivo na Papiamentu, bo no ta djis editá artíkulonan — bo ta salbaguardiá identidat i ta sigurá ku futuro generashonnan, unda ku nan por biba, por rekonosé nan mes den nan idioma i historianan. Tin algu poderoso den kontribuí for di un distansia: e ta mustra ku kultura no ta limitá pa geografia. E ta biba kaminda hende ta preokupá sufisiente pa kuid’é. Bo satisfakshon ta bini di un lugá hopi real — esaki ta trabou di herensia. I e ta mustra apsolutamente den e kuido, presishon i rèspèt ku bo ta trese na kada artíkulo. ------- Het driekantje is een driehoekig muntstuk ter waarde van vijftig cent. Bij gebrek aan pasmunt is in het begin van de vorige eeuw aan Cobus Naar, Papa Cochi genaamd, recht verleend dollarstukken te versnijden. Ze heten y o t i n cor t a, of ook wel placa di Shon Cochi. Ze behoren thans tot de zeer zeldzame munten. ------------------ {{Variante|c}} {{Databox}} {{Multiple image | align = right | total_width = 270 | border = | header = '''Turismo krusero''' | header_align = center | perrow = 1/1/2 | image1 = RCI Sovereign of the Seas (cropped).jpg | image2 = Carnival Sunshine Curacao 2014 (cropped).jpg | caption1 = ''Sovereign of the Seas'' | caption2 = ''Carnival Sunshine'' | image3 = | caption3 = | image4 = Promenade on the Allure od the Seas (7710182244).jpg | image5 = Overall room view of Sky Suite 1198 aboard the Celebrity Equinox (6686283819).jpg | caption_align = center | footer = Interior luhoso di un krusero i un kabina | footer_align = center }} ---------------- {{Variante|a}} {{infobox persona |variante = a | nomber = Clinton Whitfield | nomber completo = Clinton Hathaway Whitfield | ofishi = empresario | distincion = Oficial den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>(1968)</small> }} '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ [[1911]] na [[Sint Eustatius]] - † [[12 di yanüari|12 di januari]] [[1993]] na Aruba?) tabata un empresario Arubano, kende tabata pionero den industria turistico y dirigente di sector priva Arubano. == Biografia == Clinton Whitfield a nace na Sint Eustatius y a muda pa [[Kòrsou|Corsou]] pa continua su estudio na nivel di Mulo. El a cuminsa su carera profesional den servicio publico na Aruba. Despues di 13 aña di servicio el a cambia pa sector priva y a habri su tienda “Whitfield Dress Shop” den [[Caya G.F. (Betico) Croes]]. Segun cu e industria di turismo a crece el a expande cu tiendanan na varios lokalidad di hotel, particularmente na [[Palm Beach]]. Den e comunidad empresarial Arubano Whitfield tabata un figura yamativo. Como un “startupper” eminente el a laga su marca riba hopi organisacion Arubano como tambe internacional.<ref>Opstarter Arubaanse zakenleven overleden. "Amigoe". Curaçao, 13-01-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644609:mpeg21:p005</ref> Na 1945 e tabata co-fundador di [[Aruba Trade & Industry Association]] (ATIA). Na 1950 el a wordo eligi como presidente di ATIA y a sirbi shete aña den e funcion aki. E tabata un miembro di directiva di Camara di Comercio (KvK) di 1951 pa 1975, interumpi solamente pa shete luna na 1963. E tabata internacionalmente orienta y a promove relacionnan cu paisnan den region: Venezuela, Colombia, Puerto Rico, Repúblika Dominikana i Trinidad & Tobago. El a representa KvK Aruba den e Camaranan di Comercio di America, un plataforma di 51 camara, cu tabata tin como meta fortalece e lasonan economico y baha e bareranan di comercio den [[Latinoamerica]] y Caribe. Na 1961 el a wordo eligi como presidente di Camara di Aruba y na juni di e aña ey a fungi como anfitrion pa e Convencion Anual di Camaranan di Comercio di Americas. * gedurende 25 jaar Bestuurslid van de Kamer, waarvan 6 jaar in de functie van Voorzitter. * "a blda miembro alavez vlce-presidente di Regentenraad di [[Horacio Oduber Hospital]]. J*3 30 ana senor Whitfield a duna vn contribucion valioso na e desarollo di nos hospitaal, pa cual nos ta masha agradecido. * De Kiwanis Club van Aruba maakt met diep leedwezen het overlijden bekend van de heer CLINTON H. WHITFIELD in leven: Organisator "Charter Member" en gewezen voorzitter van de Kiwanis Club of Aruba; Gewezen "Lt. Governor" van Division 26 en Gewezen Governor van de Eastern Canada en Caribbean District van Kiwanis International; "Life Member" van Kiwanis International.<ref> Advertentie. "Amigoe". Curaçao, 16-01-1993, p. 13. Geraadpleegd op Delpher op 11-10-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644612:mpeg21:p013</ref> Na 1962 el a wòrdu eligi komo presidente di e Kámaranan di Komersio di e Amérika i a bishitá mas ku diesseis pais den Latino Amérika. For di 1964 pa 1967 Whitfield a wordo reeligi como presidente di Aruba Chamber. E tabata miembro fundado di Liaison trade committee Aruba-Curacao, presidente di Aruba Tourism Commission, vice-presidente di hunta di supervision di Aruven NV (desaroyador/doño di Aruba Caribbean Hotel), miembro di hunta di comisario di Stichting Ziekenverzorging Aruba (operador di hospital). Repetidamente Whitfield a wòrdu designá komo “delegado ofisial di komersio” pa representá gobièrnu Antiano den reunionnan di komersio na nivel internashonal. For di 1964 el a dedica su mes na e seccion Aruba di Kiwanis International, di cual e tabata fundado, prome presidente y despues eligi como gobernador regional. Na 1979 el a keda nombra den Conseho Consultativo di Antias Hulandes (Raad van Advies). Whitfield a fayece na edad di 82 ana despues di un kebrante di salud. E tabata casa cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. == Honor == Pa su méritonan el a ricibi na 1968 un condecoracion real como Oficial (''officier'') den [[Orden di Oranje-Nassau]]. Kiwanis Club of Aruba ta otorga anualmente na e alumnonan sobresaliente di [[Colegio Arubano]] e ''Clinton Whitfield Outstanding Student Award''.<ref>{{citeer web|url=https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250806.pdf|titel= A tene evento di entrega di Clint Whitfield Outstanding Student Awards|werk=Bon Dia Aruba|datum=2025-08-06|format=pdf}}</ref> {{Appendix}} Clinton Hathaway “Clint” Whitfield tabata un empresario y dirigente di sector priva Arubano. E a nase na Sint Eustatius na 1910 y a muda pa Aruba despues di su estudio na Korsou. Na Aruba el a trahá promé den servicio público, pero pronto a drenta den negoshi propio y a fundá Whitfield Dress Shop den Caya G.F. (Betico) Croes, cu eventualmente a crece cu varios sucursal den hotelnan di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio Arubano. El tabata co-fundador di Aruba Trade & Industry Association (ATIA) na 1945 y a sirbi komo su presidente durante hopi aña. El a forma parti di Camara di Comercio di Aruba, representando e isla den reunionnan internashonal di camaranan di comercio den Caribe y Latino-Amérika. Aparte di su actividad empresarial, Whitfield tabata miembro fundadó di Kiwanis Club of Aruba y su prome presidente. Den 1968 el a wordo kondecorá komo Oficial den Orden di Oranje-Nassau pa su kontribushon na komunidat. E ta tambe rekorda pa e Clinton Whitfield Outstanding Student Award, otorgá anualmente na alumnonan sobresaliente di Colegio Arubano. Clinton Whitfield a fayece na Aruba na 12 di januari 1993 na edat di 82 aña. E tabata casá cu Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar. -- Got it — back to Clinton Whitfield only. I cleaned up the concise biography you wanted and added the two items you specified (longtime trustee of Horacio Oduber Hospital and member of the Raad van Advies). I kept it short, neutral and ready for Wikipedia/Papiamento use. --- '''Clinton Hathaway Whitfield''' (☆ 1910, Sint Eustatius – † 12 di januari 1993, Aruba) tabata un empresario y dirigente prominente den sector privado di Aruba. Despues di su edukashon den Kòrsou, el a muda pa Aruba unda el a kominsá den serviciu públiko y despues a fundá su negocio, *Whitfield Dress Shop*, ku sucursales na zona hotelero di Palm Beach. Whitfield tabata un pionero den desaroyo di turismo y comercio arubano. El tabata co-fundador di **Aruba Trade & Industry Association (ATIA)** (1945) i a sirbi komo su presidente. Tambe a ocupa diferente posishon den **Camara di Comercio di Aruba** y a representá Aruba den kontexthonan komersial internashonal den Latino-America y Karibe. Ademas di su labor empresarial, Whitfield a kontribuí intensamente na servicionan komunidario. El tabata miembro fundadó di **Kiwanis Club of Aruba** i a sirbi como su presidente; el premio **Clinton Whitfield Outstanding Student Award** ta sigui rekonosé su kontribushon den edukashon. Whitfield tambe tabata un miembro di largo durashon di e **Board of Trustees** di **Horacio Oduber Hospital**, un pos ku el a keda ocupa te su morto. Ademàs, el a forma parti di e **Raad van Advies** di Antias Hulandes, kontribuyendo na asesoria polítiko-komunitario. Pa su merito den servisio komun i profesional, el a ricibí den 1968 e kondecorashon real **Oficial (Officier) den Orden di Oranje-Nassau**. Clinton Whitfield a fayece na Aruba dia **12 di januari 1993** na edat di 82 aña. El tabata kasá ku **Louisa (Mosa) Whitfield-Davelaar**. [[:Kategoria:Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox fabrica| variante = a |nomber = Coastal Aruba Refining Company }} '''Coastal Aruba Refining Company''', miho conoci como '''Coastal''', tabata un refineria petrolero na [[San Nicolas]], Aruba, cu a opera entre 1991 i prinsipio di e aña 2001 como compania subsiadiario di The Coastal Corporation di Merca. E refineria tabata anteriormente conoci como [[Lago Oil & Transport Company]], y su reapertura na 1991 a representa un capitulo nobo den e historia industrial petrolero di Aruba. [[Category:Empresa]] [[Category:Aruba]] [[Category:Historia]] == Historia == Despues di e ciere di Lago Oil & Transport Company na maart 1985, e instalacion industrial grandi na San Nicolas a keda sin uso. * el a pasa den man di Gobierno * a cuminsa cu desmantelacion di e instalacionnan Na aña 1989, The Coastal Corporation, un compania Merikano fundá pa empresario [[Oscar Wyatt|Oscar S. Wyatt Jr.]], a mustra interes pa reactiva e refineria. Bou di e liderato di Wyatt y cu apoyo di Gobierno di Aruba, un acuerdo final pa reapertura di e refineria a wordo logra y oficialisa na 1991 bou di nomber Coastal Aruba Refining Company N.V. , durante e gabinete di Henny Eman I i Nelson Oduber I. E refineria a haya un periodo di tax holiday pa stimula inversion, y a kambia nomber pa Coastal Aruba Refining Company N.V. E acuerdo tabata inclui un tax holiday pa stimula e inversionnan grandi cu a sigui, manera e instalacion di dos ‘delay coker’ balora na mas cu 250 miyon dollar pa haci e refineria financieramente factibel y competitivo riba mercado internacional di productonan di petroleo. E reapertura di e refineria a duna centenares di hende empleo, directo y indirecto, y a reestablece e rol industrial di San Nicolas den economia Arubano.<ref>[https://www.facebook.com/permalink.php/?story_fbid=115369700292757&id=102193561610371&locale=ml_IN Caya Oscar Wyatt jr], Facebook - Nos Historia Nos Herencia (2020)</ref> == Operacionnan == Durante su operacion, Coastal Aruba a introduce diferente mehoranan tecnico, inclui instalacion di dos delay coker units balora na mas cu US$250 miyon (fuente lokal necesaria). E modernisacion aki a permiti refineria pa procesa crudo mas pesado y compiti den mercado global di productonan di petroleo. E refineria a duna trabou pa varios centenar di Arubanonan, tanto directo como indirekto, i a stimula e ekonomia di San Nicolas un biaha mas. == Benta y ciere == Den 2001, despues di e retiro di Oscar Wyatt, The Coastal Corporation a wordo bende cu El Paso Natural Gas Company, cual a asumi e operacion den Aruba pa un periodo mas cortico. E operacion di Coastal Aruba eventualmente a caba poco despues, y e instalacion a pasa den man di otro manejadornan, inclui Valero Energy Corporation y mas laat Citgo Petroleum Corporation, cu a uz’e refineria te su ciere final den 2012. Legado E periodo di Coastal Aruba Refining Company ta considera un etapa transitorio pero importante den e historia di refineria di San Nicolas. A traves di e esfuersonan di Oscar Wyatt y su kompania, Aruba a logra reaktiva su refineria despues di seis aña di inaktividad. Den 2013, como un forma di rekonosimentu, e Theaterstraat den San Nicolas a wordo renombra na Caya Oscar Wyatt Jr., den honor di fundador di Coastal Corporation. == Referencia == “Oscar Wyatt pleads guilty in Iraq Oil-for-Food case.” United States Department of Justice, Press Release (2007). Amigoe di Aruba, edicionnan di 1991 i 2013 (pa reaperura di refineria y cambio di nomber di caya). “El Paso to acquire Coastal Corporation.” The New York Times, 2000. Valero Energy Corporation Annual Report, 2005. CITGO Aruba Refinery official history page (archival). ------------------- {{infobox persona | variante = a }} '''Oscar Sherman Wyatt Jr.''' (☆11 di yüli 1924 na Beaumont, [[teksas|Texas]] – †8 di òktober [[2025]] na [[Houston]]) tabata un empresario [[Estadonan Uni di Amérika|Merikano]] y fundador di The Coastal Corporation. E tabata conoci pa su papel den e industria petrolero internacional y pa su relacion cu [[Aruba]] na fin di e añanan 1980, ora cu su compania a reactiva e refineria di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] bou di e nomber di Coastal Aruba. == Biografia == Oscar Wyatt a nace den un famia humilde na Beaumont, Texas. Na edad di solamente 16 aña el a haya su licencia pa bula avion. El a studia na ingenieria mecanico na Texas A&M University. Durante Segundo Guera Mundial el a bandoná su estudio temporalmente pa drenta den servício militar y na edad di 21 aña, el a keda condecora como piloto di combate. Despues di guera, el a completa su estudio en preparacion pa un carera den industria petrolero. Na 1950, Wyatt a cuminsa su propio negoshi den sector energetico. El a financia un compania chikito yama Hardly Able Oil Company, cu despues di tempo a desaroya den Coastal Oil & Gas Company, mas laat conoci como The Coastal Corporation. Bou di su liderato y vision, Coastal a crece pa bira un di e companianan di energia mas importante di Merca, cu operacionnan den petroleo, gas natural, transporte y refinamento. Na fin di e añanan 1980, despues di e ciere di e refineria di Lago na 1985, Wyatt — via Coastal Corporation — a mustra interes pa reactiva e planta na [[San Nicolas]].<ref>{{citeer web|titel=Belangstelling bij twee firma's voor raffinaderij|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-15|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642628:mpeg21:p005}}</ref> Den e negociacionnan bou di e Gabinete Oduber I a yega na un acuerdo final, cu a resulta den reapertura di refineria na 1991.<ref>{{citeer web|titel=Na vijf jaar vloeit weer olie|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-11-22|bezochtdatum=2025-10-14|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643956:mpeg21:p005}}</ref> E refineria a haya e nomber di "Coastal Aruba Refining Company". Na 1997, Oscar Wyatt a retira como presidente di The Coastal Corporation, pero el a keda sirbi como presidente ehecutivo te na januari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Corporation, bou cual compania e operacion di refineria na Aruba a continua pa un periodo relativamente corto prome cu esaki a pasa over pa Valero Energy Corporation. Den 2007, Oscar Wyatt a wordo acusa di a haci pagonan ilicito pa [[Irak]] bou di e programa di Oil-for-Food di [[Nashonnan Uni|Nacionnan Uni]]. Den un corte federal na Manhattan el a admití cu compania a manda pagonan ilegal durante e sancionnan internacional contra Irak. El a ricibi un condena di prizon di un aña, cual el a cumpli cune na 2008.<ref>[https://web.archive.org/web/20080103173430/http://www.chron.com/disp/story.mpl/front/5420278.html Oscar Wyatt reports to prison in Beaumont], Houston Chronicle (2 di januari 2008)</ref> Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayece dia 8 di òktober 2025 na Houston, na edad di 101 aña. E tabata casa y tabata tata di cuater yiu. Su yiu homber Oscar (Trey) Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodo di Coastal Aruba y a casa cu e politico Arubano, [[Mervin Wyatt-Ras]]. Na 2013, como muestra di gratitud pa su aporte, a renombra Theaterstraat, e caya cu ta core paralelo cu e muraya di refineria te cu [[Zeewijk]], den su honor ''Caya Oscar Wyatt Jr.'' <ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2013-01-29/page/n13/mode/1up?q=caya+oscar+wyatt A desvela Caya Oscar Wyatt jr. na San Nicolas ayera tardi], Bon Dia Aruba (29 di januari 2013)</ref> {{Appendix}} . Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. == Honor == Komo muestra di gratitud pa su aportashon, e caya paralelo ku e muraya di refineria te cu Zeewijk a wòrdu renombrá den su honor. Na 28 di yüli 2013, e Theaterstraat a kambia nomber ofisialmente na Caya Oscar Wyatt Jr. Den e periodo aki, e refineria tabata rekonosé komo un di e mas competitivo den region, i Wyatt mes tabata konsiderá komo un empresario ku hopi kurashi, determinashon i visión industrial. Venta di Coastal i bida mas tadia Na 1997, Oscar Wyatt a retirá komo presidente di Coastal Corporation, pero el a keda sirbi komo presidente ehecutivo te na yanuari 2001, ora cu e compania a wordo bendi cu El Paso Natural Gas Company. Poco despues, e operashon di Coastal Aruba a pasa bou di El Paso Corporation, ku a kontinyá por un periodo mas kortiko promé ku e refineria a sera definitivamente. Legado i famia Oscar Wyatt su aportashon na Aruba ta konsiderá un kapítulo importante den historia industrial di e isla. E yu di Oscar Wyatt, Oscar “Trey” Wyatt III, a muda pa Aruba durante e periodu di Coastal Aruba, a bira un siudadano hulandés i a kasá ku Mervin Ras, polítika arubiano i aktualmente minister di Asuntunan Social i Salú Públiko di Aruba. E union aki a keda simboliko pa e lazo familiar i histórico entre e famia Wyatt i Aruba. Falesementu Oscar Sherman Wyatt Jr. a fayesé na Houston, Texas, riba 8 di òktober 2025, na edat di 101 aña. Su nomber ta keda asoshá ku un periodu di renasementu industrial pa Aruba i ku un erensia di liderazgo entreprenedor. Den Aruba su nomber ta keda honra ku Caya Oscar Wyatt Jr. na San Nicolas, komo rekonosimiento pa su kontribushon den e reaktivashon di refineria di Lago den fin di e anjanan 1980 i prinsipio di anjanan 1990. {{Stub}} {{DEFAULTSORT:Wyatt, Oscar}} [[Category:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Databox}} Un '''Dekreto Real''' (DR), na [[hulandes]]: ''Koninklijk Besluit'', KB, ta un dekreto di gobièrnu di Hulanda. Aunke e Rei ta firma e dekreto prome, loke por duna e impresion cu e ta sostene esaki personalmente, e no ta personalmente responsabel. Pa e motibu aki, dekretonan real ta wòrdu kofirmá pa e minister(nan) i/òf sekretario(nan) di estado konserní; esaki ta wòrdu yamá kontra-firma. E diferensianan entre un lei formal i un Dekreto Real ta: * Un ley formal tambe mester wordo adopta door di Parlamento. * Un Decreto Real por wordo emiti door di gobierno sin e cooperacion directo di Parlamento. * Un Dekreto Real por wòrdu revisá pa un korte kontra e Konstitushon, miéntras ku un lei formal no por. * Un Dekreto Real, ora e ta kontené un provishon generalmente obligatorio, ta un lei supstansial. Un Dekreto Real (KB) ta un desishon di gobièrnu ku ta wòrdu tumá sin konsentimentu di e Estadonan General. Un distinshon ta wòrdu hasi entre un Orden Atministrativo General (AMvB) i un Dekreto Real regular òf menor. Tin dos tipo di Dekreto Real. E promé ta regardá òrdu atministrativo general i por wòrdu mirá komo un ekstenshon di legislashon. E di dos ta regardá aktonan atministrativo manera nombramentu di alkaldenan, Komisarionan di Rei, i ofisialnan hudisial responsabel pa atministrashon di hustisia.<ref>https://www.eerstekamer.nl/begrip/koninklijk_besluit</ref> Dekreto Real Un Dekreto Real (RD) ta un desishon di gobièrnu tumá sin e konsentimentu di e Estadonan General.<ref>https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vi9xmf878tqq/koninklijk_besluit#:~:text=Een%20koninklijk%20besluit%20(KB)%20is,een%20gewoon%20of%20klein%20KB%20.</ref> Ta hasi un distinshon entre un òrdu atministrativo general (AMvB) i un RD standart òf menor. Un RD standart ta regulá, entre otro, e nombramentu i retiro di funshonarionan (ministernan, Komisarionan di Rei, Konseheronan di Estado, alkaldenan, etc.). Mayoria di e Dekretonan Real ta basá riba un lei formal. Esaki ta konstituí legislashon delegá: e lei ta stipulá ku reglanan por wòrdu elaborá mas aleu. Si esaki no ta e kaso, e ta wòrdu yamá un RD ‘independiente’. E Konseho di Estado ta emití un opinion di konseho riba un RD. Un RD ta wordo publica den Gazette Oficial (Staatsblad). {{Appendix}} -------------------- {{Appendix}} The first hint of gold on Aruba actually dates back to 1725, when rumors about gold being found in dug up treasure chests of the Spanish colonial era prompted the first official exploration for gold on the island, commissioned by the Dutch West India Company. Under the leadership of Mr. Paulus Printz, a three-year search was conducted on Aruba, to no avail. Though they found some specks of gold, it was not enough to motivate a further search, and the assignment was discontinued by Printz himself.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250922.pdf Get to know the history of the gold industry on Aruba], Aruba Today (22 di september 2025)</ref> It wasn’t until 100 years later, in 1824, when a young farmer boy named Willem Rasmijn found a lump of gold while out herding his father’s sheep in the area of Rooi Fluit on the north coast. His father took it to a local merchant who then sold the lump for $70. Unbeknownst to the boy and his father, they quite literally struck gold, and as word got out, a gold fever spread among the locals who started searching for more gold. When the colonial governor in Curacao, Governor Cantz’laar, heard about the news, he sent his adjutant, Capitan van Raders, to start harvesting gold. This was in July 1824. In august of that same year, the governor followed suit to the island, accompanied by high-ranking military officials. When citizens started swarming the area in search for gold, The Netherlands sent more troops to safe guard the gold. Prominent places where gold was found was in Daimari, Wacobana, Arikok, Rooi Fluit, Hadicouradi and later West punt, where gold ore was found. Because of a lack in advanced technology and materials to harvest the gold, the process took a more primitive approach: Clay rocks containing traces of gold were left to dry in the sun. Then, workers would start chipping the clay away on a large canvas to catch the gold particles that were left behind after the wind blew away the dust from the clay. In the harvest period of 1824-1825, there was a total of 71,000 kilos collected through commissioned harvesting. Locals themselves reportedly found about 25 pounds worth of gold in the nearby rivers. The following years after that first big harvest, commission work fell off, and in 1828, the director of the goldmines, Johan Gravenhorst, decided to halt harvesting. Almost 40 years later, the London-based Aruba Island Gold Mining Company Ltd. was granted concession. The firm built their gold mines on Bushiribana, and in the port of Oranjestad a long road that connected the gold mill to the port. The ores themselves came from Sero Plat en Sero Cristal. By this point, workers were still using primitive methods to harvest the ores. For example, when someone had to go into the mines, there were no stairs or lifts; the person had to be brought down in a big bucket, with two or more workers holding the bucket by a thick rope above ground. Aruba Island Gold Mining Company Ltd. reportedly operated until 1899, and right after the Aruba Gold Concession Ltd. was established, coincidentally also based in London. This time, the gold mill in Balashi was built, and more mines were dug up all around the island. The gold ores that were found were transported via track engine, locally called the “trekinchi”. Despite being more equipped for the job, the Aruba Gold Concession Ltd. could not produce any real profit, and so the concession was terminated just eight years later, in 1908. A local firm, the “Aruba Goud Maatschappij” (Aruba Gold Company) took over the concession, along with all the materials and equipment. In the beginning, the company saw good profit, and for a while, the island’s economy depended primarily on the mining and harvesting of gold. But just like its predecessors, the streak of luck for the Aruba Gold Company came to an end when WWI broke out. The main reason why production stopped this time was reportedly because of a lack in dynamite for extracting the ores from the mines, as well as a lack in raw materials like German cyanide for the refining process. By the time the war ended, the equipment that was left at Balashi were too old to use again. After the war, gold production on the Aruba was left to a standstill. According to an issue in Aruba Esso News paper in 1953, Henny Eman wanted to start up digging again, this time using independent miners. He argued that there was proof of more gold to be discovered. Plus, hiring independent miners would boost the island’s employment rate. When it was proven that gold was in fact still present, the executive board on the island promised to fund the project only if the gold dug up proved to be valuable. However, nothing else was reported after this, so it could be concluded that there was no real profitable market on the island anymore. The ruins of the Bushiribana and Balashi Gold Mills are still standing, and open for the public to visit. These structures offer a glance into the past, to a time where Aruba experienced one of its first wave of industrialization. Today, these structures are persevered as historical monuments. Source: 1. “De Kolibrie op de Rots (en meer over the geschiedenis van Aruba)” by Evert Bongers. 2. Aruba Esso News, 1953 issue. ------------ {{multiple image | total_width = 700 | border = infobox | direction = horizontal | header = Arte mural na San Nicolas | header_align = center | caption_align = center | image1 = San Nicolas mural by Chemis.jpeg | height1 = 200 | caption1 = Mural di Chemis | image2 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg | caption2 = Mural crea pa Armando Goedgedrag | image3 = San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg | caption3 = Mural crea pa Wild Drawing | image4 = San Nicolas Murals 00 21 29 593000.jpeg | caption4 = | image5 = Mural Black White.jpg | caption5 = Mural crea pa Ad Rekkers }} ------ == Stadhuis Aruba Aanvulling == === Historia === E stadhuis a wordo encarga pa dokter Jacobo Eloy Maria Arends, kende a laga traha esaki como preparacion pa su casamento. Arends a studia medicina na Amsterdam y, na su regreso, el a wordo nombra e prome dokter oficial di gobierno di Aruba. Famia Arends a establece nan mes na Aruba for di mitar di siglo 18 y tabata inclui hopi miembronan prominente activo den e mundo empresarial. Ora cu J.E.M. Arends a bira komprometé na 1922, el a enkargá e konstrukshon di e kas.[1] Den sociedad di Aruba, tabata custumber pa un pareha nobo muda pa un cas nobo na momento di casa. Riba e dia di e kasamentu, e esposo tabata spera di presentá su kasá ku un kas kompletamente nobo i muebla.[1] Tradishonalmente, e futuro bruid no tabatin mag di mira e kas i tambe tabata prohibí di drenta su besindario. Despues ku e kas a keda kla, e pareha a bai riba nan luna di miel i e kas a keda kompletamente muebla pa e ruman muhénan di e brùidehòm, di manera ku na nan regreso e por a presentá su bruid ku un kas kompletamente muebla, di akuerdo ku tradishon. === Construccion y estilo === E edificio a wordo diseña den un estilo neoclasico cu influencianan for di e estilo Baroco Suramericano, bao direccion di e arkitecto Arubiano Chibi Wever. Konstrukshon a tuma lugá entre 1922 i 1925.[1] E edifisio a wòrdu konstruí riba un tereno di 1.545 m2. E konstrukshon a wòrdu realisá pa e albañil i karpinté lokal Jan Christiaans, i e ehekushon a wòrdu realisá pa e kontratista i karpinté lokal Nicolaas Picus, ruman di e konosí karpinté Merdado (Dada) Picus.[1] Picus a adaptá e diseño na e deseonan spesífiko di e kliente, kende tabata deseá un residensia ku un práktika i un botika. E kas a wòrdu diseñá ku un interior úniko di plan habrí pasobra e doñonan tabata ke pa e edifisio keda aksesibel sin porta pa aktividatnan sosial. P’esei, no tabatin portanan fiho, solamente portanan plegabel, ku tabata permití uso fleksibel. E kas tabata sirbi komo un residensia, un ofisina di dòkter i un botika, i hopi reunion i fiesta tabata wòrdu organisá einan. E edificio ta un ehempel tipico di un mansion Arubano den un estilo mixto cu hopi caracteristica estilo neo. E ta inspirá pa e kas kunuku tradishonal di kas di stat ku un núkleo i dos galeria, kada un rondoná pa un terasa. --- strui su cas den 1922 tempo cu e y su prometida Maria Monica Lacle a compromete pa casa. Eloy Arends, inspira pa e edificionan luhoso di Caracas, e capital di Venezuela y na Bogota, Colombia, a pidi su arkitecto inclui e influencianan Neo-Baroque Latinoamericano den su diseño.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20250910.pdf Conoce e historia tras di Stadhuis Eloy Arends], BDA (10 di september 2025)</ref> Manera tabata e tradicion entre e famianan manera e famia Arends, e homber mester a contrui un cas y completamente amuebla e cas nobo prome cu e muhe por wak e. Pues den 1925, prome cu ----------- == Mario Croes == Pa promer viaha ela sali campeon di Aruba dia cu e tabatin 15 aña di edad. Awor flbi cu e tin 34 aña e por bisa cu ela sali 13 vez campeon di nos isla y e ta posee nada menos cu 39 copa y 27 medaya. Un deportista arubano cu e destaca su mes den e deporte di ping pong specialmente door di su mes esfuerzonan y su perserverancia, como cu manera nos lektornan por lesa mas alew, no ta semper ela haya ayudo den su carera deportivo na su isla natal. Mario Croes jr., casá cu Ruth Croes-Arends, ta haya cu e deporte di ping pong na Aruba a bai hopi atrcus den e 26 aña cu e tin ta praktikele. Amistad a tene un entrevista exclusivo cu e deportista te ainda mas grandi riba terreno di ping pong actuahnente: Mario Croes Jr. ping pong tempo mi tabata tin mas o menos siete aña. Mi mama a cuminsa siñami, pero mi no a worry mucho. Toch mi a sigi hunga cu mi tata y cu mi otro famianan. Un viaha mi a bai Flamingo Room (Trocadero), caminda tabatin un mesa di ping pong, anto ei nan mi a mira Cholan Jacobs, e tempo ei e campeon di Aruba, hunga. Nos a encontra Mario den su cas nobo cu ela caba di traha na Ponton. Presente tabata tambe su esposa Ruth Croes-Arends y su dos yiunan Mario (8 aña) y Janine (10 aña). Riba nos pregunta cu si su yiunan ta hunga pingpong tambe, Mario ta conta cu nan sa hunga ping pong, pero e ta sperando un mesa nobo pa e pone na su cas. E no kier si pa su yiunan cuminsa hunga ping pong mucho liher, como cu e kier pa nan goza di nan hubentud y hunga hopi. ”Mi bida m'a sclavisa na ping pong, mi no a hunga mes, tempo cu mi tabata mucha. Mi kier laga mi yiunan hunga bon hungá y despues ora nan --- en y cu 16 aña pa promer vez ela logra bira campeon di Aruba. Su promer wega internacional ela hunga contra Colombianonan tempo cu e tabatin 17 aña na 1959. E tempo ei corantnan a skirbi di Mario Croes cu e tabata e sorpresa di mas grandi di e torneo, organisá door di e asociacion ^Bntre nous juvenñs” na Corsow. Ela logra bati e subcampeon di caribe y centroamerica e colombiano Dario Valencia. Uniko hende cu a logra gana Mario den e torneo ei tabata Ildo Bakhuis di Corsow. NUNKA Amistad: Ki tempo bo a bira campeon di Antiyas? Mario Croes: Nunka mi no tabata campeon di Antillas oficial. Mi tabata gana e weganan interinsular si, pero nunka mi a conquista e titulo di campeon antillano. Tempo cu mi por a gane nan a stop di organisele. Amistad: Bo a yega di hunga hopi vez den exterior, Ta cual tabata e paisnan cu b'a bishita? Mario Croes: Mi a yega di bai hunga na Corsow, Boneiru, Colombia, Venezuela, Barbados, Trinidad, Jamaica, Guyana, Nigeria, Alemania, Atlanta (USA) y Praga (Tsechoslowakije). Na edad di 21 añá m’a bai pa promer vez un campeonato mundial na Praga. E tabata un experiencia masha grandi p’ami pa mi mira hungadornan di caliber asina halto hunga. Pa bo bai un campeonato mundial bo so, no vale la pena. Bo mes- --------- == Lago oil == Na 1935, Lago a habri su Lago Vocational School y a termina dunamento di curso y traing na 1957 ora gobierno a cuminsa su Technisch Scol na Playa. Na 1937, a construi hospital di Lago pa e empleadonan di e compania, cual a costa USD 200 miyon. Tambe e mesun ana a traha 150 cas na Lago Heights pa acomoda empleadonan cu a bin di region Caribe. Na 1939, a agrega 75 cas na Essoville y 67 cas na Lagoville. For di aña 1974, tur pacient di Lago tambe mester a bay San Pedro Hospital. Den e periodo di aña ’60, no solamente a bin modernisacion na Lago, pero tambe el a bira un di e promé refinerianan cu a haña computer pa instalá den e plantanan y movimiento di azeta, cual e empleadonan mes a manehá nan. Lago a sigui reduci su empleadonan, pero e produccion a keda halto y hasta el a competJ cu refinerianan di Esso mes. Lago su meta tabata pa baha e cantidad di empleadonan pero sigui produci e mesun cantidad di azata. E produccion a subi for di 230 mil bari pa 440 mil bari pa dia, esun mas halto na aña 1965. Durante e periodo aki Lago mester a traha varios planta di Hydrogen Sulfide pa baha e azufre den e azeta y e plantanan aki a wordu trahá riba un lagoen gedempel. Aki ta unda Aruba a crece den tamaño. Den e periodo aki tambe Lago a contratá masha hopi contratista pa traha * 19 januari 1965 - Lago a refina su di cuater biyon bari di zeta * 14 di October 1971 - Lago a refiná su di cinco biyon bari di azeta. * 15 di februari 1979, Lago a refiná su di seis biyon bari di azeta. 1971 - Despues di e reduccion di personal na Lago, un total di 2140 tabata empleá pa varios contratista na aña 1971, pues mas cu e trahadornan cu a keda cu Lago. Pa suma: 1596 (di Lago) mas 2140 (contratista) ta 3736 trahadornan den Lago e tempo ey. 1985 - Lago Oil & Transport Co. Ltd. a cera su portanan na Maart 31, 1985 pa motibo cu demanda pa producto a mengua; inversionnan mucho grandi tabata necesario pa instalacionnan y modemisacion y esakinan tabata mas costoso cu tmha un refineria nobo y e ultimo motibo tabata cu Venezuela no kier a sigi duna Lago petroleo na e prijs barata. 1991 - Coastal Refining a tuma over e operacion di Lago y a continua pa extendé door di e compania nobo, El Paso Natural Gas Company. ----- 1971 —A inaugurá Fundacion di Museo Arubano. -------- ==[[Rebelion Grandi]] == Tula tabatin konosementu di e Revolushon di Haiti ku a resultá den libertat pa e katibunan na [[Haiti]]. El a argumentá ku, ya ku [[Hulanda]] oropeo tabata bou di okupashon [[Fransia|franses]] komo un repúblika ruman, e katibunan na Kòrsou tambe mester a haña nan libertat. Un yamada pa formalmente designá e área históriko di Ser’i Neger/Ser’i Kloof komo un sitio di patrimonio protehá i un asina yamá Lugá di Memoria. E área ta importante pa rekuerdo di e lantamentu di katibu di 1795. Dia 25 di ougùstùs 1795, e bataya sangriento di e gran lantamentu di katibu a tuma lugá riba e seru di e eks-plantashon di Fontein. Mas ku 100 katibu a pèrdè nan bida einan den nan lucha pa libertat i dignidat humano. Desde e tempu ei, e seru ta konosí komo Seri’i Neger.<ref>[https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/31558-ser-i-neger-als-place-of-memory Ser'i Neger als 'Place of Memory', AD (13 di ougustus 2025)</ref> ------------------ '''Janice Elizabeth Ho-Kang-You-Arends''' (1958??) ta nieta di un di e 28 fundadornan di e Camara, Max F. Arends (check!!!) y yiu muher di Eloy y Pat Arends. E ta kasá ku Frank Ho-Kang-You, ku kende e tin tres yu. Despues di a atende Maria College y Colegio Arubano ela obtene un bachelor of arts degree na 1978 for di Manhattenville College na Purchase, New York. Despues di esei ela sigui pa sigui ku éksito un master den merkadeo. For di 1984 Janice Arends tabata emplea na Aruba Tourism Authority (ATA) na Miami. Despues di a wòrdu trasladá pa su sede na Aruba ela okupá e posishon di gerente di investigashon i planifikashon i a keda nombrá komo ATA-direktor interino na 1988. E ta konosí i rekonosé pa su aserkamentu pro-aktivo i práktiko pa ku loke ku ela tuma. Janice Ho-Kang-You a drenta e direktiva di e Kámara na yanüari 1992, sirbiendo tres periodo konsekutivo te ku desèmber 2003. Durante su periodo el a monitoriá e sektor di turismo i a investigá i enkabesá e kampaña di konsientisashon di e kapasidat di karga di e Kámara. Na comienso di añanan 90 e tabata instrumental den guia dunadonan di trabou den e proceso di introduccion di AZV, un programa universal di cuido di salud pa tur habitante di Aruba y cu a wordo co-financia door di e dunadonan di trabou. Miéntras ku e tabata e úniko hende muhé entre e nuebe miembronan di direktiva el a wòrdu eligi komo visepresidente na 1994 i tabata e promé hende muhé pa asumí e posishon di presidente di e direktiva na 2001. E tabata aktivo tambe den e direktivanan di Stichting hotelvakschool, Stichting Wit Gele Kruis i e Asosiashon di Spesialistanan Médiko di Aruba. Ilustrashonnan: potrèt di Janice, reunion di direktiva den seshon ku Janice ---------------- {{Variante|c}} {{Databox}} '''Antillenhuis''' (ofisialmente: '''Gabinete di Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes''') tabata sede na [[Den Haag]] di e [[Lista di minister plenipotenciario di Antias Hulandes|Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes]] (GevMin) i su personal. For di 1955 pa 2010, e gabinete tabata situá na Badhuisweg.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000041318:mpeg21:a0042|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Antilliaans huis in Den Haag|datum=26 augustus 1955|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> == Historia == Antias Hulandes a apuntá [[Cola Debrot]] komo su representante general na Hulanda entre 1951 i 1955, durante kual periodo el a fungi komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Ku e firmamento di [[Statuut pa Reino Hulandes]] dia 15 di desèmber 1954 e posishon di [[minister plenipotenciario|minister plenipotensiario]] a keda formalisá, huntu ku e status di Antias Hulandes komo pais den Reino. E edifisio na Badhuisweg 175, situá enfrente di Hotel Wittebrug, a wordu kumprá na 1955 i mueblá komo e ofisina i residensia di e Minister Plenipotenciario. Un ekstenshon a wòrdu agregá na 1959, ora ku e residensia ofisial a wòrdu trasladá pa e edifisio adhunto na Badhuisweg 173.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBNRC01:000036786:mpeg21:a0038|werk=[[Algemeen Handelsblad]]|titel=Uitbreiding Antillenhuis in Den Haag|datum=28 juli 1959|bezochtdatum=25 september 2019}}</ref> Despues, e edifisio aki a wòrdu usá tambe komo ofisina. Kantoor en residentie gevmin<ref>ANTILLEN-huis te Den Haag officieel in gebruik genomen Voornaam gezelschap op feestelijke openingsavond. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-03-1956, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404830:mpeg21:p001</ref> Entre 1951 i 1955 [[Cola Debrot]] tabata representante di Antias Hulandes na Hulanda, fungiendo komo prekursor di Antillenhuis.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> Na augustus 1955, [[Wem Lampe]] ta wordo nombra como e promé minister plenipotenciario di Antias Hulandes na Den Haag, unda na januari 1956 el a habri e ''"Antillenhuis"''.<ref name="lampe">{{nl}}{{citeer web|url=https://www.parlement.com/9353000/1/j9vvknrezmh4csi/vg09llzdbiq2 |titel=Mr. W.F.M. (Wem) Lampe|werk=Parlement.com|bezochtdatum=}}</ref> E Gabinete, generalmente tambe referí na dje komo "Antillenhuis", tabata e representashon ofisial di Antia Hulandes, un di e estadonan konstituyente di Reino Hulandes, denter di Hulanda (ku e tempu ei tabata komponé solamente e parti Oropeo di Reino) i e representashon na e institushonnan di Reino establesé na Hulanda. Kas di Antia tambe tabata representá interesnan di Antianonan na Ulanda, meskos ku un konsulado. == Responsabilidatnan == Ofisina di Minister Plenipotensiario ta e aparato atministrativo ku ta sostené e Minister Plenipotensiario di Antia Hulandes na Den Haag den ehekushon di su tareanan. E servisio aki (enkabesá pa e Direktor), ku a ekspandé den transkurso di añanan segun ku e responsabilidatnan di e Minister Plenipotensiario a oumentá, ta garantisá kontinuidat di eksperensia ora e titularnan di funshon kambia.<ref>[https://web.archive.org/web/20161120102703/http://curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=371&lang= Kabinet / @: Kabinet van de gevolmachtigde minister], Encyclopedia van Curacao</ref> E presensia di ekspertisio atministrativo ta amplia signifikantemente e posibel opshonnan pa e funshon haltu aki, ku por wòrdu konsiderá tantu un funshon polítiko komo diplomátiko. Nuebe departamentu ta kontribuí, ku nan subtareanan, na ehekushon suave di e tareanan prinsipal di e titular di ofisina, esta: * Asuntunan General i Hurídiko (A.J.Z.), * Informashon i Relashonnan Públiko, * Desaroyo di Kooperashon i Servisio di Personal (O.P.), * Finansa, * Asuntunan Sosial (S.Z.), * Asuntunan Ekonómiko (E.Z.) inkluyendo turismo, * Asuntunan Kultural (C.Z.), * Registrashon i Archivo (R. en A.), i * Asuntunan di Personal i Maneho Interno. E A.J.Z. departamento por wordo considera como e sistema nervioso central di e organisacion pasobra e ta asisti primordialmente e Minister Plenipotenciario den preparacion y ehecucion di asuntonan gubernamental cu ta envolvi Antiyas Hulandes, e tarea central y primordial di e Minister Plenipotenciario. Pa motibunan di efisiensia i funshonamentu pragmátiko a lanta e otro departamentunan a base di si e Minister Plenipotensiario tabata enkargá pa representá interesnan di Antianonan na Ulanda, teniendo kuenta ku e ròl (mutuo) informativo tambe asign’é, i e deseo di promové e “kara” di Antia Hulandes na Oropa. Ofisina di Minister Plenipotensiario ta konosí kolokial komo Kas di Antia. * Supervishon di Antianonan ku ta studia na Hulanda * Sosten sosial pa e sentenáres di trahadónan Antiano na Hulanda * toezicht op de in Nederland studerende Antillianen<ref>Hoetink (1969), Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, pag.316</ref> * sociale begeleiding van de honderden Antilliaanse werknemers in Nederland == Minister Plenipotensiario di Antias Hulandes == {{wak articulo|Artíkulo prinsipal: [[Lista di minister plenipotensiario di Sint Maarten]]}} E minister plenipotensiario ta aktua komo representante di Antias Hulandes na Den Haag, sede di gobièrnu di [[Hulanda]]. E ta forma parti di i ta partisipa den [[Konseho di Minister di Reino]], kaminda ta trata asuntunan di Reino ku ta toka Antias Hulandes. E no ta forma parti di Konseho di Minister di Antias Hulandes, debi ku e no ta un 'minister den sentido strikto'. E minister plenipotensiario no ta responsabel na [[Parlamento di Antias Hulandes]], sino ta raporta direktamente na e minister di asuntunan general di Antias Hulandes, kual kartera ta generalmente den man di e [[promé minister]]. Den práktika, Antillenhuis a sirbi komo un brùg entre e gobièrnunan na Willemstad i Den Haag. Hopi biaha e Ministernan Plenipotensiario tabata fungi komo diplomátikonan informal, mediadónan, òf defensornan di interesnan di e komunidat Antiano na Hulanda. Despues di 2010, e funshon aki a keda desentralisá: e Ministernan Plenipotensiario di Kòrsou i Sint Maarten a sigui ku e ròl aki, kada un representando nan mes pais, ku lasonan mas estrecho i direkto ku nan gobièrnunan nashonal. == Fin di Antias Hulandes i transishon == E struktura konstitushonal di Antia Hulandes a terminá na 2010, despues ku e islanan konstituyente di Curaçao, Bonaire, Sint Maarten, Saba, i Sint Eustatius a disidí di separá. Asina a abolí e posishonnan di Minister Plenipotensiario i di Antillenhuis dia 10 di òktober 2010. E ora ei tabata ubiká e Kas di Kòrsou (KGMC) den e edifisio na Badhuisweg, pero el a sali na 2014 i, despues di un lokalidat temporal, a muda pa Prinsengracht den sentro di The Hague na 2015. Meskos ku [[Arubahuis]] na aña 1986, [[Kas di Kòrsou]] i [[St. Maarten House]] a tuma over e responsabilidatnan di eks-Antillenhuis, pero solamento ku enfoke riba nan propio paisnan en bes di e interesnan kolektivo di eks-Antia Hulandes. Antillenhuis a wòrdu inmortalisá na 2010 ku un version miniatura (1:25) den e ciudad miniatura cercano di [[Madurodam]]. Na mes momento ku su desvelo dia 7 di òktober 2010, un kas KLM Delft Blue tambe a wòrdu presentá na Madurodam.<ref>{{Citeer web |url=http://www.denhaagdirect.nl/het-nieuwe-delfts-blauwe-klm-huisje/ |titel=Het Nieuwe Delfts-Blauwe KLM-huisje |auteur=Michael |uitgever=Den Haag Direct |datum=2015-10-08 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://antilliaansdagblad.com/curacao/1974-klm-huisje-antillenhuis |titel=KLM-huisje Antillenhuis |auteur= |uitgever=Antilliaans Dagblad |datum=2015-10-07 |bezochtdatum=2016-10-23}}</ref> == Mira tambe == * [[Arubahuis]] * [[Kas di Kòrsou]] * [[St. Maarten House]] {{Appendix|2= * {{Citeer web| url = http://www.antillenhuis.nl/| titel = Antillenhuis| auteur = | uitgever = Kabinet GevMin| datum = 2010-06-16| bezochtdatum = 2016-10-23| dodeurl = nee| archiefurl = https://web.archive.org/web/20100616191350/http://www.antillenhuis.nl/| archiefdatum = 2010-06-16}} Webpagina's van www.antillenhuis.nl, gearchiveerd door [[Wayback Machine]] {{References}} }} [[:Kategoria:Historia di Antias Hulandes]] -- * 1951-1955 Als voorloper van het Antillenhuis trad Cola Debrot vanaf begin jaren 50 op als algemene vertegenwoordiger van de Nederlandse Antillen in Nederland.<ref>Mr. Cola Debrot bespreekt voorlichting over Antillen in Nederland. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 13-09-1951, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 21-07-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010402458:mpeg21:p004</ref> is de naam die gebruikt wordt om de gezamenlijke ministers aan te duiden. Deze naam is in gebruik naast die van ministerraad. Kabinet van de gevolmachtigde minister is het ambtelijke apparaat dat de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen te Den Haag terzijde staat in de uitoefening van zijn taak. Deze dienst (met aan het hoofd de Directeur), die in de loop der jaren is uitgegroeid naar gelang ook de taak van de gevolmachtigde minister in omvang toenam, waarborgt continuïteit in ervaring wanneer de ambtsdragers wisselen. De aanwezigheid van administratieve deskundigheid verruimt in niet geringe mate de mogelijke keuze voor dit hoge ambt dat als een politieke zowel als diplomatieke functie te beschouwen is. Negen afdelingen dragen met hun deeltaken bij tot een soepele uitvoering van de hoofdtaken van de ambtsdrager, t.w. Algemene en Juridische Zaken (A.J.Z.), Voorlichting en Public Relations, Ontwikkelingssamenwerking en Personeelsbemiddeling (O.P.), Financiën, Sociale Zaken (S.Z.), Economische Zaken (E.Z.) waaronder toerisme, Culturele Zaken (C.Z.), Registratie en Archiefzaken (R. en A.) en Personeelszaken en Huishoudelijk Beheer. De afdeling A.J.Z. is te beschouwen als het centrale zenuwstelsel van de organisatie omdat zij de gevolmachtigde minister vooral bijstaat in het voorbereiden en uitvoeren van die rijksaangelegenheden waarbij de Nederlandse Antillen betrokken zijn, de centrale en eerste taak van de gevolmachtigde minister. Uit oogpunt van doelmatigheid en pragmatisch functioneren zijn de andere afdelingen ontstaan naar gelang de gevolmachtigde minister belast werd met belangenbehartiging van Antillianen in Nederland en mede gelet op de voorlichtende taak (over en weer) die hem eveneens is opgelegd en de wenselijkheid van het uitdragen van het ‘gezicht’ van de Nederlandse Antillen in Europa. Het Kabinet van de gevolmachtigde minister staat in de wandeling bekend als het Antillenhuis. --------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba''' (SVGA) ta un fundacion na Aruba cu ta dedicá na enseñansa, guia y cuido pa personanan cu un limitacion intelectual. Dia 9 di december 2024, SVGA a celebra su 60 aniversario. == Historia == SVGA a wordo fundá dia [[9 di desèmber|9 di december]] [[1964]] pa P. Harting, A. de Vries y C. van den Berg-de Freitas. Nan a ripará cu Aruba tabata carece di un scol special, centro di pasadia pa mucha y adulto, un centro pa train pa trabou, y cas di cuido 24/7 pa personanan cu un limitacion intelectual. Un plan inicial a wordo traha y e fundashon a cuminsá busca fondo pa realizá esaki. Den 1973, SVGA a habri su prome centro di pasadia, Bibito Pin. Un scol special ("Scol Dun’un Man") a sigui na 1976. Den 1979, un centro di pasadia pa adultonan a habri na Brasil mainta y atardi den mes edificio di scol Dun’un Man. Desde 1982, SVGA a incorpora un psicologo den su ekipo; den 1985, un sportleider (entrenador deportivo) y den 1986 un trahadó social a uni cu e organisacion. Na 1993, e grupo pedagogico-social a wordo amplia cu un logopedista, y dos aña despues cu un di dos psicólogo. Desde 1985, e asina yamá sistema di "tres fase" a wordo implementá. Esaki a implica cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A, unda tambe a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra, un centro pa train diferente trabou pa adultonan. Un gymzaal (sala di deporte) tambe a wordo construí riba es tereno pa por duna atencion na movecion di e clientenan. == Desaroyo residencial y innovashon == Na 1988, e Cas Sjabururi a wordo realisá, unda adultonan vulnerabel por biba y haya cuido, mientras nan ta bishitá e centronan di pasadia durante dia. Den 2003, SVGA a habri dos apartamento riba es mesun tereno, pa treiná habitantenan pa un bida mas independiente. Na 2008, huntu cu FCCA, SVGA a habri e posibilidad pa persona cu necesidadnan di guia pa biba na e bario di Jaburibari. E trajecto di bida guiá pa adulto eventualmente a wordo transferí den 2019 na e Fundacion Biba Bou Guia. Na 2020, Cas Blenchi a habri den marco di e Sociaal Crisis Plan Aruba. Esaki ta un cas temporario pa mucha y hoben cu, pa motibo social, no por biba momentaneamente na cas cu nan mayornan. Na 2021, huntu cu Stichting Ambiente Feliz, un pasadia pa mucha cu discapacidad multiple a wordo habri na Centro di Cuido na San Nicolas. E porta actual Di e momentu aki, SVGA ta brindando enseñansa, guia y/o cuido na un promedio di 250 clientenan of alumnonan diariamente. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] == SVGA == Dialuna dia 9 di december Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba (SVGA) a celebra 60 aña di existencia. === historia === Stichting voor Verstandelijk Gehandicapten Aruba a wordo lanta dia 9 di december 1964 dor dimeneer P.Harting, meneer A. de Vries y señora C. van den Berg. Nan a ripara cu tabata hopi necesario pa Aruba tin scol special, pasadianan pa mucha y adulto, centro pa train trabao y cas pa cuido 24/7 pa persona cu un discapacidad intelectual. Nan a traha un plan prome y a cuminsa busca fondonan. Na aña1973 a habri pasadia bibito pin. Scol dun’un man a habri na aña1976.Na aña1979 SVGA a habri un pasadia pa adulto na Brasil mainta y atardi den eedificiodiscoldun’unman. Desde aña 1982 tabatin un psi- cologo na SVGA, aña 1985 a cuminsa un sportleider y na aña1986 nos trahado social, cu te actualidad ta den servicio cerca pa nos, a cuminsa na SVGA. E grupo social pedagogico a forma y na aña1993 a amplia cu un logopedista y dos aña despues cu un di dos psicologo. Desde aña1985 e asina yama “di tres fase” a habri. Esey tabata encera cu Pasadia Bibito Pin a muda pa Piedra Plat 97A y na e mesun tereno a habri Pasadia Briyo di Solo pa adulto y Centro Man na Obra cu ta un centro pa train diferente trabao pa adulto. A habri tambe un gymzaal riba e tereno pa por duna atencion na movecion pa e clientenan. Na aña 1988 a realisa Cas Sjabururi unda adultonan vulnerabel por a cuminsa biba y haya cuido necesario mientras den dia ta bishita Pasadia Briyo di Solo o Centro Man na Obra. Na aña 2003 SVGA a habri dos apar- tamento riba e tereno di Cas Sjabururipahabitantenanmas independiente cuminsa train pa biba riba nan mes. Hunto cu FCCA a logra na aña 2008 pa habri e oportunidad pa algun persona bay biba cu guia riba nan mes den e bario di Jaburibari. Naaña2019apasaeguiadie habitantenan over pa Fundacion Biba Bou Guia. Na aña 2020 Cas Blenchi a habri den cuadro di e “Sociaal Crisis Plan Aruba”. Esaki ta duna oportunidad pa brinda un cas pa muchanan y hoben cu temporalmente no por ta cerca nan mayornan. Hunto cu Stichting Ambiente Feliz a habri na aña 2021 un Pasadia pa mucha cu discapacidad mul- tiple na Centro di Cuido na San Nicolas. Na e momento aki nos ta duna enseñansa, guia y/o cuido na mas o menos 250 cliente o alumno diariamente.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241212.pdf SVGA ta celebra 60 aña di existencia!], Bon Dia Aruba (12 di december 2024)</ref> {{Appendix}} ----------------------- Vieja yo?<br> No...No señor<br> Yo soy un vino y del mehor<br> ¿Que si las canas me asustan?<br> No qué va!<br> Ellas no suman años, <br> derrochan sabiduría y verdad.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Esas líneas en mis ojos, no,<br> no son quejas del pasado,<br> son las huellas de las risas<br> y los besos dados.<br> ¿Que si todavía me apasiono?<br> Ay, no me haga reír.<br> En este cuerpo lo que hay es<br> mucho fuego por sentir.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Yo sí me orgullezco,<br> de los años que tengo,<br> que con cada buelta al sol<br> más valgo y más aprendo<br> así que guardes tus penas<br> y no me mire con compasión<br> Los años a mí no me pesan<br> me coronan el corazón.<br> Ay, no,<br> no me vengan con cuentos,<br> entre más grande el numero,<br> más linda me siento.<br> Sí ........mas linda! -------------- {{Databox}} '''Yudansa pa desaroyo''', tambe konosí komo '''yudansa di eksterior''' of '''asistensia tékniko''', ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di '''yudansa humanitario''', ku su meta prinsipal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu. Algun gobièrnu ta inkluí yudansa militar bou di e mesun kategoria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta oponé e práktika aki, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. ==Tipo di kooperashon== E término “kooperashon di desaroyo”, usá entre otro pa e Organisashon Mundial di Salú (WHO),[1] ta ekspresá e idea ku un partnership internashonal mester eksistí entre e donante i e destinatario, en bes di e situashon tradishonal kaminda e relashon e tabata wòrdu dominá pa e rikesa i konosementu spesialisá di un banda. Mayoria ayudo pa desaroyo ta bini di paisnan industrialisá (kooperashon Nort-Sùit), pero algun pais ménos riku tambe ta kontribuí (kooperashon Sur-Sùit). Yudansa por ta: * bilateral (70%): di un pais pa otro, direktamente * multilateral (30%): for di e pais donante pa organisashonnan internashonal manera Banko Mundial òf instansianan di Nashonnan Uni (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme...), ku ta redistribuí esaki entre paisnan den desaroyo[2] ==Fuentenan di yudansa== Mas o ménos 80-85% di yudansa pa desaroyo ta bini di fuentenan di gobièrnu (yudansa ofisial pa desaroyo). E 15-20% ku ta sobra ta bini di organisashonnan privá (NGO)[3], sin konta e remesanan ku migrantenan individual ta manda pa nan miembronan di famia den paisnan den desaroyo. ==Yudansa ofisial pa desaroyo== Asistencia Oficial pa Desaroyo ta un medida di ayudo di gobierno compila pa e Comision di Asistencia pa Desaroyo (DAC) di OECD desde 1969. E DAC ta consisti di e 22 paisnan donante mas grandi. {{Appendix}} ## Yudansa pa desaroyo **Yudansa pa desaroyo**, tambe konosí komo **yudansa di eksterior** of **asistensia tékniko**, ta un tipo di ayudo ku gobièrnunan i otro organisashon ta duna pa yuda den e desaroyo ekonómiko, sosial i polítiko di paisnan den desaroyo. E ta distinguí for di **yudansa humanitario**, ku su meta principal ta aliviá sufrimentu urgente, mientras ku yudansa pa desaroyo ta dirigi na e **alivio di pobresa i progreso sostenibel riba término largu**. Algun gobièrnunan ta inkluí yudansa militar bou di e mes kateguria, pero hopi organisashon no-gubernamental (NGO) ta **oponé e prátika aki**, argumentando ku ayudo militar no ta kontribuí na desaroyo sostenibel. --- ### Tipo di kooperashon E término **kooperashon di desaroyo**—usá entre otro pa organisashonnan manera e **Organisashon Mundial di Salú (WHO)**—ta reflehá un relashon mas igualitario entre donantenan i paisnan receptor, unda e énfasis ta riba **partner­ship**, i no riba dependencia of dominashon. Kooperashon por tuma diferente forma: * **Bilateral (±70%)**: yudansa di un pais direktamente na otro pais. * **Multilateral (±30%)**: yudansa pasa via organisashonnan internashonal manera e **Banko Mundial**, e **Nashonnan Uni** (UNDP, UNICEF, UNAIDS, World Food Programme, entre otro), ku redistribuí e fondo segun politika global di desaroyo.[^2] --- ### Fuentenan di yudansa Entre **80 te 85%** di tur yudansa pa desaroyo ta bini di **gobièrnunan**, i ta wordu clasificá komo **Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA)**. E otro **15–20%** ta bini di organisashon no-gubernamental (NGO)[^3], sin konta e **remesa** ku migrantenan ta manda pa famia den nan pais di orígen. --- ### Asistencia Ofisial pa Desaroyo (ODA) **ODA** ta e estandard di midí yudansa pa desaroyo, estableci pa e **Komishon pa Ayudo di Desaroyo (DAC)** di e **Organisashon pa Kooperashon Ekonomiko i Desaroyo (OECD)**. E definishon ta enkapsulá e kontribushon ofisial ku ta kontribuí na e bienestar ekonómiko i humano di paisnan den desaroyo. E DAC tin 22 pais miembro ku ta e donantenan prinsipal mundialmente.[^4] --- ### Notanan i referensianan [^1]: WHO. (s.a.). *Development cooperation*. [https://www.who.int](https://www.who.int) [^2]: OECD. (2023). *Multilateral Aid 2023*. [https://www.oecd.org](https://www.oecd.org) [^3]: World Bank. (2022). *NGO Contributions to Global Development*. [https://www.worldbank.org](https://www.worldbank.org) [^4]: OECD DAC. (2022). *Official Development Assistance (ODA)*. [https://www.oecd.org/dac](https://www.oecd.org/dac) ------------------- == Faha di horcan == E Islanan ABC Aruba, Bonaire y Curaçao ta na e rand zuid di e faha di horcan. Nan no ta pafó di e faha di horcan, manera hopi ta considera. Historia ta siña ku mas o ménos un biaha kada 100 aña daño konsiderabel ta wòrdu eksperensiá dor di siklonnan tropikal ku ta pasa riba òf djis sùit di e islanan. Aunke e orkan nivel di eksperensia pa e islanan por wòrdu konsiderá komo hopi chikitu, bon konosí ta e orkan menor kual a pasa net pazuid di Curaçao dia [[23 di september]] [[1877]] causando un daño structural calcula di US$ 2 mion, prinsipalmente pa e sekshon di kosta di Willemstad. Un konvento a wòrdu labá kompletamente (restunan ainda visibel na marea abou), hopi barku a bai pèrdí i por lo ménos 70 persona a hoga. E barometer di mas abou lesamentu na Willemstad a wòrdu opservá pa 15:30 UTC riba 23 di sèptèmber (UTC = ora lokal + kuater ora na Área di Karibe Oriental) ku 995.4 milibar. Un barco nabegando pazuid di Curaçao a reporta un presion mas abao di 988.8 milibar. Riba promedio, un biaha cada cuater aña un ciclon tropical ta sosodé denter di un radio di 150 kilometer, pero mayoria pasando pa nort di e islanan sin causa mal tempo serio. Asta e inmediato efektonan di orkan grandi Hazel, di kua e sentro a pasa mas o ménos 90 kilometer pa nort riba Dia 7 di òktober 1954, ku bientunan máksimo sostené serka di e sentro di 190 km/h, tabata limitá na opservá bientonan maximo di 50 km/h cu rafaga te 90 km/h, y e daño, un estimacion di US$ 350.000,-, a resulta principalmente door di inundacionnan repentino pa motibo di yobida pisa (promedio di 48 ora: Aruba aprox. 250 mm, Bonaire y Curaçao aprox. 125 mm). Saba, St. Eustatius i St. Maarten ta situá denter di e faha di orkan. Kasi tur aña por lo ménos un siklon tropikal ta sosodé denter di un alkanse di 100 miya i riba promedio un biaha kada 4-5 aña orkan kondishonnan ta wòrdu eksperensiá. Referí na Adhunto II - Siklonan tropikal ku ta pasa denter di 100 N.M. di 17.5N, 63.0W te ku 31 di desèmber 2014. E orkannan mas resien ku a kousa daño konsiderabel na e islanan tabata e orkannan Omar (2008), José (1999), Lenny (1999), Georges (1998), Luis (1995), Marilyn (1995), Hugo (1989), Donna (1960) i Dog (1950). Specialmente e daño ocasiona pa horcan Luis tabata extenso. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC), un instansia di Gobièrnu di Kòrsou ku su ofisina i sentro di pronóstiko di wer na Seru Mahuma ta e outoridat responsabel pa e servisio di atvertensia di orkan. Sinembargo ta responsabilidad di Gobierno di cada pais of isla pa mantene y activa un organisashon di preparashon pa kalamidat. Departamentu Meteorológiko Kòrsou (MDC). E sucursal na Aruba a bira Departamento Meteorologico Aruba (DMA) y esun na St. Maarten a haya e nomber di Departamento Meteorologico St. Maarten. MDC lo sigui ta responsabel pa emishon di pronóstikonan di wer rutinario i tambe boletinnan di atvertensia pa Kòrsou i tambe pa Islanan BES (Boneiru, S. Eustatius i Saba). ----------------- == Historia == Imperio Romano por dividí den dos fase prinsipal: * '''Imperio Romano Oksidental''' (27 a.C. – 476 d.C.), ku su kapital na [[Roma]]. * '''Imperio Romano Oriental''' (284 – 1453), ku su kapital na [[Istanbul|Constantinopel]] (ó [[Bizantin]]). E imperio a logra ekspandé su teritorio pa inkluí un gran parti di e mundo konosí durante esaki, ku un sistema di kaminan, lei, i struktura politik ku a influensia Europa i mas allá. Imperio Romano a kontribuí hopi na arkitektura, lei, idioma ([[Latin]]), sistema di gobernashon i relíshon. Na e final di e imperio, [[Cristiandat]] a bira e relíshon ofisial. E imperio a ekspandé pa inkluí gran parti di e mundu konosí e tempu ei, desaroyando sistemanan di kaminda, lei i gobièrnu ku a influensiá Europa i mas leu profundamente. Kultura i Herensia E Imperio Romano a kontribuí signifikantemente na arkitektura, lei, idioma (latin), gobernashon i religion. Den su añanan despues, Kristianismo a bira e religion ofisial. Kaida di e Imperio E Imperio Romano Oksidental a kai na aña 476 di nos era, ora e último emperador, Romulus Augustulus, a ser destituí. E Imperio Romano Oriental (Imperio Bizantino) a sigui te na 1453, ora ku Konstantinopla a wòrdu konkistá pa e Turkonan Otomano. ------------- {{Variante|c}} {{Infobox dignatario| variante = c | nomber completo = Petrus Albertus Kasteel | imagen = Petrus Albertus Kasteel (1942).jpg | sucesion = Di 50° Gobernador di Kolonia Kòrsou | periodo start = [[15 di yüli]] [[1942]] | periodo fin = [[1 di yüli]] [[1948]] | monarkia = [[Wilhelmina di Hulanda|Wilhelmina]] (1898-1948) | antecesor = [[Gielliam Wouters]] | sucesor = Leonard Antoon Hubert Peters |fecha nacemento= |luga nacemento = |fecha fayecimento= |luga fayecimento = |pareha = Marie Kasteel-Baltussen |religion = [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] |yui = 5 <!-- Seccion di informacion profecional --> |ofishi = gobernante, diplomátiko |partido = }} '''Petrus Albertus (Piet) Kasteel''' (☆ [[4 di novèmber]] [[1901]] na [[Zwolle]] - † 13 di desèmber [[2003]] na [[Roma]]) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di gobièrnu kolonial hulandés. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] (Antia Hulandes) for di 1942 te 1948, ku ta inklui Guera Mundial II i un periodo di transishon polítiko di kolonia pa pais Antia Hulandes. == Bida personal == Piet Kasteel a nase den Zwolle, Hulanda, riba 4 di novèmber 1901. Den su bida personal i profesional, e tabata un katóliko dediká ku un gran pashon pa komunidat i notisia. == Periodista i trahadón den ekshilio == Den su hoben aña, Kasteel a traha komo editor parlementario pa e periódico katóliko De Maasbode i komo periodista pa De Tijd. Den 1923, e a fundá e asociashon De Klare Waarheid. Durante Segunda Gèrr Mundial, e a fugi pa Ingalaterra, kaminda e a traha pa e gobièrnu Hulandés den ekshilio na Londen. == Gobernador di Kòrsou i su dependensianan == Kasteel a ser nombra gobernador di Kòrsou i su dependensianan riba 15 di yüli 1942, na un momentu difísil den historia global. E a sustituí Gielliam Johannes Josephus Wouters i a tene e kargo te 4 di ougùstùs 1948. Durante su mandato, e a enfrenta reto di gobernashon militarisa den tempo di guerra, maneho di internashon di estranhero, i tenshon sosial. Tambe, e a guia proseso di inisiante negoshashon pa mas autonomia polítiko pa e teritorio kolonial. == Karrera diplomátiko == Despues di su periodo den Antia Hulandes, Kasteel a sirbi komo embahador di Hulanda na: Chile (1948–1956) Irlanda (1956–1966) Israel (1966) == Rekonesimentu == Piet Kasteel a resibí varios premio internashonal: Medal of Freedom with Silver Palm (Merka) Ridder van de Orde van de Nederlandse Leeuw (Hulanda) Grootkruis van de Pauselijke Orde van Sint-Gregorius de Grote (Vatikano) Commandeur van het Legioen van Eer (Fransia) == Fayesimentu == Piet Kasteel a fayesé na Roma, Italia, riba 13 di desèmber 2003, na edat di 102 aña. == Referensianan == Wikipedia. Piet Kasteel. Find a Grave. Petrus Albertus Kasteel (1901–2003). YouWho. Diplomats – Petrus Kasteel. Petrus Albertus "Piet" Kasteel (Zwolle, 4 di novèmber 1901 – Roma, 13 di desèmber 2003) tabata un periodista, diplomátiko i ofisial di administrashon kolonyal Hulandés. E tabata gobernador di Kòrsou i su dependensianan for di 1942 te 1948, durante Segunda Gèrr Mundial i un periodu di transishon polítiko den e Antia Hulandes. ------------------ '''Wikipedia na Papiamento: un plataforma di idioma comparti''' '''Wikipedia''' ta un di e proyectonan mas notabel riba e internet: un enciclopedia liber, dirigi pa comunidad y disponibel den diferente idioma. Sinembargo hopi hende no ta realisa cu un version di Wikipedia den un solo idioma por sirbi pa varios variante di e mesun idioma. Por ehempel, e Wikipedia di Ingles ta inclui articulo skirbi tanto den Ingles Britanico como Ingles Mericano. Mescos ta pasa cu e Wikipedia di Hulandes, cu ta skirbi lenguahe Hulandes (papia na Hulanda) como lenguahe Flamenco (papia na Belgica). E modelo bilingual aki ta aplica tambe na Wikipedia di Papiamento, cu ta sirbi e variantenan di Papiamentu y Papiamento. == Indica y respeta e variante di Papiamento/u == Dicon Wikipedia di Papiamento ta un plataforma comparti? E editornan ta encurasha pa indica den cua variante un articulo ta skirbi originalmente, si ta den Papiamento of Papiamentu. Unabes un variante ta scogi pa un articulo, ta wordo considera bon practica pa mantene consistencia y edicion continuo den e mesun variante ey. E uniformidad den lenguahe, en particular e ortografia y vocabulario, ta preserva claridad y evita confusion pa otro lector y editornan. Bo por consulta e documentacion riba Wikipedia di Papiamento pa mas informacion tocante con pa indica e variante di bo escogencia. Mescos cu Wikipedia di Ingles ta acepta tanto "color" como "colour"; pero ta spera consistencia den un mesun articulo. E principio aki ta aplica tambe na e uzo di Papiamento y Papiamentu den nan plataforma comparti. == Cuminsa un otro version di lenguahe riba Wikipedia == Aunke ta practico y comun pa comparti un version di idioma, tambe ta posibel pa propone i desaroya un Wikipedia separa pa un variante specifico di un idioma manera un Wikipedia di Papiamento separa, cu lo ta diferente for di e version comparti cu ta existi awor. Pero, tin cierto criteria cu e Wikimedia Foundation ta exigi pa lansa un edicion nobo di Wikipedia. Esaki ta inclui: * E idioma mester ta reconoci cu un codigo ISO 639. * Mester tin suficiente contribuidonan activo cu ta compromete pa desaroya e version nobo. * E idioma mester tin un localisacion valido den sistema di Wikimedia (traduccion di interface via translatewiki.net). * E comunidad mester demostra actividad continuo den Wikimedia Incubator, e plataforma unda ta test y desaroya edicionnan nobo. Bo por haya e lista completo di rekisito y paso pa propone un edicion nobo di Wikipedia riba Wikimedia Incubator: https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta:Language_committee/Handbook#Requisites == Contribui na un comunidad bilingual == No ta importa si bo ta skirbi den Papiamento of Papiamentu, contribui na Wikipedia di Papiamento/u ta yuda preserva i promove e idioma den tur su forma. Si bo ta respeta cada variante y colabora entre diferente manera di skirbi, e comunidad di Wikipedia ta sigui construi un fuente di informacion valioso y inclusivo pa tur cu ta papia Papiamento/u den islanan ABC y den mundu henter. ------------------ {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} {{Multiple image| total_width = 340 | align = center | caption_align= center | image2 = Bolletjes.jpg | caption2 = Bolitanan den stoma di un mula | image1 = Bird smuggler.jpg | caption1 = Mula transportando parhanan | image3 = Anus-patron (1205687).jpg | caption3 = Cartucho di ano pa transporta microfilm ilegal | image4 = Smuggling tunnel in Rafah (2009).jpg | caption4 = Tunnel pa contrabanda na [[Gaza]] (2009) }} {{clear}} {{Appendix}} [[Category:Sociedad]] ----------------- == Shoco == De Arubaanse holenuil a laga den holen op de grond na bieden a topa cu cactusbegroeiing en droog bos. [[Afbeelding:Athene cunicularia arubensis.jpeg|thumb|175px|links|Hol van de shoco nabij Alto Vista]] Als de shoco geen kuil nos finden, graaft ze self een kuil in zachhe grond. Pasobra un groot di e nivelnan di nivelnan di e subsorto aki ainda ta na fin, palabranan di e poblashon ta bini ku e beschrechtde gebied di [[Nationaal park Arikok]] a wòrdu konkluí. E shoco ta un wezen di als bereigd sorteá den genia genétiko. Tera Cora, e zona patras di campo di golf di Tierra del Sol, algun biaha tabata un zona di biodiversidad halto y tambe tabata un di e luga- nan di reproduccion mas im- portante pa Burrowing Owl (Athene cunicularia aruben- sis) localmente yama “Sho- co.”<ref>https://www.cspnv.com/pdf/bon-dia-aruba-20241005.pdf Shoconan ta confrontando temponan dificil y mester di fondonan pa proyecto di preservacion], NoticiaCla (5 di october 2024)</ref> {{Appendix}} -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = a | nomber = Nigel Maduro | ofishi = activista }} '''Nigel Maduro''' ta un activista ambiental y climatico di Aruba.<ref>https://solodipueblo.com/nigel-maduro-tin-anuncio-pa-dia-26-di-september-anuncio-ta-sigui-riba-un-ana-di-protesta-y-caida-di-gobierno/], Solodipueblo (16 di september 2024)</ref> activista defensor di tera, cientifico den sostenibilidad y tambe representante hoben di Aruba National Trust, Nigel Maduro Nigel Maduro ta Caquetío Indígena di Aruba, un aktivista ambiental intersekshonal, un sientífiko di sostenibilidat, i un artista multidisiplinario. Nigel tin eksperensia trahando den e sektor ambiental sin fin di lucro (Greenpeace Aotearoa), e sektor di sostenibilidat korporativo, i asta tabata un planifikadó stratégiko di sostenibilidat pa un kunuku di agro-ekologia. E ta notoriamente conoci pa lanta un movecion socio-ambiental na Aruba dor di wordo deteni pa graffiti “No More Hotels” y “Land Back” tur rond di e isla. Desde e tempu ei el a organisá múltiple protesta disruptivo durante protokòlnan i diskursonan gubernamental. Nigel tin komo meta pa kambio sistemátiko den e industria di hotèl i turismo di Aruba, tur miéntras e ta yuda ku proyektonan di konsulta di desaroyo sostenibel i ta duna sosten i asistensia na movementunan di base.<ref>[https://dezwijger.nl/programma/roots-resilience-caribbean-perspectives-on-climate-change Roots resilience: Caribbean Perspectives on climate change], dezwijger.nl</ref> {{Appendix}} Nigel ta ampliamente rekonosé pa su protestanan di akshon direkto. Un di su actonan mas notabel tabata graffiti “No More Hotels” y “Land Back” riba areanan turistico den henter Aruba—un acto cu a lanta un debate local significativo tocante desaroyo di turismo insostenibel y perdida di tereno. E protesta aki no solamente a konsientisá riba asuntunan ambiental i kultural pero tambe a bira un katalisadó pa kompromiso mas amplio di komunidat a traves di manifestashonnan pasífiko i protestanan di “Beach Party” ku ta kombiná tayernan di sostenibilidat ku presentashonnan públiko kreativo. Master Science den Liderato Estratégiko: Nigel a haña un Master di Science den Liderato Estratégiko. E formashon akademiko aki a duna dje un marco robusto pa enfrenta desafionan kompleho di sostenibilidat, pa kombiná siensia ku aktivismo, i pa impulsa kambio sistémiko den polítika i industria. Trabao Profesional i Karrera Aktivismo Ambiental i di Klima: Akshon Directo i Protesanan: Nigel a gana atenshon largu ku su inisiativa di akshon directo den Aruba. Notablemente, e a hasi grafiti ku slogan “No More Hotels” i “Land Back”, ku a pone enfoke riba e keshonan di desaroyo insostenibel i e perde di tereno pa e Pueblo Indígena. Organisashon di Komunidat: El ta un e figura importante den organisá demostrashonnan pasífikamente i eventonan di komunidat, manera e “Beach Party” protesanan, ku ta combiná e partisipashon públiko ku edukashon ambiental. Esakinan ta yuda pa mustrá e impakto di e desaroyo excesivo i pa uni e komunidat riba prátikanan sostenibel. Siensia di Sostenibilidat i Konsultoria: Nigel a krea su karrera como un siensia di sostenibilidat, spesialisa den kambio di klima, konservashon di biodiversidat, i drechtenan di e Pueblo Indígena. Su trabao a inkluí rolnan tanto den sektornan di organisashon sin ganansa como den sektornan korporativo, kaminda el a kontribuí pa planifikashon estratégico di sostenibilidat, manera pa asisti den praktikannan agro-ekológiko i proyektonan di konservashon ku ta basa riba e komunidat. Representashon Internashonal: Reconosí pa su liderato, Nigel a wordu selekshoná pa e Caribbean Climate Justice Leaders Academy pa representá Aruba na plataforma global manera COP29. Su rol internashonal ta demostrá su influencia i su kompromiso pa duna bocho na e preocupashonnan di su komunidat den diskushonnan global riba klima. Arte Multidisiplinario A mas ku su aktivismo i siensia, Nigel ta ekspresá su perspektivanan a través di su arte. Su trabao creativo ta kompletá su aktivismo, duna un narrashon visual pa e asuntunan ambiental i sosial cu Aruba ta enfrenta. Nigel Maduro, ku su kombina di formación akademiko riguroso, aktivismo “hands-on”, i ekspreshon creativo, ta un forsa dinamiko den e lucha pa sostenibilidat ambiental i drechtenan di e Pueblo Indígena den Aruba i den e región di Caribe. {{Appendix}} ------------ == Cinema na Aruba == (Oranjestad)—During the span of over 100 years, Aruba only saw five '''open air movie theatres'''. Now practically obsolete on the island, these theaters were once frequently visited by locals and migrants in the 20th century. The first open air theater was constructed in 1920 and was commissioned by Shon Eduard (Eddy) de Veer. This theater was located at the Hotel Colombia in Oranjestad, which is now where the Aruban census office is located. The theater was simple; it only consisted of a screen, and visitors had to bring their own chairs to enjoy the popular silent movies of the time. American migrants who worked in the refinery and lived in the Lago Colony in Sero Colorado also had their piece of the pie with their Open air Theatre, which formed part of the Esso Club, also known as the Pan-Am Club. It was at this theater that “Talkies” were first streamed, movies with sound. This theater mostly streamed American blockbusters for the American expats, this way making sure that these migrant were not missing out on entertainment from their home land. In the 1950’s and 60’s, Savaneta saw their own open air theater, located in front of the Marinier’s Kazerne (Marine Barracks). This theater was mostly visited by the neighboring marines, who didn’t have much entertainment other than movies at that time. The last and most recent open air theater was constructed in the form of a drive-in theater. A popular American concept, the Drive Inn located in Balashi was a hot spot for teenagers, who had the habit of cramming all their friends in one car to go see the movies. For this phenomenon there was a separate price that you had to pay called the “car crash”. This theater closed around 2012, but was re-opened during the pandemic in July 2020, where movies were streamed on a gigantic screen set up in front of stacked containers. However, this nostalgic form of entertainment did not last very long as it was closed again only a year or two later. Nowadays you can still see the stacked containers when you drive near the bridge in Balashi.<ref>“De kolibrie op de rots en meer over de geschiedenis van Aruba” by Evert Bongers. </ref> ------------------------- Same-sex marriage in Aruba, Curaçao and Sint Maarten {{Databox}} '''Matrimonio di mesun sexo''' no ta wordo ehecuta na Aruba, Curaçao, of Sint Maarten, cu ta paisnan constituyente di Reino Hulandes. E islanan tabata obligá despues di vários sentensia di korte pa registrá kualke matrimonio (inkluso matrimonio di mesun sekso) registrá den Reino, pero esaki ta konsiderá prinsipalmente derechonan di residensia, i nan no mester duna matrimonionan di mesun sekso e mesun efekto hurídiko ku sekso opuesto matrimonionan.[1] Matrimonio den e teritorio Oropeo di Hulanda, meskos ku den e munisipionan Karibense di Boneiru, Sint Eustatius i Saba,[2] ta habrí pa kualke dos persona sin importá sekso. Aruba a reconoce sociedadnan registra cu ta brinda casi tur e derechonan y beneficionan di matrimonio desde september 2021. E mesun luna ey, un corte mas abao na Curaçao a dicta cu stroba parehanan di mesun sexo di casa ta viola e disposicionnan di igualdad di Constitucion di Curaçao, pero a laga e desishon di si mester legalisá matrimonio di mesun sekso te na Parlamento di Curaçao.[3] Na december 2022, Corte Conhunto di Husticia di Aruba, Curaçao, Sint Maarten, y di Bonaire, Sint Eustatius y Saba a dicta cu e prohibicion di matrimonio di mesun sexo di Aruba y Curaçao tabata inconstitucional. E òrdu di korte tabata programá pa drenta na vigor dia 7 di mart 2023 si no a apela esaki na Korte Supremo di Hulanda; sinembargo e gobiernonan di tanto Curaçao como Aruba ---------------------------------------- * gabinete di minoria --------------------------------------- '''Hefe di estado''' ta ---------------------------- *gabinete (politica) * izquierdista * pais * eleccion --------------- ----------------------- == Miembro i elekshon == Parlamento Oropeo a wòrdu fundá na 1952; su kompetensianan a wòrdu ampliá varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan pa miembronan di parlamento (MEP); promé ku esei e miembronan tabata bini for di kada estado-miembro di Union Oropeo. E parlamento tin 705 miembro, ku mester oumentá na 720 despues di e elekshonnan oropeo dia [[6 di yüni]] [[2024]]. E ta representa e di dos electorado democratico mas grandi na mundu (despues di Parlamento di India), ku un electorado di 375 mion votadó eligibel na 2009.<ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/07/AR2009060702402.html |title=Conservatives Post Gains In European Elections |author1=Brand, Constant |author2=Wielaard, Robert |agency=Associated Press |newspaper=The Washington Post |date=8 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref>{{cite news |author=Ian Traynor |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/jun/07/eu-elections-social-democrats |title=Misery for social democrats as voters take a turn to the right |work=The Guardian |location=UK |date=7 June 2009 |access-date=17 August 2010}}</ref><ref name="18 new MEPs take their seats">{{cite web |url=http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |title=18 new MEPs take their seats |publisher=European Parliament |date=10 January 2012 |access-date=14 February 2012 |archive-date=11 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130511172955/http://www.europarl.europa.eu/news/en/headlines/content/20120103MUN34829/html/18-new-MEPs-take-their-seats |url-status=dead }}</ref> Kada un di e 27 estado-miembro di EU tin un kantidat fiho di asiento parlamentario, ku ta dependé di e kantidat di habitante. Esaki ta varia for di 6 asiento pa [[Malta]] te na 96 pa [[Alemania]]. For di 1 di febrüari 2020 [[Hulanda]] tin derecho riba 29 di e 705 asiento i pa e termino 2024-2029 esaki lo oumenta pa 31 asiento. Siudadanonan hulandes di [[Reino Hulandes]], irespekto unda nan ta residensiá, tin derecho di voto pa parlamento oropeo; pa residentenan di [[Karibe Hulandes]] esaki a bai na vigor desde aña 2009. E miembronan di parlamento oropeo ta wòrdu eligí kada sinko aña mediante elekshon general direkto i sekreto. Sinembargo, te ku 2019 e partisipashon a baha na kada turno di votashon, for di 65% na 1979 te cu 50% na 2009, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan. For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di parlamento oropeo. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] The Parliament is composed of 705 members (MEPs), due to rise to 720 after the June 2024 European elections. It represents the second-largest democratic electorate in the world (after the Parliament of India), with an electorate of 375 million eligible voters in 2009.[2][3][4] en.wiki:E parlamento ta konstituí pa 720 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Parlament Oropeo a wordu funda na 1952; su kompetensianan a wordu amplia varios biahe, partikularmente na 1993 ku e Tratado di Maastricht i na 2009 ku e Tratado di Lisboa. Desde 1979 tin elekshonnan general direkto i sekreto ku ta tuma luga kada sinku ana, promé ku esei e miembronan di parlamento tabata bini for di kada pais. E parlamento ta konstituí pa 751 miembro, yamá "MEP". Kada miembro ta papia pa un lugá den Oropa, por ehèmpel Paris, Dinamarka òf Sicilia. Tur hende por wòrdu elegi, nan ta wòrdu elehá dor di tur siudadano di Union, e hendenan ku ta siudadano di un pais den Union. Pasobra e MEPnan ta bin di diferente pais, nan ta papia diferente idioma (24 na 2013) den Parlamento. Nan tin un derecho protehá riba e promé idioma (multilingüismo), i Parlamento mester di hopi intérprete. Diferente di otro gruponan internacional di politico, MEP no ta sinta den grupo di pais, pero nan ta sinta banda di personanan ku ta komparti nan ideanan. E dos gruponan mas grandi ta e "Partido Popular Oropeo-Demokratanan Oropeo" i e "Partido di e Sosialistanan Oropeo". Pero e gruponan aki ta traha huntu pa yega na un akuerdo, p'esei nan no ta bringa pa traha un lei si e otro grupo no ta gusta dje. De parlementsleden organiseren zich in fracties i; op basis van een gemeenschappelijke politieke overtuiging en niet op basis van hun land van herkomst. Momenteel zijn er in het Europees Parlement zeven fracties en een aantal 'niet-ingeschreven' leden. De fracties komen voort uit meer dan honderd nationale politieke partijen. E miembronan di Parlamento Europeo ta wordo eligi cada cinco aña via eleccion general. Sinembargo, te cu 2019 e participacion a baha na cada turno di votacion, for di 65% na 1979 te cu 43% na e eleccionnan di 2009. Durante e último elekshonnan Europeo di mei 2019 e partisipashon tabata di 50%, e porsentahe di mas haltu den e último 20 añanan.[1] 2] For di yanüari 2022 Roberta Metsola (EPP) ta e presidente di Parlamento. Sinds 1 februari 2020 telt het parlement 705 zetels, als gevolg van de uittreding van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Alle 27 lidstaten hebben afhankelijk van het inwonersaantal een vast aantal zetels. Dit loopt uiteen van 6 zetels voor Malta tot 96 voor Duitsland. == Reino Hulandes == In de zittingsperiode van 2 juli 2019 tot en met 2024 waren 33 personen afgevaardigden van Nederland in het Europees Parlement. Nederland had aanvankelijk 26 zetels na de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2019. === Karibe Hulandes === Dit wetsvoorstel breidt in de Kieswet het kiesrecht voor de leden van het Europees Parlement uit tot alle Nederlanders die op de Nederlandse Antillen en Aruba wonen. Aanleiding voor deze wijziging zijn uitspraken van de Raad van State (200404446/1b en 200404450/1b) en het Europese Hof van Justitie (C-300/04) waarin zij stellen dat er mag geen onderscheid mag zijn tussen Nederlanders buiten Europa die nu Europees kiesrecht hebben en Nederlanders in Aruba en de Antillen die dat nu niet hebben. De regel dat Arubanen en Antillianen alleen kunnen stemmen voor het Europees Parlement als zij ooit tien jaar in Nederland hebben gewoond komt te vervallen. Bij de verkiezingen van 2009 konden kiesgerechtigden in Aruba en de Nederlandse Antillen voor het eerst stemmen voor het Europees Parlement. Het aantal geregistreerde briefstemmers nam daardoor aanzienlijk toe, van 15.936 in 1994 en 14.501 in 1999 naar 39.601 in 2009.[23] De opkomst bedroeg onder de geregistreerde Arubanen en Antillianen 77%, aanzienlijk hoger dan de opkomst van 36,8% onder Nederlanders in Nederland.[24] Men bedenke daarbij echter wel dat het totaal aantal inwoners van Aruba en de Nederlandse Antillen in 2009 rond de 330.000 lag,[25] en dat dus maar een klein percentage de moeite heeft genomen zich te laten registreren als kiesgerechtigde. {{Appendix}} [[:Category:Oropa]] [[:Category:Politika]] ---------------------------- * Muhe * Constitucion * Globalisashon * Progaganda * Cancion ---------------------------- '''Pedro Tirso Maria (Tirso) Sprockel''' (☆ [[28 di yanüari]] [[1916]] na [[Kòrsou]] - † [[23 di sèptèmber]] [[2007]] na Kòrsou) tabata un lingwista di [[Kòrsou]] i luchadó di resistensia na [[Hulanda]] durante di [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]]. == Biografia == Tirso Sprockel a nasé dia 28 di yanüari 1916 na Kòrsou. E tabata yu di Isbelia Abbad i Jules Germaan Sprockel. E ta ruman di [[Gerald Sprockel|Cor Sprockel]] i sobrino di [[John Horris Sprockel]], ambos politiko. Na 1931, na edat di 15 aña, el a bai Hulanda pa sigui su estudio na [[Tilburg]]??. Na 1940 el a graduá pa MO-A [[ingles]].<ref name="AD">{{citeer web|url=http://www.norberthendrikse.nl/sprockel.pdf|titel=Tirso Sprockel als verzetsstrijder|werk=[[Antilliaans Dagblad]]|auteur=Hendrikse, Solange|datum=2020-10-24|bezochtdatum=2024-04-25}}</ref> E guera na Hulanda ta strob'é pa bolbe su isla natal; na 1942 e ta kasa ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg i ta kuminsa un famia. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Na Hulanda su kas a bira un lugá di skondí pa pilotonan hudiu i aliá. Entre otro, den sus aktividatnan di resistensia el a traha huntu ku dos studiante [[Antias Hulandes|antiano]]: [[Boy Ecury]] i [[Delfincio Navarro]]. E kas tabata un eskala riba e ruta di huisio via [[Spaña]] pa [[Inglatera]]. Na 1945 Sprockel ta regresa Korsou i ta bira dosente na Thomas College. Despues di a okupá varios funshon Sprockel a fungi komo inspector di Enseñansa i finalmente a keda nombra direktor di e Departamento di Enseñansa di [[Antias Hulandes]].<ref name="AD"/> E tabatin tambe lasonan estrecho ku diferente fundashon una e tabata forma parti i e direktiva; manera Federatie Antilliaanse Jeugdzorg (FAJ), Stichting Don Bosco, de Katholieke Verkennerij Nederlandse Antillen en de Stichting Culturele Samenwerking ([[Sticusa]]). Sprockel tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G.M. Dudar di Tilburg. Nan tabatin nuebe yu: kuater yu muhé i sinku yu hòmber. Papiamentu Despues di guera, Sprockel a traha komo linguista pa e rekonosementu i estudio di Papiamento. El a publiká hopi buki i ta kofundadó di e dikshonario Papiamentu online. E tabata kasá ku Wilhelmina (Minette) G. M. Dudar (Tilburg, 11 di ougùstùs 1913 - Curaçao, 20 di yüli 1997). Trabou di hóbennan Na 1953 Sprockel a ko-fundá e Federashon di Cuido di Hubentut Antilliano i durante 35 aña el a okupá un funshon di direkshon. E federashon a enfoká riba e trabou di kas den e bario i partikularmente riba e padvinderij i explorashon.[1] 1] Tambe el a traha huntu ku su ruman muhé Aminta Da Costa Gomez-Sprockel pa hobennan ku discapacidat na Kòrsou. Na Kòrsou, na 1986, un sentro di formashon pa hóbennan ku retraso mental a wòrdu nombrá na su nòmber: e Sentro pa Formashon Laboral "Tirso Sprockel". == Honor == Durante su bida Sprockel a risibí varios kondekorashon: Kabayero den [[Orden di Leon Hulandes]] (1983), komander den Orden di St. Silvester[2] (1988) i e plata Vlaamse Gaai (1963),[3] e premio di mas haltu den e mundu di verkennerij. explorashon. Tambe Sprockel a wòrdu nombrá komo Doctor honoris causa na [[University of Curaçao|Universidat di Antia Hulandes]] pa su dedikashon na [[Papiamentu]]. ==Literatuur== * Tirso Sprockel - ''De groei en bloei van het Curaçaose onderwijs in de 20e eeuw'', essay 1999 ==Externe link== * [http://www.papiamentu.nl Mede door Sprockel opgezette site over het Papiamentu] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sprockel, Tirso}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Kòrsou]] [[:Category:Papiamentista]] * Op zondag 6 oktober 1985 zal het sportveld van buurt- centrum Janwe, officieel worden omgedoopt in sportveld Tirso Sprockel. Het buurt- centrum wil op die wijze de heer Sprockel eren voor zijn jarenlange inzet voor metname de formatie van de Curacaose jeugd. De heer Sprockel, die ruim dertig jaar op onderwijs- gebied actief was en ondermeer de functie vervulde van directeur van het departement van Onderwijs, alsmede van President Curator van de Universiteit van de Nederlandse Antillen, heeft zich volgens de leiding van het buurtcentrum Janwe altijd bijzonder ingezet voor de eugd op het eiland en bekleedde onderandere bestuurs- functies in sociale organisaties als de Verkenners, de Jeugd- centrale en de Federatie Antilliaanse Jeugdzorg. Reden waarom het buurtcentrum- bestuur de heer Sprockel. die momenteel als directeur van Cede Antiy as ten behoeve van particuliere instellingen bemiddelt terzake de financiering van sociaal- educatieve projecten, besloot op deze manier eer te bewijzen. Na afloop van een korte plechtigheid, zullen er die zondag om zeven uur savonds op het sportveld Tirso Sprockel basketball- en volleyball wedstrijden worden gehouden, die voor een ieder, met name jongeren, gratis toegankelijk zullen zijn.<ref>Sportveld Janwé krijgt nam ”Tirso Sprockel”. "Amigoe". Curaçao, 10-09-1985, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643391:mpeg21:p007</ref> * algemeen directeur van Sede Antia (Sentro pa Desaroyo di Antia) tot 1990 * president college curatoren UNA - 1979 * Commandeur in de Orde van St. Sylvester: hij was de eerste Curacaoenaar en de eerste Antilliaan die deze kerlijke erkenning kreeg in 1988.<ref>TIRSO SPROCKEL: NAMENS PROCESSIE AANVAARD Voor eerst Antilliaan onderscheiden met Sylvester orde Mgr. Ellis: met talenten door Sprockel gewoekerd. "Amigoe". Curaçao, 16-06-1988, p. 11. Geraadpleegd op Delpher op 24-04-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642163:mpeg21:p011</ref> -------------------- Te bewerken naar Papiaments: * [[Lijst van scholen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen op Aruba]] * [[Lijst van politieke partijen in de Nederlandse Antillen]] * [[Lijst van ministers van Economische Zaken van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Economische Ontwikkeling]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Aruba]] * [[Lijst van ministers van Financiën van Sint Maarten]] * [[Lijst van ministers van Justitie van Aruba]] * [[Lijst van Curaçaose ministers van Justitie]] * '''ABBA''' Amateur Baseball Bond Aruba ([[:it:Federazione di baseball di Aruba|it]]) * '''CBF''' Curacao Baseball Federation ([[:it:Federazione di baseball di Curaçao|it]]) ------------------------ == Preparacion Bandera di Aruba== Dia 21 di januari 1976 gobierno insular e tempo ey, a institui un comision di Bandera, cu tabata tin como tarea conseha e Colegio Ehecutivo en cuanto e stipulamento di un bandera Arubano. E comision a consisti di Julio Maduro como presidente, Ronald Donk y Walter van Romondt como miembro y Epi Wever como secretario. Nan tabatin 6 siman pa completa e tarea, caminda un competencia di bandera a wordo anuncia unda comunidad Arubano a activa nan creatividad y yuda crea e bandera. Un total di 693 diseño a wordo presenta. Despues di a presenta su recomendacion na e Conseho Ehecutivo, riba dia 26 di februari 1976 a selecciona 3 diseño caminda Sarah Bollinger asesora pa Whitney Smith, un experto den diseño di bandera, a traha un diseño nobo pa Aruba. E comision a bolbe presenta e recomendacion, mas detaya aki, riba dia 8 di maart 1976, cual recomendacion a ser discuti den e reunion interno di e Conseho Legislativo, teni riba dia 8 di maart 1976; A DICIDI: ----------- == Gabinete Mercelina == Partido PFP den un komunikado di prensa ta konfirmá ku porfin e proseso di formashon a yega den e etapa ku ta trahando e dekretonan pa nombra e 7 ministernan nobo huntu ku e minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. E kandidato pa promé minister enkargá ku Asuntunan General ta [[Luc Mercelina]] (URSM). [[Veronica Webster]] (URSM) ta kandidato pa minister di Salubridat Públiko, Desaroyo Sosial i Labor i [[Grisha Heyliger-Marten]] (DP) ta kandidato pa minister di Turismo, Asuntunan Ekonómiko i Telekomunikashon. [[Marinka Gumbs]] (DP) ta kandidato pa bira minister di Finansa, [[Raeyhon Peterson]] (PFP) ta kandidato pa bira Minister di Bibienda Popular, Planifikashon Urbano i Medio Ambiente, [[Christophe Emmanuel]] (NOW) ta kandidato pa bira minister di Edukashon, Kultura, Hubentut i Deporte i Lyndon Lewis NOW) ku ta kandidato pa bira minister di Hustisia. [[Patrice Gumbs]] (PFP) i [[Gracita Arrindell]] (URSM) ta kandidatonan pa minister plenipotensiario i minister plenipotensiario suplente na Den Haag. Pa NOW Claudius Buncamper lo drenta parlamento pa remplasá Emmanuel, pa URSM Richinel Brug lo remplasá Mercelina i pa DP Viren Kotai lo remplasá Heyliger-Marten. --------------------- {{Databox}} '''Parlamento di e teritorio Kòrsou''', ofisialmente ''Staten van het gebiedsdeel Curaçao'' i abreviá ''Staten van Curaçao'') tabata entre 1937 i 1949 e órgano representativo di e pueblo i konseho legislativo di e teritorio Kòrsou, konsistiendo di e seis isla [[Kòrsou]], [[Aruba]], [[Boneiru]], [[Sint Maarten]], [[Sint Eustatius]] i [[Saba]]. E órgano tabata konsistí di 10 miembro elegi i 5 miembro nombrá i tabata e susesor di e [[Konseho Kolonial]] i predesesor di [[Parlamento di Antias Hulandes]]. == Nomber == Ku e revishon di e konstitushon hulandes na 1922, e término 'kolonia' a keda eliminá fo'i konstitushon. No tabata te 23 di aprel 1936 ku keda kla ku e leinan pa adapta e organisashon estatal den e parti karibense di [[Reino Hulandes]]. Asina, e aña ei e nòmber [[Kòrsou i Dependensianan]] a wòrdu remplasá pa Teritorio di Kòrsou i riba 1 di aprel 1937 e Konseho Kolonial a bira e Parlamento di Kòrsou. == Konstelashon == Pa e konstelashon di e parlamento nobo a skohe un modelo kombiná, konsistiendo di 10 miembro elegí i 5 nombrá. 1] E miembronan elegi tabata ser elegí direktamente dor di e votadornan a base di e reglanan elektoral di Kòrsou di 1937. E miembronan nombrá tabata wòrdu nombrá dor di e Gobernador despues di a konsulta ku e Konseho Ehekutivo. Tambe e gobernador tabata nombra e presidente di parlamento. Algun nombramentu a wòrdu konsiderá komo nombramentu korektivo, pasobra e personanan tabata para na banda di e gobernantenan. == Repartishon di asiento == Pa promé biaha tambe a introdusí un repartishon pa isla di e asientonan di e miembronan elegi. Esaki a keda reparti den 6 asiento pa Kòrsou, 2 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i [[Islariba]]. Na 1946, despues di protesta di Aruba esaki a kambia den 5 asiento pa Korsou, 3 pa Aruba i 1 kada un pa Boneiru i Islariba. == Elekshon == Bou di e sistema elektoral kombiná aki e tuma lugá tres elekshon: 20 di desember 1937, 17 di november 1941 (elektorado di 3897 persona) i 5 november 1945 (elektorado di 6251 persona).[12][13] E parlamento a wordu konstitui komo lo siguiente: {| class="wikitable" style="text-align:left;" !colspan=1 rowspan=2 style="color: gray"|&nbsp;Miembro !colspan=4 style="color: gray"|&nbsp;Periodo parlamentario 1938-1942 |- ! rowspan="1" style="color: gray"|&nbsp;Repartishon ! style="color: gray"|&nbsp;Nòmber ! style="color: gray"|&nbsp;Partido ! style="color: gray"|&nbsp;Remarke |- | rowspan="10" style="color: gray"| Elegí | rowspan="6" |Curacao | [[Moises Frumencio da Costa Gomez|Moises da Costa Gomez]]|| rowspan="3" |CKP || |- | Ernesto Cecilio Martijn || |- | Adolphe Desertine || |- | J. Capriles || rowspan="2"|lijst Capriles-Rustige || |- | J. Rustige || |- | Willy Maal ||lijst Jonckheer-<br/ >Suarez-Maal || |- | rowspan="2"| Aruba | Jacobo Arends || rowspan="2"|Katholieke partij Aruba || |- | Jean M. de Cuba || |- | rowspan="1"| Bonaire | John de Jongh || CKP || |- | rowspan="1"| Bovenwinden | W.R. Plantz || || |- | rowspan="5" style="color: gray"| Benoemd | rowspan="5" |Curacao | [[John Sprockel]]* || || benoemd statenvoorzitter |- | Isaac Capriles || || |- | Salomon Alfred Senior || || |- | Carel Nicolaas („Cai") Winkel* || || |- | Ph. Bichon van IJsselmonde* || ||na 1940 remplasa pa F. Vromans. |- |} *) oudlid Koloniale Raad {{Appendix}} [[:Category:Karibe Hulandes]] ---------------------------------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} {{Infobox person | name = Anouk Balentina | image = | caption = | term = | monarch = | predecessor = | birth_date = [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] | occupation = hurista, activista y ambientalista | party = }} '''Anouk Balentina''' (☆n. [[1 di desèmber|1 di december]] [[1979]] na [[Aruba]]) ta un hurista, activista di derecho humano i ambientalista [[Aruba]]no. == Bida == Anouk Balentina a nase i lanta den bario di [[Parkietenbos]].<ref>[https://dossierkoninkrijksrelaties.nl/2023/01/30/open-brief-aan-de-koning/ Open brief aan de Koning]. Dossierkoninrijksrelaties.nl (30 di januari 2023)</ref> Desde un edad hoben ela cuminsa sigui di cerca e desaroyonan rond di e dump di Parkietenbos.<ref>http://magazine.xclusivomagazine.com/2002-april-magazine-aruba#!entrevista-anouk-balentina-457</ref> Na 2020 Balentina ta entama un caso sumario pa ordena pa para establecimento y testmento di e incinerator na Parkietenbos inmediatamente.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2022/07/awe1907.pdf Caso incinerator Parkietenbos: ciudadano ta bolbe gana caso contra gobierno], Awemainta (19 di juli 2022)</ref> Balentina hunto cu 80 otro, a protesta contra e concepto di e permiso di molester pa por opera e incinerator na Parkietenbos. Sinembargo gobierno a dicidi di otorga e permiso aki dia 23 di december 2020 ---------------------- https://kennisplatform.wikimedia.nl/artikelen/schrijven/hoe-vertaal-ik-een-artikel-uit-een-andere-taal-met-de-vertaaltool/ https://www.wikimedia.nl/wp-content/uploads/2021/06/Schrijven_voor_Wikipedia.pdf * Template:Página Prinsipal Actual --> rubrika "Aktual"" riba pagina principal * Template:Página Prinsipal Idioma dicho --> rebrika "Dicho" * Template:Página Prinsipal Articulo destaca ------------- {{Databox}} {{Variante|a}} {{Databox}} '''Dr. Horacio E. Oduber Hospital''' (HOH) ta un [[hospital]] general di tamaño mediano na [[Aruba]]. E ta situa nortwest di e [[kapital|capital]] [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], den e zona di Eagle unda antes tabata lokalisa [[Arend Petroleum Maatschappij]]. E hospital, cu ta hiba e nomber di e medico Arubiano, Horacio Oduber, a cuminsá funciona cu 187 cama fin di aña 1976. El a wordo oficialmente inaugura dia [[5 di mart]] [[1977]] den presencia di Wilhelm de Gaay Fortman, minister di Asuntonan Antiano di [[Hulanda]].<ref>{{Citeer nieuws|url=https://delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010639094:mpeg21:a0065|titel=Gedeputeerde Leo bedankt Nederland en bisdom. Ziekenhuis onder zware politiebewaking geopend|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-03-07|bezochtdatum=2024-02-22}}</ref> Actualmente e hospital ta dispone di 320 cama y tin mas di 1000 persona emplea. E maneho ta den man di fundacion ''Stichting Ziekenverpleging Aruba''.<ref>[https://www.arubahospital.com/about-hoh/board-of-directors/ Board of Directors], Website oficial HOH</ref> HOH ta afilia na ''[[Dutch Caribbean Hospital Alliance]] (DCHA)'', un organisacion cooperativo di hospitalnan den [[Karibe Hulandes|Caribe Hulandes]].<ref>{{nl}}[https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/02/10/oprichting-ziekenhuiscooperatie-dutch-caribbean-hospital-alliance-een-feit Oprichting ziekenhuiscoöperatie “Dutch Caribbean Hospital Alliance” een feit], Rijksoverheid (10 di februari 2021)</ref> == Historia == Horacio Eulogio Oduber (1862-1935) tabata e prome dokter Arubiano y tabatin su consultorio na cas den Wilhelminastraat.<ref name="Ancho">{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|titel=Historische figuren: Horacio Oduber|werk=Historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=1 mei 2020|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230802180232/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=56&Itemid=65|archiefdatum=2023-08-02}}</ref> E dokter tabata wordo paga solamente cu mercancia y tabata haña cuminda pa su cabay. Hopi hende a muri pa motibu di infeccion, virus o malesa desconoci na e momentu ey. Segun un estimacion, na 1910 tabatin mas o ménos 8.000 habitante riba e isla. Mayoria di nan tabata trahadonan di cunucu ku tabatin menos recurso financiero. Como cu no tabatin un hospital na e momentu ey, e dokter tabata trata e pashentnan na su cas.<ref name="Ancho"/> E operacionnan necesario, incluyendo amputacionnan, tabata wordo ehecuta solamente dor di suministra hopi rum pa motibo di falta di anestesia. Na 1920 e "San Pedro de Verona", a keda funda pa soeurnan catolico (Dominicanessen) na 1920. [[File:BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-008.jpg|thumb|left|Cas di dokter Horacio Oduber na Wilhelminastraat en frente di e kerki protestant (1907)]] [[File:Voormalig ziekenhuis San Pedro de Verona.jpg|thumb|220x220px|left|Entrada di San Pedro de Verona]]Despues di apertura di e hospital nobo na 1977 a converti San Pedro hospital den un cas di cuido. Desde seramento di hospital di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] na 1985 HOH a keda e unico hospital na Aruba pa un poblacion di alrededor 120.000 habitante.<ref>{{nl}}[http://www.skipr.nl/actueel/id2829-vumc-versterkt-band-met-arubaans-ziekenhuis.html VUmc versterkt band met Arubaans ziekenhuis], 4 di december 2009</ref> Na september 2014 a inicia un proyecto di renovacion y expansion di e hospital, uno di e proyectonan di construccion mas grandi den historia di Aruba. E proyecto ta ensera lantamento di un edificio nobo di seis piso separa di e edificio existente di cinco piso.<ref>[http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/news/latest-news/2064-renovatie-en-nieuwbouwplannen-van-het-horacio-oduber-hospitaal-hoh Renovatie- en nieuwbouwplannen van het Horacio Oduber Hospitaal (HOH)]</ref> Esaki ta inclui un cas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio existente cu ta mehora privacidad y servicionan pa pashent den un ambiente moderno. Trabounan di e fase final di e proyecto a reanuda fin di 2023 despues cu un disputa entre partidonan a para e construccion na 2022. == Servicionan == Dr. Horacio E. Oduber Hospital ta conta cu 320 cama y mas di 1000 empleado cu ta atende mas di 16.000 pashent pa aña. E tin un plataforma pa helicopter pa ricibi pashent cu ta jega cu helicopter di polis o helicopter militar. E hospital ta dispone di tur specialidad basico y algun super specialidad. E tin un departamento di emergencia (eerste hulp) cu ta trata mas o menos 55.000 pashent pa aña. Tin un centro di trauma nivel III disponibel, como tambe un departamento combina cu ta inclui cuido intensivo/cuido mediano/cuido coronario (curason) cu 12 cama, clinica di hemodialyse, tres departamento di psychiater, cinco sala di operacion, banco di sanger, clinica pa trata dolor, centro di oncologia pa tratamento durante dia (dagbehandeling), cuido di enfermo pa dia (dagverpleging), clinica pa trata herida, policlinica interno y externo, departamento pa parto, post di dokter di cas, departamento di fisioterapia y rehabilitacion, tres departamento pa investigacion di diagnostica, diferente laboratorio, botica di hospital, camber di caterisacion di curason, shete departamento pa cuido di enfermo, departamento di servicio pa maternidad, departamento pa mucha, camber di couveuse y diferente otro servicio facilitario.<ref>[https://www.overheid.aw/informacion-tocante-servicio/cuido-y-salud-sub-topics_47801/item/hospital-dr-horacio-oduber-hoh_41386.html Hospital Dr. Horacio Oduber (HOH)], Gobierno di Aruba website oficial</ref> Fuera di residente i turista local HOH tambe ta ricibi regularmente pashent for di hospital mas chikito den e region, manera for di [[Boneiru|Bonaire]] y Isla Riba. Ora cu no tin cama den cuido intensivo of couveuse ta manda pashent for di [[Kòrsou|Corsou]] pa Aruba. == Galeria == <gallery widths="200" heights="200"> Oduber Hospital 21 30 49 855000.jpeg|Compleho di Horacio Oduber Hospital Oduber Hospital 21 30 42 124000.jpeg|Entrada principal di e hospital Oduber Hospital 21 31 33 124000.jpeg|Fachada di edificio B </gallery> --------------------- Dr. Horacio E. Oduber Hospital (HOH) ta un hospital general di tamaño mediano na Aruba E edificio di hospital ta situa na nordwest di e capital Oranjestad, unda cu antes tabata lokaliza Arend Petroleum Company na Eagle. E hospital aki di 187 cama ta recibi su prome uso na final di anja 1976. Dia 5 di maart 1977, a tuma luga e apertura oficial den presencia di e Ministro Hulandes De Gaay Fortman. Na september di 2014, a cuminsa cu e proyecto di expansion y renovacion di e hospital, uno di e proyecto di construccion mas grandi den historia di Aruba. Esaki ta inclui un kas di cama nobo, un sala di emergencia tres biaha mas grandi, un clinica externo nobo pa specialistanan y renovacion di e edificio. Esaki ta mehora privacidad y servicionan pa paciente den un ambiente moderno. Fase final di e proyecto aki lo sigui despues cu e problema entre parti a haci cu construccion a wordo para na 2022. Horacio Oduber Hospital ta forma parti di Dutch Caribbean Hospital Alliance (DCHA) hunto cu otro hospitalnan den Caribe cu ta parti di Reino Hulandes. Aliansa y colaboracion ta inclui e laboratorio di pais di Curacao (ADC), streeklab Haarlem, University Medical Center Utrecht (UMCU), Erasmus Medical Center (EMC), Radboud University, Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Maastricht University, Xavier University, Thomas Moore na Belgica y hospitalnan partner na Colombia. Por lesa mas tocante e hospital na aña 2023 den e broshura di di 2da edicion yama NOS SEMPER T'EY. ------------------- '''E Konstitushon di Sint Maarten''' (na [[ingles]]: Constitution of Sint Maarten; [[hulandes]]: '''Staatsregeling van Curaçao''') ta e areglo legal konstituyente di pais [[Sint Maarten]], ku ta forma parti di [[Reino Hulandes]]. E ta e ley mas altu di Kòrsou i ta regla kon e pais ta organisá y ta wòrdu goberná. Eiden ta indiká e órganonan di gobernashon, nan tarea- i kompetensianan == Historia == E Regla di Estado di Sint Maarten a keda aprobá unánimamente pa e [[Konseho Insular]] dia 21 di yüli 2010.[1] 1] E Regla di Estado di Sint Maarten a drenta na vigor dia 10 di òktober 2010, despues di e desmantelashon di Antillas Hulandes i e kreashon di e pais independiente Sint Maarten. E Regla di Estado ta subordona legalmente na e Constitucion di Reino Hulandes y e Statuut pa Reino Hulandes. E konstitushon a drenta na vigor dia [[10 di òktober]] [[2010]], ora ku Antias Hulandes a keda desmantelá. == Contenido === E Regla di Estado di Sint Maarten tin e siguiente kapítulonan: Tereno i unidat * Derecho Fundamental * Gobièrnu i e minister mandatario E Estadonan * Konseho Konsultivo, Korte General di Kontroles, Ombudsman i koleganan di konseho permanente * Lejislashon i gobernashon * Hustisia, Ministerio Públiko i Polis Disposishonnan final Finalmente, e reglanan di estado ta kontené un kantidat di artíkulonan adishonal. E contenido di Constitucion ta como lo sigiuente: * Capitulo I - Derecho Fundamental * Capitulo II - Gobierno * Capitulo III - [[Parlamento di Aruba|Parlamento]] * Capitulo IV - Conseho di Consulta, Camara di Control General y colegio permanente di conseho * Capitulo V - Legislacion y Gobernacion * Capitulo VI - Husticia y poder hudicial * Capitulo VII - Disposicion final {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Staatsregeling van Sint Maarten}} {{References}} }} [[:Category:Gobièrnu]] [[:Category:Sint Maarten]] == Mira tambe == * [[Antias Hulandes]] * [[Disolucion di Antia Hulandes|Disolushon di Antias Hulandes]] ---------------------------- zie encyclopedia NA/CUR '''Raad van State di Reino Hulandes''' (papiamento: Conseho di Estado) ta un di e entidadnan consultativo mas halto den Reino Hulandes. , ancra den C di The '''Council of State''' ({{lang-nl|{{Audio|Nl-Raad van State.ogg|Raad van State}}}}) is a [[constitution]]ally established advisory body in the [[Netherlands]] to the [[Cabinet of the Netherlands|government]] and [[States General of the Netherlands|States General]] that officially consists of members of the royal family and Crown-appointed members generally having political, commercial, diplomatic or military experience. It was founded in 1531, making it one of the world's oldest still-functioning state organisations.<ref>{{cite web|url=http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|title=The Council of State|access-date=2013-02-02|archive-date=2013-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115200809/http://www.raadvanstate.nl/the_council_of_state/|url-status=dead}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Raad van State}} {{References}} }} [[:Category:]] --------------- {{Variante|c}} {{Databox}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65395301|titulo=Sababank}} {{References}} }} [[Category:Karibe Hulandes]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =|titulo=Jacob Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Jacob}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Antias Hulandes]] -------------------- Suggesties Gender Gap Challenge (nl.wiki): Esmee Winkel (11/1)- Philomena Wong - Grace Bareno? - Rina Penso - Deborah Jack (en.wiki) --------------------- '''Aanmaken''': * {{CUW}} : [[Medardo de Marchena]] - [[Manuel Fray]] - [[Joseph Sickman Corsen]] - shon Win Hoyer - Jan Gerard Palm - [[Yandi Paula]] - [[Mongui Maduro]] - [[Gibi Basilio]] - [[Jose Capricorne]] - Plaza hotel curacao (en.wiki) - [[Chin Behilia]] - [[Rene Römer]] - [[Paul Comenencia]] * {{ABW}} : [[Lista di gezaghebber di Aruba]] (nl.wiki) - [[Chiara Petrocchi]] (taekwondo) - [[Kanisha Sluis]] (en.wiki) - Akisha Albert (en.wiki) - * General: [[Etnografia]] - [[Seramika]] - [[Leonel Messi]] (ht.wiki) - [[gobiernu]] - politiko - konstitushon - estado - pais? - [[Madurodam]] * nl.wiki: Nederlands Caribisch Soortenregister (Dutch Caribbean Species Register) - Casearua tremula (Palu di Boneiru of Kenepa spirito) * no.wik: Shete Boka nasjonalpark - * en.wiki: Bandariba '''Verbeteren/aanvullen''': * [[Coca-Cola]] - [[Skandinavia]] - [[Rastafari]] - [[Guera Friu]] - [[Yuana]] - [[Jazz]] - [[One Piece]] - [[Nydia Ecury]] - [[Boven Bolivia]] / Plantage Bolivia (bnn/vara joop) - [[Guillfred Besaril]] (https://24ora.com/geoffrey-wever-gobierno-a-tuma-e-paso-corecto-den-caso-di-guillfred-besaril/) == Curaçao == # December 1, 1796: [[Johann Lauffer]] overthrows Jan Jacob Beaujon as governor.<ref>{{cite book|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/cura%C3%A7ao-in-the-age-of-revolutions-1795-1800 |title=Curaçao in the Age of Revolutions, 1795–1800 |chapter=The Patriot coup d’état in Curaçao, 1796| last1=Fatah-Black |first1=Karwan| publisher=[[KITLV]] |location=Leiden|year=2011|isbn=978-90-6718-380-2|page=123}}</ref> ----------- == Historia di ATA == Den decada 20, economia di Aruba tabata conta cu un pilar economico dependiente di Refineria Lago. Despues di Guera Mundial II, despues cu turismo y biahe a cuminsa bira mas popular, a cuminsa mira e posibilidad pa explora e sector di turismo na Aruba. Cu establecimento di Aruba Tourist Commission, consistiendo di diferente comerciante local, a percura pa un plan pa expansion di infrastructura pa por acomoda e necesidad di e bishitante. Den cara di adversidad, Aruba a cambia su enfoke pa turismo, resultando den desaroyonan y proyectonan importante. Na aña 1953 Aruba Tourist Commission a cambia di maneho y a sigui bou di nomber di Aruba Tourism Bureau. Aki ta caminda cu a conoce gran baluartenan den historia di e industria di turismo caminda cu Aruba por a conta cu un sector turistico evoluciona, caminda a percura pa reforsa economia local y fomenta intercambio cultural. Aruba Tourism Bureau a conta cu un temporada entre aña 1953 te cu 1985, danki na maneho di directornan Michael Kuiperi, sigui pa Odulio Bertrando ‘Beti’ Arends y finalmente Roderick ‘Rory’ Arends. Na aña 1985, Aruba Tourism Bureau a hiba un transformacion y a bira Aruba Tourism Authority, bou di guia di Remigio Wever, Jan van Nes y Myrna Jansen-Feliciano, kendenan a percura pa un maneho di turismo duradero durante temporada stabiel y durante temporada di desafio.<ref>https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Ta rindi honor na tur ex-director di Aruba Tourism Bureau y Aruba Tourism Authority], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> * Ronella Croes, CEO di ATA desde 2010? {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1159849385|titulo=Spoken word}} {{References}} }} [[:Category:Musika]] ------------------ * [[:en:Wikipedia:Administrators' reading list]] * https://nl.wikibooks.org/wiki/Handboek_MediaWiki * https://translatewiki.net {{NPOV language}} {{Refimprove}} {{stub}} -------------------------- == Hooiberg == Na 1988 a embeyece '''Hooiberg''' pa convirtie esaki den un atraccion turistico: a renoba e trapi cu ta inclui 4 plataformanan na diferente nivel, por ehempel na 70 m i 110 m di haltura, pa descansa i saca potret, i a instala 50 luga di parkeo.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642486:mpeg21:a0078|titel=Hooiberg wordt toeristenoord|werk=[[Amigoe]]|datm=1987-08-20|bezochtdatum=2022-11-15}}</ref> De regering heeft plannen om de Hooiberg aantrekkelijk te gaan maken en tot toeristenplek te ontwikkelen. Tijdens zyn recente bezoek is minister drs Jan de Koning ermee akkoord gegaan met goedkeuring van een bedrag van 305 duizend florin om dit project te kunnen uitvoeren. De Hooiberg zal een geheel nieuwe trap krijgen met handsteun en een plek om uit te rusten. Beneden komt een parkeerplaats voor ongeveer vijftig auto's, en een platform in de vorm van een klein park met lokalen voor de verkoop van frisdrank, eten en souvenirs. Op de trap op zeventig meter hoogte, komt een terras waar men kan uitrusten en door middel van een telescoop over Aruba kan kijken. Een tweede terras met telescoop volgt op 110 meter hoogte. Er volgen hierna nog twee terrassen voordat men het hoogste punt van de Hooiberg heeft bereikt. Het Hooiberg-project dossier is bijna klaar en verwacht wórdt, dat werkzaamheden aan de trap medio november dit jaar zullen beginnen. Het Hooibergproject is afkomstig van Planafdeling Bouwkunde architecten bureau, van Publieke Werken. Na 2022 a anunsia un proyecto pa renova e facilidadnan existente, embeyece e atraccion i agrega un mirador riba e top di e sero. Na aña 2022 Ministro di Turismo Dangui Oduber a anuncia un projecto pa embeyesamento di Hooiberg.[1] Aruba Tourism Authority (ATA) y Tourism Product Enhancement Fond[sic] (TPEF) lo funda e projecto. E prome fase lo wordo funda pa TPEF y ta incera e renobacion di e trapinan y hutnan riba Hooiberg. ATA lo funda e segundo fase di e project caminda un punto di observacion lo ser construi na e punto mas halto di e sero dunando bishitantenan un bista di 360-grado di Aruba. Artistanan local lo provee un toque artistico cu obra di arte di mosaico. --------------- '''Jay Bryant Haviser''' (21 di november [[1955]] na ... ) ta un arkeologo merikano. NAME: Jay Bryant HAVISER Jr. BIRTHPLACE: Bartow, Florida, U.S.A. BIRTHDATE: November 21, 1955 MARITAL STATUS Re-married Nov. 27, 2008, to Ilene J. Rosalina (Curaçao) CHILDREN 2 children 2 step-children (all born on Curaçao) RESIDENCE: Opal Road #1, Pelican, St. Maarten, Dutch Caribbean. tel.1721-544-4154 / cell 1721-524-1155 OFFICE: SIMARC Archaeological Center, A.T. Illidge Road #117, Madame Estate, St.Maarten, Netherlands Caribbean tel./fax. 1-721-542-0201 E-mail: jhaviser@hotmail.com DUAL NATIONALITY: Netherlands / U.S.A. Awards 1996 Cola Debrot Prize for Science (Curaçao/Netherlands Antilles) 2008 Ridder in de Order van Oranje-Nassau (Knighthood), decoration from Her Majesty Queen Beatrix of the Netherlands 2008 Lifetime Environmental Achievement Award (St. Maarten) IslandVision Fd 2009 Culture Time Person of the Year Award for 2008 (St. Maarten), PJD2 Radio 2013 Paul Harris Fellow Award, Rotary International, Mid-Isle Chapter St. Maarten ------------------ '''Madurodam''' is een [[Nederland (hoofdbetekenis)|Nederland]]se [[Miniatuurpark|miniatuurstad]] in [[Den Haag]] op een [[Schaal (verhouding)|schaal]] van 1 op 25,<ref>De Erasmus- en van Brienenoordbruggen zijn gebouwd op de grotere schaal van 1:12. Op 1:25 zou men er niet overheen kunnen lopen.</ref> geopend op [[2 juli]] [[1952]] aan het George Maduroplein. Dit toeristische [[attractiepark]] trekt jaarlijks circa 600.000 betalende bezoekers.<ref>Op [https://web.archive.org/web/20160312195102/http://nieuws.nl/algemeen/20130108/meer-bezoekers-voor-madurodam/ nieuws.nl] meldt het park zelf 739.000 over 2013, een stijging van 36% ten opzichte van 2011. Omgerekend zouden er dat laatste jaar dus rond de 550.000 geweest moeten zijn. De organisatie spreekt min of meer standaard van 1 miljoen per jaar, een cijfer dat door ''[http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3486389/2013/08/03/1-miljoen-bezoekers-trok-Madurodam-het-afgelopen-jaar.dhtml Trouw]'' wordt gemeld over 2013. Er bestaan geen andere cijfers dan die door het park zelf verstrekt worden.</ref> Het park beslaat een totaaloppervlak van 62.630 m². De gebouwde stad zelf meet 17.630 m². De miniatuurstad heeft veelal als inspiratie gediend voor de bouw van diverse attractieparken wereldwijd zoals [[Legoland Billund]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|titel=nieuws|bezochtdatum=2020-10-24|werk=www.miniland.nl|archiefurl=https://web.archive.org/web/20201027034227/http://www.miniland.nl/Nieuws/Artikelen/121117%20legoland%20billund%2050%20geschiedenis.htm|archiefdatum=2020-10-27|dodeurl=nee}}</ref> en het [[Disneyland Park (Anaheim)|Disneyland Park in Anaheim]].<ref>{{Citeer boek|titel=Walt Disney's Disneyland|auteur=Nichols, Chris, 1971-|medeauteurs=Nichols, Charlene (Archivist),|url=https://www.worldcat.org/oclc/1018083433|plaats=[Köln, Germany]|ISBN=978-3-8365-6348-2}}</ref> Het is genoemd naar [[George Maduro]], een [[Curaçao (hoofdbetekenis)|Curaçao]]se student die zich tijdens [[Duitse aanval op Nederland in 1940|de meidagen van 1940]] als [[cavalerie]][[officier]] onderscheidde in [[Duitse aanval op Nederland in 1940#De slag om de residentie|de slag om de residentie]], en in februari 1945 in concentratiekamp [[Dachau (concentratiekamp)|Dachau]] overleed; zijn ouders schonken het beginkapitaal voor het project, dat door de familie Maduro wordt beschouwd als monument voor hun enige zoon.<ref>[https://www.madurodam.nl/nl/organisatie/geschiedenis/ ''Wie was George Maduro?''], madurodam.nl</ref> ---------- == Aloe == Aloe na Aruba, Bonaire y Sentebibu na Corsou y Boneiru. === Islanan ABC === Sintebibu heeft dikke, vlezige bladeren, sappig en veel slijn bevattend. Aloe werd op Aruba en Bonaire aangeplant in verband met betekenis in de farmaceutische industrie. <ref>Encyclopedie van de Nederlandse Antillen, H. Hoetink (1969)</ref>Aloe werd in 1836 door gezaghebber Baron van Rader op Curacao als gouvernementscultuur geintroduceerd. De plant is uitgesproken kalkminnend. De jonge uitlopers (siboys, semina) worden in de droge tijd uitgezet. Na 2-3 jaar kan men de dikke bladeren afsnijden en laten staan in lekbakken plaatsen waarna het sap in koperen ketels wordt ingedampt en verhard tot aloehars. De hars uit Aruba en Bonaire werd voornamelijk naar de Verenigde Staten uitgevoerd. De aloeplant wordt al sinds midden 1800 op Aruba verbouwd. Het klimaat en de droge grond lenen zich bij uitstek voor de aloeteelt. De plant doet het hier heel goed: de Arubaanse aloe heeft een aloenegehalte van 22 %, terwijl het gehalte van de aloe in de rest van de wereld ten hoogste 15% bevat.<ref name="Aloe">[http://www.historiadiaruba.aw/index.php@f13option=com_content&task=view&id=46&Itemid=32 Aloe/Mon Plaisir], Historia di Aruba</ref> De grootste bloei van de aloe-cultuur maakte Aruba door onder gezaghebber Jan Helenus Ferguson (1866-1871). De weg door de aloevelden vanuit de stad werd dan ook naar hem genoemd. In de 19e eeuw werd ook een aloeplantage aangelegd in Socotoro; Socotoro is vermoedelijk vernoemd naar het eiland Sokotra of Socotora, destijds een Brits eiland in de Indische Oceaan voor de kust van Yemen. Dat eiland ligt op dezelfde lengtegraad als Aruba en daar wordt ook aloe verbouwd. De legende wil dat Alexander de Grote op aanraden van Aristoteles dit eiland veroverde voor de aloe die hij gebruikte om de wonden van zijn soldaten te genezen. Op de aloeplantage Mon Plaisir van de Fransman Louis Bazin verrees begin 1900 een voor die tijd moderne stoomkookinrichting. Aruba was in de 19e eeuw de grootste leverancier van aloehars, die voornamelijk werd gebruikt voor de productie van laxerende middelen. De aloehars werd naar het buitenland geexporteerd, voor het merendeel naar New York, maar ook naar Hamburg en naar Londen. De hars uit de Antillen (destijds `Curacaose` genoemd) was een van de beste ter wereld en duurder dan de andere soorten op de markt. Het aandeel van Aruba in de `Curacaose` export was ruim 90%. In de economie van de tijd voor de komst van de olie-industrie betekende de aloe een redelijke bron van inkomsten, vooral voor de kleine cunucero. In tijden van werkeloosheid (de droge tijd) was de aloteelt een goede bron van bestaan. Begin 1900 werd het eerste wetenschappelijk onderzoek op de aloeplant verricht. Daarbij werd de genezende werking van aloe op verbranding door zonnestraling en andere brandwonden onomstotelijk bevestigd. Door de komst van de olie-industrie veranderde er veel op de arbeidsmarkt op Aruba en raakte de aloeteelt wat op de achtergrond. Pas na de Tweede Wereldoorlog werd de aloecultuur weer hervat. In 1949 richtte Casey Eman de eerste aloefabriek van Aruba op, onder de naam Aruba Aloe Products Company. Destijds werden de aloesappen plaatselijk bewerkt tot aloene en verscheept naar de Verenigde Staten. De productie van Arubaanse aloe bedroeg in 1951 ongeveer 15.000 pond oftewel 30% van de totale wereldopbrengst. Na het indampen van het harssap in open koperen potten van ca. 200 liter was het aloe-product klaar voor export voor vooral de geneeskundige en cosmetische industrie in USA en Europa. Aloe-industrie op Aruba was toentertijd een vuil en zwaar lichamelijk werk met een schraal loon voor haar seizoen-arbeiders. Aruba werd een van de grootste aloeproducenten van de wereld wegens de goede kwaliteit aloe.<ref name="Aloe"/> Conoci na Aruba tabata e plantage di aloe di Mon Plaisir y Sividivi. aloë-cultuur, die op Bonaire en Aruba veel voorkomt, maar waarvan op het eiland Curacao maar twee aanplantingen op eenigszins ruime schaal bestaan). Rond 1850 werden er enkele aloe plantages op Aruba gesticht die tot 1868 door het gouvernement geexploiteerd werden. Hierna kwam de aloeteelt in particuliere handen. ==== Uzo ==== Ta come of bebe e blanco di aloe pa problema di artritis, diabetes, tosamento y ulcera na stoma. Tambe por hunta e blanco riba curpa y cuero pa kita dolor of trata un herida of kemadura. Tambe sa laba cabey cune. Algun gota di e zeta geel of juice di aloe mescla cu awa ta bon pa un purgashi di e curpa. Pa problema di cuero, manera carpata, of di digestion di animalnan domestico tambe ta uza e likido di aloe.<ref>Remedinan di tera, Grupo di Noord, 2010</ref> Bij het beschilderen van buitenmuren worden gesneden aleobladeren in de waterverf gedaan. {{Appendix}} -------------------- '''Francesco Corallo''' (nasé [[19 di sèptèmber]] [[1960]] na Catania, [[Italia]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), tambe konosí komo ''King of the Slots''<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref>, ta un empresario i doño di kasino italiano-hulandes.<ref name=":3" /> Corallo a nase na Catania, Sisilia, i a biba riba e isla karibense di Sint Maarten for di tempu ku e tabatin dieshete aña.<ref name=":5" /> E ta mas konosí pa su empresanan den e industria di wega di plaka i su enbolbimentu den vários kontroversia legal. {{Appendix}} ---- '''Francesco Corallo''' ([[Catania (stad)|Catania]], [[Italië]], [[1960]]<ref name=":1">{{Citeer web|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|titel=La vita d'azzardo di Francesco Corallo tra il padre boss e l'entourage di Fini|bezochtdatum=2018-10-14|auteur=|achternaam=|voornaam=|datum=2013-08-04|werk=La Repubblica|uitgever=|taal=it|archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728155350/https://www.repubblica.it/cronaca/2012/05/30/news/la_vita_d_azzardo_di_francesco_corallo_tra_il_padre_boss_e_l_entourage_di_fini-64287400/?refresh_ce|archiefdatum=2020-07-28}}</ref>), ookwel bekend als “King of the Slots”,<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-claims-his-phone-was-hacked-on-orders-of-italy-and-the-netherlands |titel=Corallo claims his phone was hacked on orders of Italy and the Netherlands |datum=18 januari 2022 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |taal=en}}</ref> is een [[Italië|Italiaans]]-[[Nederland|Nederlands]]<ref name=":3" /> [[zakenman]] en [[Casino (gokken)|casino]]-eigenaar op het [[Caribische eilanden|Caribische eiland]] [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]].<ref name=":5" /> == Levensloop == Corallo bezit diverse casino's, waaronder drie in Sint-Maarten<ref>{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |titel=Corallo will rebuild Starz Casino in Cupecoy |datum=2018-01-19 |bezochtdatum=2019-12-19 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://stmaartennews.com/business/corallo-will-rebuild-starz-casino-cupecoy/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> en daarnaast ook in Santo Domingo en [[Panama (land)|Panama]]. Voorheen bezat hij ook een gokgelegenheid in [[Curaçao]], maar daar verloor hij zijn licentie nadat zijn naam boven kwam drijven in de praktijken rondom [[Gerrit Schotte]].<ref name=":0">{{Citeer web |url=https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |titel=English/Italian :The Biography Of Francesco Corallo “The Godfather” Of The Caribbean Part 1 |achternaam=Galli |voornaam=Eva |datum=2016-12-14 |bezochtdatum=2018-10-14 |werk=St Maarten News |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20200728165936/https://sxmgovernment.com/2016/12/14/english-italian-the-biography-of-francesco-corallo-the-godfather-of-the-caribbean-part-1/ |archiefdatum=2020-07-28 |dodeurl=ja}}</ref> Het onderzoek hiernaar kwam aan het rollen na een verzoek om referenties door Schotte aan de Italiaanse regering voor de aanstelling van Corallo in een hoge positie bij een financiële instelling op de Antillen.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |titel=Schotte behind bars 18 months |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=6 december 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald Newspaper St. Maarten |uitgever= |taal= |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204743/https://www.thedailyherald.sx/islands/83340-schotte-behind-bars-18-months |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Toen Corallo in 2011 gearresteerd werd door de Italiaanse financiële politie (''Guardia di Financa''), beriep hij zich op [[diplomatieke immuniteit]] omdat hij een diplomaat van Dominica zou zijn. Hij bezat namelijk een Dominicaans diplomatiek paspoort dat hij illegaal gekocht had, juist om aan arrestatie in Italië te voorkomen.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/cc-francesco-corallo-bought-his-diplomatic-passport/ |titel=Francesco Corallo bought his diplomatic passport |datum=2017-01-03 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Curaçao Chronicle |taal=en |via=Knipselkrant}}</ref> De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken ging niet mee in zijn claim: hij verklaarde dat diplomatieke immuniteit in het gastland (hier: Italië) niet van toepassing is voor iemand die betrokken is in belangrijke economische activiteiten.<ref>{{Citeer web |url=https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |titel=Inside Dominica IV: Government or enemy of people? |datum=2011-11-18 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dominica news online most popular |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204744/https://sakafete.com/inside-dominica-iv-government-or-enemy-of-people/ |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Eind 2016 werd Corallo op [[Sint Maarten (eiland)|St.-Maarten]] gearresteerd op [[verdenking]] van [[belastingontduiking]], [[Witwassen|witwasserij]], [[Verduistering (misdrijf)|verduistering]] en lidmaatschap van een internationale [[Georganiseerde misdaad|criminele organisatie]]. In afwachting van uitzetting werd hij maandenlang in een [[Philipsburg|Philipsburgse]] [[politiebureau]] in verzekerde bewaring gesteld.<ref name=":2">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |titel=Corallo wins case at Human Rights Court |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=9 oktober 2018 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204746/https://www.thedailyherald.sx/islands/81459-corallo-wins-case-at-human-rights-court |archiefdatum=2019-12-19 |dodeurl=ja}}</ref> Het [[Europees Hof voor de Rechten van de Mens]] bepaalde later dat de omstandigheden rond de bewaring van Corallo in St.-Maarten inhumaan waren, maar oordeelde ook dat de bewaring zelf niet onrechtmatig leek.<ref name=":2" /> In augustus 2017 werd Corallo na een juridische strijd door Sint-Maarten uitgeleverd aan Italië.<ref>{{Citeer web |url=https://online.flipbuilder.com/toms/occx/files/basic-html/page37.html |titel=Ayera tardi Francesco Corallo a keda extradita pa Italia |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=2017-08-17 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Awemainta |uitgever= |taal=pap |archiefurl= |archiefdatum= |dodeurl= |via=Online Flipbuilder}}</ref><ref name=":3">{{Citeer web |url=http://www.dutchcaribbeanlegalportal.com/legal-documents/judgments/137-judgements/8062-fransesco-corallo-may-be-extradited |titel=Francesco Corallo may be extradited |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=20 juni 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Dutch Caribbean Legal Portal |uitgever= |taal=en}}</ref><ref>{{Citeer web |url=http://www.soualigapost.com/en/news/16220/justice/francesco-corallo-was-extradited-italy |titel=Francesco Corallo (Catania, Italy, 1960) was extradited today to Italy |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=16 augustus 2017 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=Souliga Post |uitgever= |taal=en |archiefurl= |archiefdatum=}}</ref> Eenmaal aangekomen in Italië werd hij vrijgelaten<ref name=":4">{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son#:~:text=allegedly%20tried%20to%20extort%20his%20son,-Islands%2004%20May&text=PHILIPSBURG%2D%2DGaetano%20Corallo%2C%20father,Italy%20where%20he%20presently%20resides. |titel=Corallo Sr. allegedly tried to extort his son |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=11 mei 2024 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=The Daily Herald |uitgever= |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180613053454/http://curacaochronicle.com/judicial/corallo-sr-allegedly-tried-to-extort-his-son/ |archiefdatum=2018-06-13}}</ref> en een klein jaar later, in juli 2018, keerde hij weer terug naar Sint-Maarten.<ref>{{Citeer web |url=https://www.thedailyherald.sx/islands/businessman-corallo-returns-to-st-maarten#:~:text=Maarten,-Islands%2026%20July&text=PHILIPSBURG%2D%2DAtlantis%20Group%20owner,in%20Italy%20and%20can%20travel. |titel=Businessman Corallo returns to St. Maarten |datum=2018-07-26 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=the Daily Herald |taal=en}}</ref> In 2016 werd door de aanklager in Rome aan zijn collega's in St.-Maarten gevraagd drie boten van Corallo [[Inbeslagname|in beslag te nemen]] en te verkopen met als doel 215,4 miljoen euro aan onrechtmatige winsten van de zakenman terug te vorderen. Na een juridische strijd waarin Corallo tegen de verkoop van zijn boten streed, gaf een Philisburgse rechtbank in 2019 definitief haar fiat voor de verkoop.<ref name=":5">{{Citeer web |url=https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |titel=Court allows prosecutor to sell Corallo’s boats |datum=2019-02-13 |bezochtdatum=11 mei 2024 |werk=StMaartenNews.com |taal=en |archiefurl=https://web.archive.org/web/20191219204747/https://stmaartennews.com/judicial/court-allows-prosecutor-sell-corallos-boats/ |archiefdatum=2019-12-19}}</ref> == Persoonlijk == Francesco Corallo heeft een vertroebelde relatie met zijn vader, [[Gaetane Corallo]]. Het is echter onbekend wat voor rol de vader speelt in zijn zoons leven: in 2010 werd door de rechtbank van Rome gesteld dat hun relatie verbroken is en er geen zakelijk verband tussen de twee bestaat. Later werd door de civiele rechtbank van Rome een bevel uitgevaardigd waarin het Italiaanse Ministerie van Binnenlandse Zaken opgedragen werd elke verwijzing van Corallo en zijn broer met hun vader te verwijderen van de website.<ref name=":1" /> In 2016 beschuldigde de vader Francesco weer van geldvervreemding, een voorval dat zo'n dertig jaar eerder plaatsgevonden zou hebben.<ref>{{Citeer web |url=https://knipselkrant-curacao.com/dh-corallo-sr-sticks-to-claim-on-son-expected-his-arrest/ |titel=Corallo Sr. sticks to claim on son, expected his arrest |achternaam= |voornaam= |auteur= |datum=15 december 2016 |bezochtdatum= |werk=Daily Herald |uitgever= |taal=en |dodeurl= |via=Knipselkrant |dodelink=}}</ref> Hier is echter nooit bewijs voor gevonden en Corallo overwoog meerdere [[Smaad|smaadzaken]] tegen zijn vader aan te spannen.<ref name=":4" /> == Referenties == {{References}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =63318783|titulo=Gilbert Wawoe}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wawoe, Gilbert}} [[:Category:Hende]] [[:Category:Korsou]] qcn3n2dx093w4a60o8yabkr34oqfthu Aloe vera 0 7907 198880 198879 2026-07-30T12:00:11Z Kallmemel 14000 /* Islanan ABC */ reformulacion 198880 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera Aruba, Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, [[Boneiru|Boneiro]] y [[Kòrsou|Corsou]]. Aruba ta bira, entre e tres isla, e productor y exportador di mas grandi na mundo di e "aloehars" (uza pa traha laxante) den e añanan despues di 1906, y pa 1920, mas di 2/3 parti di e isla tabata cubri cu mata di aloe, ganando Aruba e nomber di “Isla di Aloe.” [[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion di e especie ta tuma luga riba scala chikito na Hato, un bario net pafo di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Akinan e compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Balm NV]], funda na 1890 pa Cornelis Eman, tin 63 hectar di plantashi di aloe. E ta un di e prome companianan na mundo cu ta traha productonan cosmetico basa ariba e gel curativo di e ''A. vera''. Su prome liña di producto, entre otro shampoo, crema solar y otro cremanan, a keda lansa na 1966.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na [[Aruba]], y representa riba e [[Escudo di Aruba|escudo]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y e latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den cremanan topical pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Por obtene e latex den un forma seco tambe yama ''resin''. [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Uzo como medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''Aloe vera'' ta wordo uza den medicina tradicional pa tratamento di cuero. E prome indicacion di uzo di ''Aloe vera'' ta den ''Ebers Papyrus'' di siglo 16 BC y den Dioscorides su ''De Materia Medica'' y Pliny e Bieu su ''Naturalis Historia'', tur dos skirbi medio prome siglo BC. Tambe tin algo skirbi den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592 AD. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] e0k30eq5hely0g5o1keak550pk3obzq 198881 198880 2026-07-30T12:13:22Z Kallmemel 14000 /* Islanan ABC */ reformulacion 198881 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera Aruba, Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion di e especie ta tuma luga riba scala chikito na Hato, un bario net pafo di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Akinan e compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Balm NV]], funda na 1890 pa Cornelis Eman, tin 63 hectar di plantashi di aloe. E ta un di e prome companianan na mundo cu ta traha productonan cosmetico basa ariba e gel curativo di e ''A. vera''. Su prome liña di producto, entre otro shampoo, crema solar y otro cremanan, a keda lansa na 1966.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na [[Aruba]], y representa riba e [[Escudo di Aruba|escudo]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y e latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den cremanan topical pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Por obtene e latex den un forma seco tambe yama ''resin''. [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Uzo como medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''Aloe vera'' ta wordo uza den medicina tradicional pa tratamento di cuero. E prome indicacion di uzo di ''Aloe vera'' ta den ''Ebers Papyrus'' di siglo 16 BC y den Dioscorides su ''De Materia Medica'' y Pliny e Bieu su ''Naturalis Historia'', tur dos skirbi medio prome siglo BC. Tambe tin algo skirbi den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592 AD. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] beu7p4wm99iny97mwb0qjwivwncx9jm 198882 198881 2026-07-30T12:14:18Z Kallmemel 14000 /* Cultivacion */ wikilink 198882 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion di e especie ta tuma luga riba scala chikito na Hato, un bario net pafo di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. Akinan e compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Balm NV]], funda na 1890 pa Cornelis Eman, tin 63 hectar di plantashi di aloe. E ta un di e prome companianan na mundo cu ta traha productonan cosmetico basa ariba e gel curativo di e ''A. vera''. Su prome liña di producto, entre otro shampoo, crema solar y otro cremanan, a keda lansa na 1966.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na [[Aruba]], y representa riba e [[Escudo di Aruba|escudo]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y e latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den cremanan topical pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Por obtene e latex den un forma seco tambe yama ''resin''. [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Uzo como medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''Aloe vera'' ta wordo uza den medicina tradicional pa tratamento di cuero. E prome indicacion di uzo di ''Aloe vera'' ta den ''Ebers Papyrus'' di siglo 16 BC y den Dioscorides su ''De Materia Medica'' y Pliny e Bieu su ''Naturalis Historia'', tur dos skirbi medio prome siglo BC. Tambe tin algo skirbi den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592 AD. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] ms9mffkabsubpmnxikuqlozjq2gfqoq 198883 198882 2026-07-30T12:19:03Z Kallmemel 14000 /* Islanan ABC */ conciso: -contenido superfluho, kita nomber moderno y reemplasa cu nomber antaño 198883 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na [[Aruba]], y representa riba e [[Escudo di Aruba|escudo]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y e latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den cremanan topical pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Por obtene e latex den un forma seco tambe yama ''resin''. [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Uzo como medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''Aloe vera'' ta wordo uza den medicina tradicional pa tratamento di cuero. E prome indicacion di uzo di ''Aloe vera'' ta den ''Ebers Papyrus'' di siglo 16 BC y den Dioscorides su ''De Materia Medica'' y Pliny e Bieu su ''Naturalis Historia'', tur dos skirbi medio prome siglo BC. Tambe tin algo skirbi den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592 AD. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] eucwhf272esdskakclgna8son19f6uh 198884 198883 2026-07-30T12:19:34Z Kallmemel 14000 /* Islanan ABC */ dobel wikilink 198884 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba e [[Escudo di Aruba|escudo]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y e latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den cremanan topical pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Por obtene e latex den un forma seco tambe yama ''resin''. [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Uzo como medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''Aloe vera'' ta wordo uza den medicina tradicional pa tratamento di cuero. E prome indicacion di uzo di ''Aloe vera'' ta den ''Ebers Papyrus'' di siglo 16 BC y den Dioscorides su ''De Materia Medica'' y Pliny e Bieu su ''Naturalis Historia'', tur dos skirbi medio prome siglo BC. Tambe tin algo skirbi den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592 AD. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 216mnnpsactt79i8lxy0duh8un7oxax 198885 198884 2026-07-30T12:20:34Z Kallmemel 14000 /* Islanan ABC */ reformulacion 198885 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y e latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den cremanan topical pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Por obtene e latex den un forma seco tambe yama ''resin''. [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Uzo como medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''Aloe vera'' ta wordo uza den medicina tradicional pa tratamento di cuero. E prome indicacion di uzo di ''Aloe vera'' ta den ''Ebers Papyrus'' di siglo 16 BC y den Dioscorides su ''De Materia Medica'' y Pliny e Bieu su ''Naturalis Historia'', tur dos skirbi medio prome siglo BC. Tambe tin algo skirbi den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592 AD. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 9smzls3egf1hubfk2bf97wnnbhplb0x 198886 198885 2026-07-30T12:27:02Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ clarificacion 198886 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Uzo como medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''Aloe vera'' ta wordo uza den medicina tradicional pa tratamento di cuero. E prome indicacion di uzo di ''Aloe vera'' ta den ''Ebers Papyrus'' di siglo 16 BC y den Dioscorides su ''De Materia Medica'' y Pliny e Bieu su ''Naturalis Historia'', tur dos skirbi medio prome siglo BC. Tambe tin algo skirbi den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592 AD. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 0zdj2nkwz8hv7o1syi5p9twey4vi2n6 198887 198886 2026-07-30T12:27:35Z Kallmemel 14000 /* Uzo como medicina topical y posibel efectonan secundario */ reformula titulo 198887 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''Aloe vera'' ta wordo uza den medicina tradicional pa tratamento di cuero. E prome indicacion di uzo di ''Aloe vera'' ta den ''Ebers Papyrus'' di siglo 16 BC y den Dioscorides su ''De Materia Medica'' y Pliny e Bieu su ''Naturalis Historia'', tur dos skirbi medio prome siglo BC. Tambe tin algo skirbi den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592 AD. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 2lp5a7s5q3rd8aa6soe94kfdv2jibek 198888 198887 2026-07-30T12:35:04Z Kallmemel 14000 /* Medicina tradicional */ update seccion segun traduccion di otro wikipedia 198888 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = {{Lista expande | alinia = | titulo = ''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> |1 = ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> |2 = ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> |3 = ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> |4 = ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> |5 = ''Aloe indica''<small> Royle</small> |6 = ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> |7 = ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |8 = ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> |9 = ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> |10 = ''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) |11 = ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> |12 = ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> |13 = ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> |14 = ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> |15 = ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] gmrzglzimh8bi8mx7lzm11yti3es9s2 198892 198888 2026-07-30T13:54:41Z Kallmemel 14000 inonimo 198892 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964)]] Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe".[[File:Plantage Aruba Aloe.jpg|thumb|Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]])]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] l7gfmsihx3l2lc90ast3ca1qgv619pn 198894 198892 2026-07-30T13:57:06Z Kallmemel 14000 /* Cultivacion */ +multiple image 198894 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido.[[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270x300px|right|Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920)]] [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg|thumb|270px|right|Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe.]] == Cultivacion == ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 2o1qxfa42rpe1xjdr6hijbocqwcojn4 198896 198894 2026-07-30T13:59:22Z Kallmemel 14000 +multiple image 198896 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] n75lahsvtcdd4gmdzep2qlzlgfi8w2t 198897 198896 2026-07-30T13:59:53Z Kallmemel 14000 198897 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloë vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] tgzpad4yyjw27sw3qaeie5lle84y0ma 198898 198897 2026-07-30T14:00:45Z Kallmemel 14000 typo 198898 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera''), conoci como '''sentebibu''' na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]]<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref>, ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 3pat7yhb5bmlgea499azd8dlwlqhkxb 198899 198898 2026-07-30T14:02:17Z Kallmemel 14000 reformulacion 198899 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E [[palabra]] vera ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] rghk22iq7pnkazedklxarffbxmbr1j6 198900 198899 2026-07-30T14:03:06Z Kallmemel 14000 -wikilink. organisa texto 198900 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 472ord8bvd8sqb5saqg89pu5sgtkori 198901 198900 2026-07-30T14:03:25Z Kallmemel 14000 /* Nomber */ 198901 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] qqz88jnf8qkgemg8qry4f2jftgd3nl5 198902 198901 2026-07-30T14:03:43Z Kallmemel 14000 198902 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachinan berde, cuero diki, cu rand cu ta parce djentenan chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 2o9ws0fjje24ikurqq360fzlm99pa2d 198906 198902 2026-07-30T14:07:50Z Kallmemel 14000 /* Descripcion */ reformulacion 198906 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante e efectividad y siguridad di e uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 9ab1mrr3cc4rr0rcjnnkxj39xs2m6k7 198907 198906 2026-07-30T14:08:16Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ -articulo deifni 198907 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta e gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 8qvmh8nle8ai2aghc5i92j4vx3s6yz8 198908 198907 2026-07-30T14:08:46Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ -articulo deifni 198908 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] E evidencia ta den conflicto pa cu si e especie ta efectivo pa trata herida of kemadura. Tin algun evidencia cu uzo topical di productonan traha di aloe por alivia sintoma di cierto problema di cuero manera psoriasis, acne of grawatashi. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] pg4jpxwxhis4crytunnolwm05z4cyc2 198909 198908 2026-07-30T14:11:18Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ organisa texto 198909 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tawata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] q0fy7qlm2gh2zq23j5d3uqxrjfq0td4 198910 198909 2026-07-30T14:12:05Z Kallmemel 14000 /* Suplemento pa dieta */ 198910 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] n2payump2c18nf13zlyy8oslmdub591 198911 198910 2026-07-30T14:15:21Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ remarke 198911 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical y arido riba [[kontinente]]nan manera [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]]. ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 1xu0jr58qty1u4lqty2lzagxp69juq6 198912 198911 2026-07-30T14:18:29Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ reformulacion, +ref 198912 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero". '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] k7zebmum3d5kd3g1lhnpk0mb1au3o8p 198914 198912 2026-07-30T14:23:34Z Kallmemel 14000 /* Nomber */ ampliacion 198914 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> E palabra ''vera'' ta nifica "berdadero".{{Bròn?|2=2026|3=07|4=30}} '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] km0xph8pleo0a4jxhf8oii82revq3da 198915 198914 2026-07-30T14:26:10Z Kallmemel 14000 /* Nomber */ berdadero>berdad, +ref 198915 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> E palabra ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] o63r93jhryvn6fsphww6s5p06vj58n1 198916 198915 2026-07-30T14:26:40Z Kallmemel 14000 /* Nomber */ palabra>nomber cientifico 198916 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] ael507e653brcxc2h1z6k71x2siy6ig 198918 198916 2026-07-30T14:27:11Z Kallmemel 14000 /* Nomber */ 198918 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloe vera flower inset.png | descripcion = Un aloe creci cu flor. | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] m1cwkd85i4wblks0gknq0y616it2zam 198921 198918 2026-07-30T14:39:30Z Kallmemel 14000 reemplasa imagen 198921 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] qxkz6jzty7ggm8birz0a47b81dqeqpw 198922 198921 2026-07-30T14:40:38Z Kallmemel 14000 /* Descripcion */ +imagen 198922 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. [[Fail:Aloe vera leaf.jpg|thumb|Rand di djente]] === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 84vktkfimxhxlln47xhrqwhojeq6xf4 198923 198922 2026-07-30T14:40:52Z Kallmemel 14000 /* Descripcion */ 198923 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. [[Fail:Aloe vera leaf.jpg|thumb|center|Rand di djente]] === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Aloe vera leaf.jpg|Blachi di ''Aloe vera'', por observa e rand serrata cu djentenan blanco Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] a5g6rua8dnp1a9z9sapb84x4cu91oxg 198924 198923 2026-07-30T14:41:14Z Kallmemel 14000 /* Galeria */ -imagen 198924 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. [[Fail:Aloe vera leaf.jpg|thumb|center|Rand di djente]] === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Fail:Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] e6e10tnjxwt6j7csn63us7ne7siresn 198925 198924 2026-07-30T14:43:42Z Kallmemel 14000 /* Descripcion */ +imagen, multiple image 198925 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image |image1=Aloe vera leaf.jpg |caption1=Rand di djente |image2=AloeVeraBlute1.JPG |caption2=Flor geel |align=center |total_width=300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi Fail:Aloe vera.jpg|Flor di e mata di ''Aloe vera'' </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 0gqjrh07jnwkr4gv0zdd7u2b3dbh3ru 198926 198925 2026-07-30T14:44:03Z Kallmemel 14000 /* Galeria */ -imagen di calidad abou 198926 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image |image1=Aloe vera leaf.jpg |caption1=Rand di djente |image2=AloeVeraBlute1.JPG |caption2=Flor geel |align=center |total_width=300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". [[File:Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg|thumb|Herbe aloe (Boneiro)]] Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". [[File:Aloe vera gel.jpg|thumb|Gel procesa di Aloe vera uza den dessert]] === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] q44rde408mpfjmsn7ozqm4ef94whrxe 198928 198926 2026-07-30T15:09:53Z Kallmemel 14000 multiple image 198928 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image |image1=Aloe vera leaf.jpg |caption1=Rand di djente |image2=AloeVeraBlute1.JPG |caption2=Flor geel |align=center |total_width=300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di [[solo]]. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". {{multiple image |image1=Aloe vera gel.jpg |caption1=Gel fresco di ''A. vera'' |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption2=Herbe aloe (Boneiro) |direction=vertical }} === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] fko89pmqe86p80gj6p1yagni1rm0297 198929 198928 2026-07-30T15:10:09Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ -wikilink nvt 198929 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image |image1=Aloe vera leaf.jpg |caption1=Rand di djente |image2=AloeVeraBlute1.JPG |caption2=Flor geel |align=center |total_width=300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". {{multiple image |image1=Aloe vera gel.jpg |caption1=Gel fresco di ''A. vera'' |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption2=Herbe aloe (Boneiro) |direction=vertical }} === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 8wfu0cu1s18hgw102uc6vvsop1pn3ng 198931 198929 2026-07-30T15:15:59Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ organisa imagen 198931 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image |image1=Aloe vera leaf.jpg |caption1=Rand di djente |image2=AloeVeraBlute1.JPG |caption2=Flor geel |align=center |total_width=300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". {{multiple image |image1=Aloe Vera gel.jpeg |caption1=Gel di ''A. vera'' (Aruba) |image2=Aloe vera gel.jpg |caption2=Gel uza como dessert |image3=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption3=Herbe aloe (Boneiro) |perrow=2/1 }} === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] kfaz30qg2jg53zzj5g9ucrxgwda81zf 198933 198931 2026-07-30T15:16:53Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ 198933 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image |image1=Aloe vera leaf.jpg |caption1=Rand di djente |image2=AloeVeraBlute1.JPG |caption2=Flor geel |align=center |total_width=300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". {{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }} === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe Vera gel.jpeg|Gel corta di blachi di ''Aloe vera'' Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 9ljpydlv8af1s5t8po6f2qzmymqix3a 198934 198933 2026-07-30T15:17:13Z Kallmemel 14000 /* Galeria */ dobel imagen 198934 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image |image1=Aloe vera leaf.jpg |caption1=Rand di djente |image2=AloeVeraBlute1.JPG |caption2=Flor geel |align=center |total_width=300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina. Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". {{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }} === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] myl9hb8i2chriaelear4g6pr9xusk78 198936 198934 2026-07-30T15:23:59Z Kallmemel 14000 /* Uzo */ 198936 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image |image1=Aloe vera leaf.jpg |caption1=Rand di djente |image2=AloeVeraBlute1.JPG |caption2=Flor geel |align=center |total_width=300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] br3nhoct9il8h68hdt60j3bhqa9zln1 198942 198936 2026-07-30T15:32:20Z Kallmemel 14000 /* Cultivacion */ 198942 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|Aloe cultiva den potchi por yena kankan cu ''pup'' for di reis]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] qp2wmyvofasbvr29bb2pvwzh7cutj4q 198943 198942 2026-07-30T15:34:00Z Kallmemel 14000 /* Reproducion */ 198943 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.7|Aloe cultiva den potchi por yena kankan cu ''pup'' for di reis]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 8e8bqozcuh6l5irnaikqhqm33huap16 198946 198943 2026-07-30T15:41:30Z Kallmemel 14000 /* Reproducion */ 198946 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.7|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 088k263xb9fzgl7l4b4na4u74lpzpyt 198947 198946 2026-07-30T15:42:41Z Kallmemel 14000 /* Reproducion */ 198947 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun. == Galeria == <gallery widths="140"> Fail:Aloe plant bud.jpg|Un mata di ''Aloe vera'' cu su ”yiu” den un pochi </gallery> {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] r85aceg8r4furxd2q3ci9gb32rcvce3 198948 198947 2026-07-30T15:45:19Z Kallmemel 14000 /* Galeria */ nvt 198948 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, semi-tropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> ''A. vera'' ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] jv7kfx8in1lwh36iyttskjg2ka8u11n 198949 198948 2026-07-30T15:50:11Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ ampliacion 198949 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical, subtropical den [[Asia]], [[Amérika|America]] y [[Afrika|Africa]].<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. El a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 1x2pwk1nkirvjdh8e7zjepdfbgcs2b5 198950 198949 2026-07-30T15:51:35Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198950 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. El a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] pvwngbv6tlhaxukxwtwc6ftmlvdv321 198951 198950 2026-07-30T16:01:31Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ +tabel 198951 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. El a wordo introduci den region di Noord Africa, [[Sudan]], [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]], [[Madeira]], [[Kabo Verde|Cabo Verde]], region di Algarve na [[Portugal]] y parti zuid di [[Spaña]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Argelia]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 7da53bh1ubh3rne0ouw3432x721bblt 198952 198951 2026-07-30T16:02:56Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198952 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · Venezuela |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] b6meuks7gjrkxi35184mpc51r4bk8v3 198953 198952 2026-07-30T16:06:16Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198953 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0" /> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] cgoi6p1g7rbql3rhilpl4ynt1cacbc6 198955 198953 2026-07-30T16:06:40Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198955 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 12eek5h0nnm30y5wb65vxuym8sl9474 198956 198955 2026-07-30T16:07:35Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198956 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · Islanan Cook · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] oph73fp9oiymiti57n8huhoequczhfz 198958 198956 2026-07-30T16:10:25Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198958 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 7s6e4sz9lal9s20ztoj1u9v5klh7yyd 198959 198958 2026-07-30T16:14:59Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198959 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Ecuador]] · [[El Salvador]] · [[Etiopia]] · [[Florida]] ·[[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 5x6jwt7ukgrtz2u481f16etjwc0pz2v 198960 198959 2026-07-30T16:20:14Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198960 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Ecuador]] · [[El Salvador]] · [[Etiopia]] · [[Florida]] ·[[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Mexico]] · [[Golf di Mexico]] · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] at0l37ppz0rbo6ojx5i3ha4trq4haa2 198961 198960 2026-07-30T16:20:28Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198961 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Ecuador]] · [[El Salvador]] · [[Etiopia]] · [[Florida]] ·[[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] rl97qxm1cf9pxwfs3pj9ca5njfkkrp4 198962 198961 2026-07-30T16:24:12Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198962 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · [[Ecuador]] · [[El Salvador]] · [[Etiopia]] · [[Florida]] ·[[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] qcrlufzzlkxjv81hwlpolu3t7dmk1fd 198963 198962 2026-07-30T16:29:02Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198963 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · [[El Salvador]] · [[Etiopia]] · [[Florida]] ·[[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] mn7hgr3cl7fh8p54uzhhsev14mvncat 198965 198963 2026-07-30T17:32:53Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198965 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] ·[[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|center|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] n7qv7w0belw9r3cmclei13lydutuq19 198966 198965 2026-07-30T17:33:52Z Kallmemel 14000 /* Reproducion */ 198966 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] ·[[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] qnui2qxgwbpe7vnpuua93dfj4bu3ug6 198967 198966 2026-07-30T17:36:11Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198967 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] gtlyhdc9qf33ipk1obf2r4x36lb8nu2 198968 198967 2026-07-30T17:37:16Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198968 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia]] · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 0iyt6doxsgabr0cbv5f45pvga63c7e4 198970 198968 2026-07-30T17:42:01Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198970 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 225lzm7mjyday7ghngkb8bdkca0y4ve 198972 198970 2026-07-30T17:43:11Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198972 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] kyt6mug1nki23kuowlk5tea19vnxtfq 198975 198972 2026-07-30T17:47:46Z Kallmemel 14000 /* Distribucion y habitat */ 198975 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. Carl Linnaeus a describi ''A. vera'' originalmente na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] 7u5uhz6m25nazhwb4m4f6c9gctg4z67 198977 198975 2026-07-30T17:51:23Z Kallmemel 14000 clarificacion 198977 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> Na 1768, Nicolaas Laurens Burman y Philip Miller a registrá e mesun mata bou di nombernan diferente.<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] pibvcktv9t50bqqqfnx7a9l893ek1a6 198981 198977 2026-07-30T17:55:12Z Kallmemel 14000 clarificacion 198981 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di DNA ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] haj94buvbmb0bu60ozxu8u3jd0a05eq 198982 198981 2026-07-30T17:55:36Z Kallmemel 14000 /* Taxonomia */ wikilink 198982 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Estudio di [[DNA]] ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] f5ffcdnn87cewi8a00hccu795235eve 198983 198982 2026-07-30T17:56:38Z Kallmemel 14000 /* Taxonomia */ clarificacion 198983 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Tecnicanan basa riba comparacion di [[DNA]] ta indica cu aloe tin relacion cu especie manera ''A. perryi'' ([[endemismo|especie endemico]] na Yemen), ''A. forbesii'' y ''A. inermis''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] pc1k4dw9h3lf0ory73gwooc18j6gtbt 198984 198983 2026-07-30T17:59:42Z Kallmemel 14000 /* Taxonomia */ ampliacion 198984 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Tecnicanan basa riba comparacion di [[DNA]] ta indica cu ''A. vera'' cerca relaciona cu especie ''A. perryi'', un [[endemismo|especie endemico]] na Yemen, y tambe cu ''A. forbesii'', ''A. inermis'', ''A. scobinifolia'', ''A. sinkatana'', y ''A. striata''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] smjvar3nii9quocd9215cycmk9gq6ae 198986 198984 2026-07-30T18:03:25Z Kallmemel 14000 /* Reproducion */ +ref 198986 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://www.sciencing.com/how-do-aloe-plants-reproduce-13428303/|titel=How Do Aloe Plants Reproduce?|bezochtdatum=2026-07-30|achternaam=Sloane|voornaam=Christina|datum=2021-09-30|werk=Sciencing|taal=en-US}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Tecnicanan basa riba comparacion di [[DNA]] ta indica cu ''A. vera'' cerca relaciona cu especie ''A. perryi'', un [[endemismo|especie endemico]] na Yemen, y tambe cu ''A. forbesii'', ''A. inermis'', ''A. scobinifolia'', ''A. sinkatana'', y ''A. striata''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] sygfc5tcu07rif9ekxlsk7yl3ud4xly 198989 198986 2026-07-30T18:10:43Z Kallmemel 14000 198989 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://www.sciencing.com/how-do-aloe-plants-reproduce-13428303/|titel=How Do Aloe Plants Reproduce?|bezochtdatum=2026-07-30|achternaam=Sloane|voornaam=Christina|datum=2021-09-30|werk=Sciencing|taal=en-US}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Tecnicanan basa riba comparacion di [[DNA]] ta indica cu ''A. vera'' cerca relaciona cu especie ''A. perryi'', un [[endemismo|especie endemico]] na Yemen, y tambe cu ''A. forbesii'', ''A. inermis'', ''A. scobinifolia'', ''A. sinkatana'', y ''A. striata''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] m4s5s45uxif8tqbu2dfls1nzzhlxdbp 198991 198989 2026-07-30T18:11:59Z Kallmemel 14000 Undid revision [[Special:Diff/198989|198989]] by [[Special:Contributions/Kallmemel|Kallmemel]] ([[User talk:Kallmemel|talk]]) 198991 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un mata [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://www.sciencing.com/how-do-aloe-plants-reproduce-13428303/|titel=How Do Aloe Plants Reproduce?|bezochtdatum=2026-07-30|achternaam=Sloane|voornaam=Christina|datum=2021-09-30|werk=Sciencing|taal=en-US}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Tecnicanan basa riba comparacion di [[DNA]] ta indica cu ''A. vera'' cerca relaciona cu especie ''A. perryi'', un [[endemismo|especie endemico]] na Yemen, y tambe cu ''A. forbesii'', ''A. inermis'', ''A. scobinifolia'', ''A. sinkatana'', y ''A. striata''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] sygfc5tcu07rif9ekxlsk7yl3ud4xly 198993 198991 2026-07-30T18:14:27Z Kallmemel 14000 mata>yerba 198993 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un yerbe [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae. == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://www.sciencing.com/how-do-aloe-plants-reproduce-13428303/|titel=How Do Aloe Plants Reproduce?|bezochtdatum=2026-07-30|achternaam=Sloane|voornaam=Christina|datum=2021-09-30|werk=Sciencing|taal=en-US}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Tecnicanan basa riba comparacion di [[DNA]] ta indica cu ''A. vera'' cerca relaciona cu especie ''A. perryi'', un [[endemismo|especie endemico]] na Yemen, y tambe cu ''A. forbesii'', ''A. inermis'', ''A. scobinifolia'', ''A. sinkatana'', y ''A. striata''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] fy5qwurfro3hw7wxy0w82rnsji9te9b 198995 198993 2026-07-30T18:16:49Z Kallmemel 14000 198995 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Taxobox | variante = a | tipo = mata | imagen = Aloë-vera-total.JPG | descripcion = ''A. vera'' | reino = ''[[Mata|Plantae]]'' | division = ''[[Embryophyta]]'' | clase = ''[[Spermatopsida]]'' | orden = ''[[Asparagales]]'' | famia = ''[[Asphodelaceae]]'' | genero = ''[[Aloe]]'' | c-nomber = ''Aloe vera'' | autor = ([[Carl Linnaeus|L.]]) [[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]] | fecha = 1768 | sinonimo = *''Aloe barbadensis'' <small>Mill.</small> * ''Aloe barbadensis'' var. ''chinensis'' <small>Haw.</small> * ''Aloe chinensis'' <small>(Haw.) Baker</small> * ''Aloe elongata'' <small>Murray</small> * ''Aloe flava'' <small>Pers.</small> * ''Aloe indica''<small> Royle</small> * ''Aloe lanzae'' <small>Tod.</small> * ''Aloe maculata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe perfoliata'' var. ''vera''<small> L. </small> * ''Aloe rubescens'' <small>DC.</small> *''Aloe variegata'' <small>Forssk.</small> (illegitimate) * ''Aloe vera'' <small>Mill. (illegitimate)</small> * ''Aloe vera'' var. ''chinensis'' <small>(Haw.) A. Berger</small> * ''Aloe vera'' var. ''lanzae''<small> Baker</small> * ''Aloe vera'' var. ''littoralis'' <small>J.Koenig ex Baker</small> * ''Aloe vulgaris'' <small>Lam.</small> }} '''Aloe''' (''Aloe vera'') ta un yerbe [[suculento]] semper berde di [[Famia (biologia)|famia]] Asphodelaceae.<ref name=":0" /> == Nomber == E termino "aloe" ta wordo aplica comunmente na un grupo di mas cu 500 especie di mata nativo di Africa, Madagascar, i Peninsula Arabe.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.kew.org/plants/aloe-vera|titel=Aloe vera {{!}} Plants {{!}} Kew|bezochtdatum=2026-07-30|werk=www.kew.org|taal=en|archiefurl=http://web.archive.org/web/20251116212109/https://www.kew.org/plants/aloe-vera|archiefdatum=2025-11-16}}</ref> '''Sentebibu''' ta un otro nomber comun conoci na [[Kòrsou|Corsou]] y [[Boneiru|Boneiro]].<ref>{{Citeer web|url=https://www.dutchcaribbeanspecies.org/linnaeus_ng/app/views/species/nsr_taxon.php?id=177457&cat=CTAB_NAMES|titel=Aloe Aloe vera|bezochtdatum=2024-02-25|werk=dutchcaribbeanspecies.org}}</ref> E nomber cientifico ''vera'' ta nifica "berdad".<ref>{{Citeer web|url=https://www.etymonline.com/word/aloe|titel=Aloe - Etymology, Origin & Meaning|bezochtdatum=2026-07-30|werk=etymonline|taal=en}}</ref> == Distribucion y habitat == ''A. vera'' ta aparece den areanan tropical y subtropical. E ta nativo na region zuidoost di [[Península Árabe|Peninsula Arabe]], den seronan di Al-Hajar na [[Oman]]. ''A. vera'' ta habita areanan exponi cu piedra den clima seco.<ref name=":0" /> {| class="wikitable" ! Status ! Distribucion |- | Nativo | [[Oman]] |- | Introduci | [[Antia Menor#Isla Abou|Isla Abou]] · [[Antias Hulandes]] · Archipielago Juan Fernández · [[Argelia]] · [[Islariba]] · [[Arizona]] · Aruba · Ascension · Assam · [[Bahamas]] · islanan Baleares · [[Bangladèsh|Bangladesh]] · [[Bermuda]] · [[Bolivia]] · [[Islanan Kanaria|Islanan Canaria]] · [[Kabo Verde|Cabo Verde]] · [[Islanan Kaiman|Islanan Cayman]] · China Sur-Sentral · [[Chipre]] · Islanan Cook · [[Costa Rica]] · [[Cuba]] · Dependencia federal di Venezuela · [[Ecuador]] · Islanan oriental di Egeo · [[El Salvador]] · Estadonan di Golf · [[Etiopia]] · [[Florida]] · [[Islanan Galápagos|Islanan Galapagos]] · [[Gresia|Grecia]] (incl. Creta) · [[Guatemala]] · [[Haiti]] · [[Hawaii (estado)|Hawaii]] · [[Honduras]] · [[India]] · [[Italia]] · [[Jamaica]] · [[Líbano|Libano]] y [[Siria]] · [[Libia]] · [[Madeira (isla)|Madeira]] · [[Mauritius]] · [[Mexico]] · Golf di Mexico · [[Morocco]] · [[Nepal]] · [[Nicaragua]] · [[Pakistan]] · [[Palestina]] · [[Peru]] · [[Puerto Rico]] · [[Portugal]] · Queensland · [[Repúblika Dominikano|Republica Dominicano]] · [[Réunion (isla)|Réunion]] · [[Saudi Arabia]] · Sicilia · Sint Helena · [[Spaña]] · [[Sri Lanka]] · [[Texas]] · [[Tailandia]] · [[Trinidad i Tobago|Trinidad y Tobago]] · [[Tunesia]] · [[Turkia]] · Islanan Turks y Caicos · [[Venezuela]] · [[Yemen]] |} == Descripcion == ''A. vera'' ta un mata sin of cu troncon chikito cu ta alcansa un largura di 60–150 cm.<ref>{{Citeer web|url=https://www.arubanationalpark.org/main/wp-content/files/pdf/flora/aloe.pdf|titel=Aloë|bezochtdatum=2024-02-24|werk=arubanationalpark.org}}</ref> E tin blachi berde, cuero diki, cu rand di djente chikito. E mata ta produci flor durante zomer riba un taki cu por crece te cu 90 cm largo. E flornan ta colga di e taki y cada flor tin un petalo tubolar di 2–3 cm color geel. {{Multiple image | image1 = Aloe vera leaf.jpg | caption1 = Rand di djente | image2 = AloeVeraBlute1.JPG | caption2 = Flor geel | align = center | total_width = 300 }} === Reproducion === ''A. vera'' por propaga (a)sexual via su flor via rizoma (yiu cu ta nace na base di e mata).<ref>{{Citeer web|url=https://www.sciencing.com/how-do-aloe-plants-reproduce-13428303/|titel=How Do Aloe Plants Reproduce?|bezochtdatum=2026-07-30|achternaam=Sloane|voornaam=Christina|datum=2021-09-30|werk=Sciencing|taal=en-US}}</ref><ref>{{Citeer web|url=https://cales.arizona.edu/yavapai/anr/hort/byg/archive/aloevera2015.html|titel=Growing Aloe Vera|bezochtdatum=2024-02-25|datum=2015-03-18|werk=cales.arizona.edu}}</ref> [[Fail:Aloe plant bud.jpg|thumb|upright=0.6|Un aloe madura ta produci spruit for di reis.<ref>{{Cite book|achternaam=Peerless|voornaam=V.|jaar=2017|titel=How Not to Kill Your Houseplant: Survival Tips for the Horticulturally Challenged|uitgever=Penguin}}</ref>]] == Taxonomia == ''A. vera'' a wordo describi originalmente como ''Aloe perfoliata var. vera'' door di Carl Linnaeus na 1753.<ref>Linnaeus, C. (1753). ''Species plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas.'' Vol. 2 pp. [i], 561–1200, [1–30, index], [i, err.]. Holmiae [Stockholm]: Impensis Laurentii Salvii.</ref> E especie a boble wordo describi na 1768 door di Nicolaas Laurens Burman como ''Aloe vera'' (den ''Flora Indica'') y Philip Miller como ''Aloe barbadensis'' (den ''Gardner's Dictionary'') dies dia despues di Burman.''<ref>{{cite journal |authors = Newton LE |year = 1979 |title = In defense of te name ''Aloe vera'' |journal = The Cactus and Succulent Journal of Great Britain |volume = 41 |pages = 29–30 }}</ref>'' ''A. vera'' tin diferente sinonimo, inclui ''A. barbadensis'', ''A. vulgaris'' y ''A. perfoliata'' var. ''vera''. Tecnicanan basa riba comparacion di [[DNA]] ta indica cu ''A. vera'' cerca relaciona cu especie ''A. perryi'', un [[endemismo|especie endemico]] na Yemen, y tambe cu ''A. forbesii'', ''A. inermis'', ''A. scobinifolia'', ''A. sinkatana'', y ''A. striata''. E ausencia di populacion natural a haci algun autor sugeri cu ''A. vera'' por tin un origen hibrido. == Cultivacion == {{Multiple image |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019492 Aloeveld met de houten bakken waarin men de aloebladeren laat uitlekken Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption1=Veld pa cultivacion di aloe na [[Kòrsou|Corsou]] (potret saca entre 1890 y 1920) |image2=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-60019493 Oven waarin het aloesap wordt verdampt, waarna het produkt wordt verpakt in de kisten Curacao Soublette et Fils (Fotostudio).jpg |caption2=Forno na [[Kòrsou|Corsou]] unda ta evapora e likido di e aloe. }} ''A. vera'' ta popular como mata ornamental, specialmente den hardin cu mester poco awa. E mata ta popular bou di e hardinero moderno debi na su reputacion como "mata medicinal" y pa su flornan interesante, su forma y su suculencia. E suculencia ta hasi e posibel cu e especie por sobrevivi den areanan cu ta ricibi tiki yobida, hasiendo e ideal pa un hardin di baranca of hardin cu mester poco awa. E mata ta resisti secura, pero no por tolera ni vries ni sneeuw. Den hardin of pochi, e mester tera cu bon drenahe. Cultivacion den pochi ta pidi pa un mescla di gordura pa cadushi of suculento. Aloe vera ta sensibel pa awa di mas y por dañá si tera no drena bon. Agricultura di aloe ta tuma lugar riba gran scala den paisnan manera [[Aruba]], Mèxico, [[India]], [[China]], Spaña, [[Kenia]], [[Tanzania]] y Sur Africa. E Royal Horticultural Society a otorga e mata su Award of Garden Merit. === [[Islanan ABC]] === {{multiple image| |image1=Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029114 Aloe-snijders Aruba Boy Lawson (Fotograaf).jpg |caption1=Cortado di aloe para banda di un cabishi (1964) |image2=Plantage Aruba Aloe.jpg |caption2=Veld pa cultivacion di ''aloe vera'' (Hato, [[Aruba]]) }} Rond 1840, ''A. vera'' a wordo introduci na Aruba, Boneiro y Corsou. Entre e tres islanan, Aruba a bira e productor y exportado di mas grandi na mundo. Entre 1906 y 1920, mas di 2/3 parti di Aruba tabata cubri aloe, ganando e nomber di "Isla di Aloe". Awendia e cultivacion ''A. vera'' ta tuma luga riba scala chikito na Hato (Aruba). Akinan ta unda compania [[Royal Aruba Aloe|Aruba Aloe Factory]] a wordo funda na 1890 door di Cornelis Eman.<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645301:mpeg21:a0222 Zelfs Cleopatra was dol op aloe], Amigoe (6 november 1993). Recupera 2021-12-25.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211224114352/https://www.awemainta.com/newspapers/AM211224/offline/download.pdf Aruba Aloe: Patrocinador Orguyoso di Miss Universe Aruba 2021, Thessaly Zimmerman], awemainta (24 december 2021). Recupera 2021-12-25.</ref> Aloe ta un simbolo nacional na Aruba, y representa riba [[escudo di Aruba]] como e prome industria di Aruba. == Uzo == <!-- Seccion di "Uzo" falta re-structuramento --> Aloe por wordo haña den varios producto pa consumidor manera bebida, crema pa cuero, cosmetica, pomada of den forma di gel pa trata kemadura chikito y kima door di solo. Tin tiki evidencia clinico tocante efectividad y siguridad di uzo di su extracto como cosmetica y medicina.{{multiple image | image1 = Aloe Vera gel.jpeg | caption1 = Gel di ''A. vera'' (Aruba) | image2 = Aloe vera gel.jpg | caption2 = Gel uza como dessert | image3 = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029740 Indampende aloe in een pan Bonaire Boy Lawson (Fotograaf).jpg | caption3 = Herbe aloe (Boneiro) | perrow = 2/1 | total_width = 300 }}Dos substancia di ''A. vera'', esta gel transparente y latex geel, ta wordo uza pa productonan comercial. Gel di aloe tipicamente ta wordo uza den crema pa condicionnan di cuero manera kemadura, herida, grawatashi, psoriasis of cuero seco. Latex di aloe ta wordo uza riba su mes of en combinacion cu otro ingrediente via ingestacion pa alivia constipacion. Latex por wordo obteni den un forma seco yama resina of "djus di aloe seco". === Medicina topical y posibel efectonan secundario === ''Aloe vera'' por wordo prepara den forma di gel, crema, habon of cosmetica pa uza riba cuero como medicina topical. Pa hende cu alergia di aloe vera por haya un reaccion riba cuero cu por ta dermatitis di contacto, cu e cuero birando cora y ta grawata, dificultad pa hala rosea of hinchamento di cara, lip, lenga of garganta. === Suplemento pa dieta === Aloin, un compuesto haña den e latex semi-likido di algun especie di Aloe tabata un producto comon den productonan laxativo no prescribi na Merca te cu aña 2002 , ora cu e ''Food and Drug Administration'' a prohibi e ingrediente paso e productornan a faya den provee e data di siguridad necesario. Aloe vera ta potencialmente toxico, cu efectonan secundario tumando luga na sierto dosis sea consumi oralmente of topicalmente. Asina mes cu e toxicidad por ta menos ora kita aloin durante procesamento, ingestacion di Aloe vera den dosis nan halto por induci efectonan secundario manera, dolor abdominal, diarea y hepatitis. Ingestacion cronico di Aloe vera (dosis 1 gram pa dia) por causa efectonan peligroso manera, hematoria, perdemento di peso, desorden cardiaco of di riñon. Juice di Aloe vera ta ser adverti como un producto cu por soporta e salud di e sistema digestativo, pero no tin ni evidencia sientifico, ni aprobacion regulatorio cu ta afirma esaki. E extractonan y cantidadnan tipicamente uza pa e objectivonan aki ta parse di ta depende di e dosis pa efectonan toxico. === Medicina tradicional === ''A. vera'' ta wordo uza den medicina tradicional komo un tratamento di cuero. E prome registro di su uzo ta apaerece for di e di cuater milenio prome cu nos era. Aloe tambe a wordo menciona den ''Juliana Anicia Codex'' na aña 592. === Mercancia === ''Aloe vera'' ta wordo uza pa kleenex caminda e ta ser promovi como hidratante y anti iritante pa reduci scafmento di nanishi ora uza kleenex. Ta comun pa companianan di cosmetica pone sap of otro derivacion di ''Aloe vera'' den productonan manera makiyahe, kleenex, habon, crema pa hidrata, crema pa proteccion contra solo, sensia, crema pa feita of shampoo. Un recensia di literatura academico ta nota cu e inclusion di aloe den varios producto higienico ta debi na su “efecto pa hidrata”. == Toxicidad == Ingestacion oral di extracto di un blachi di ''Aloe vera'' no descoloriza ta riba un lista di ''California Office of Environmental Health Hazard Assessment'' hunto cu “kimiconan cu ta conoci pa e estado [di California] pa causa cancer of toxicidad reproductivo”. Uzo di ''Aloe vera'' topicalmente no ta wordo asocia cu efectonan secundario significativo. Ingestacion oral di ''Aloe vera'' ta potencialmente toxico y por causa dolor abdominal of diarea cu en turno ta baha e absorbacion di otro medicacion. Gel di ''Aloe vera'' ta wordo uza comercialmente como ingrediente den yoghurt, bebida y algun dessert, pero na cierto dosis halto su propiedadnan toxico por ta severo ora esaki wordo consumi oralmente. Uzo di ''A. vera'' topical den cantidad chikito tin hopi chens pa no ta peligroso. === Interaccion cu medicacion prescribi === Ingestacion di ''Aloe vera'' por tin interaccion peligroso cu medicacion prescribi manera esnan pa trata ''bloodclot'', diabetis, malesa di curason, medicamento pa baha nivel di potasio y diureticonan pa menciona algun.{{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1012980187|titulo=Aloe vera}} {{References}} }} {{Cursivo}} [[Category:Flora]] sk6kue3utsmqg1d10fh0lbwokcg7dfo Medio ambiente natural 0 8408 198941 190736 2026-07-30T15:31:03Z Caribiana 8320 wikilink 198941 wikitext text/x-wiki == Medio ambiente == {{Variante|a}} [[File:Hopetoun falls.jpg|thumb|210px|E caracter natural di Hopetoun Falls na [[Australia]] a wordo conserva a base di maneho ambiental]] '''Medio ambiente natural''' o '''ambiente natural''' ta ensera tur ser bibo y no bibo cu tin interaccion na un manera [[Naturalesa|natural]], esta no artificial.<ref>{{citeer web|url=https://dej.rae.es/lema/medioambiente|titel=Definición de medioambiente - Diccionario del español jurídico - RAE|auteur=|uitgever=Diccionario del español jurídico - Real Academia Española|datum= |bezochtdatum=2022-03-25}}</ref> E termino aki ta wordo aplica cu frequencia na e planeta [[tera]] o partinan di esaki. E ambiente natural aki ta cubri e interaccion entre tur especie bibo, e [[klima|clima]] y e recursonan natural cu ta afecta superviviencia humano y actividad economico. <ref>D.L. Johnson & Ambrose, S.H., ''Meanings of Environmental Terms'' (1997), Journal of Environmental Quality, edicion 26 nr.3, pag. 581-589</ref> == [[Islanan ABC]] == Algun ehempel visual di un ambiente natural cu mester wordo preserva mientras ta duna acceso na bishitante: <gallery widths="200" heights="200"> NaturalPoolAruba.jpg|[[Conchi (Aruba)|Conchi]] (Cura di Turtuga / Natural Pool), [[Aruba]] SHETE BOKA NATIONAL PARK, CURACAO.jpg|Parke Nacional Shete Boca na [[Kòrsou|Corsou]] Snorkeling Playa Funchi, Bonaire (12841334175).jpg|Deporte di snorkel na Playa Funchi, [[Boneiru]] Third of the Way Up Mount Scenery Trail (6550015583).jpg|Canamento den mondi na [[Saba]] </gallery> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=es|oldid =142236097|titulo=Medio ambiente natural}} {{References}} }} [[Category:Naturalesa]] [[Category:Ecologia]] dctxr74bx0stdfqboymc4j5386vdytz Martinus Niewindt 0 8823 199012 174769 2026-07-31T09:36:05Z Caribiana 8320 wikilink 199012 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Martinus Joannes Niewindt''' (☆ [[17 di mei]] 1796 na [[Amsterdam]] - † [[12 di yanüari]] 1860 na [[Willemstad]]) tabata un religioso hulandes di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia katóliko]] i e promé vikario apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan]]. E ta rekonosí komo fundadó di e sivilisashon di e poblashon katóliko kurasoleño i fundadó di e enseñansa katóliko den [[obispado di Willemstad]]. == Biografia == Despues di kaba skol sekundario Niewindt a studia na seminario na Warmond. Na 1819 el a risibí su diakonado i a wòrdu ordená komo saserdote na Münster ([[Alemania]]). Entre 1819 i 1824 e tabata kopastor na e "Misa franses" na Amsterdam. Na 1824 e Kongregashon pa Evangelisashon di Pueblonan (''Congregatio pro Gentium Evangelisatione'') ta apuntá Niewindt komo prefekto apostóliko na Kòrsou, inisialmente pa sinku aña. Banda di fungi komo pastor di [[Basílika Santa Ana|Misa Santa Ana]] na [[Otrobanda]] e tambe tabata sirbi e islanan [[Aruba]] i [[Boneiru]], ku na e momentu ei no tabatin pastor. Ora e prefektura apostóliko a keda konvertí den un vikariato apostóliko dia 20 di sèptèmber 1842, Niewindt a wòrdu nombrá vikario i obispo titular di ''Chytri''. Su konsagrashon obispal a tuma lugá na aña 1843. Niewindt a okupá e posishon te su morto na 1860. Durante 36 aña Niewindt a dediká su labor, pa medio di organisa konstrukshon di un ret di pueblonan, na trese religion i enseñansa serka e [[poblashon]] di e [[Islanan ABC]] i mas lat e islanan [[Saba]], [[Sint Maarten]] i [[Sint Eustatius]] tambe. Lugánan ku a lanta na Kòrsou tabata entre otro Montaña i [[Santa Rosa (Kòrsou)|Sta Rosa]] na [[Bandariba]] i [[Barber]], Westpunt i [[San Willibròrdu]] na [[Bandabou]].<ref>[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Rey_.pdf Buurtprofiel Montaña Rey], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> Despues di a establesé e parokianan tabata konstruí misanan na puntonan taktiko; siguí pa konstrukshon di skolnan banda di e misanan. Niewindt tabata konsidera enseñansa e paso preparatorio pa [[emansipashon]]. Na 1842 el a introdusí e kongregashon [[Hulanda|hulandes]] di sùrnan di Roosendaal, e promé sùrnan pa yega na e islanan. Tambe el a organisa sùrnan-enfermero pa hospital i kasnan di kuido di lepra i [[Trastorno mental|malesa mental]]. Na Willemstad e ta kuminsa un kas pa huerfano, ku despues ta muda pa Habaai. E kantidat di katóliko riba e seis isla a krese di un par di shen kreyente na 1824 te ront di 25.000 na 1860.<ref>{{nl}}W. Brada, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNHA03:179227009:mpeg21:a00094 Een eeuw geleden overleed mgr. Martinus Niewindt], Nieuw Haarlemsche Courant (12 di yanüari 1960)</ref> Niewindt tabata importante pa e desaroyo di [[papiamentu]], entre otro, pa su tradukshon i publikashon di e [[Catecismo Corticu]] i otro tekstonan religioso na papiamentu.<ref>{{Citeer web|achternaam=Rutgers|voornaam=Wim||url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643347:mpeg21:a0170|datum=1985-05-24|titel=Het 'nulde' uur van de Antilliaanse literatuur|uitgever=[[Amigoe]]|bezochtdatum=2022-09-06}}</ref> Niewindt a fayesé na 1860 na edat di 63 aña. Na momentu di su morto, e tabata doño di no ménos ku 27 hende sklabisá.<ref>[https://nu.cw/2025/11/20/podcast-op-de-klippen-bisschop-van-curacao-bezat-meerdere-slaven/ Op de klippen: Bisschop van Curaçao bezat meerdere slaven]. nu.cw (20 di novèmber 2025)</ref> == Honor == Niewindt a wòrdu kondekorá na 1842 komo kabayero (''ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSAA06:165609120:mpeg21:a00037|titel=Mgr. Martinus Niewindt en Curaçao|werk=De Amstelbode|datum=1931-09-08|bezochtdatum=2022-09-06}}</ref> Na [[San Nicolas]] (Aruba) i [[Kralendijk]] (Boneiru) a dediká un kaya na su nòmber i na Kòrsou tantu un skol basiko komo un kaya den bario di Otrobanda. Dia [[29 di sèptèmber]] [[1927]] riba plasa di [[Basílika Santa Ana|Misa Santa Ana]] a develá un estatua di Niewindt. E estatua ta 2 meter altu, traha di marmer [[italia]]no pa Leone Tommasi. Riba e piedestal tin e eskudo di Niewindt ku e lema ''Domine, non recuso laborem. Heer, ik weiger den arbeid niet.'' Otro tekstonan ta (dilanti) ''Martinus Joannes Niewindt, 1796 — 1824 - f 1860, Eerste Apostolisch Vicaris van Curacao.''; (na banda) ''Den Strijder voor Recht en Deugd'' i ''Den Beschermer en Leider van zijn Volk''; (patras) ''Hulde van het Katholieke Volk van Curaçao.''<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281271:mpeg21:a0012 Onthulling van het Mgr. Niewindt-standbeeld], [[Amigoe]] (1 di òktober 1927)</ref> == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =60983923|titulo=Martinus Niewindt}} {{References}} ;Lista di fuente * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bniew.html Martinus Joannes Niewindt] riba www.catholic-hierarchy.org * {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAVL01:000010842:mpeg21:a0060|werk=Nieuwe Venlosche Courant|titel=Van negerslaaf tot vrije katholiek|datum=1928-08-23|bezochtdatum=2022-09-06}} }} {{DEFAULTSORT:Niewindt, Martinus}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] k0572hfav19lqa93v8c3vx0rkz4p98g 199013 199012 2026-07-31T09:40:29Z Caribiana 8320 199013 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Martinus Joannes Niewindt''' (☆ [[17 di mei]] 1796 na [[Amsterdam]] - † [[12 di yanüari]] 1860 na [[Willemstad]]) tabata un religioso hulandes di [[Iglesia Catolico Romano|Iglesia katóliko]] i e promé vikario apostóliko di [[Kòrsou i Dependensianan]]. E ta rekonosí komo fundadó di e sivilisashon di e poblashon katóliko kurasoleño i fundadó di e enseñansa katóliko den [[obispado di Willemstad]]. == Biografia == Despues di kaba skol sekundario Niewindt a studia na seminario na Warmond. Na 1819 el a risibí su diakonado i a wòrdu ordená komo saserdote na Münster ([[Alemania]]). Entre 1819 i 1824 e tabata kopastor na e "Misa franses" na Amsterdam. Na 1824 e Kongregashon pa Evangelisashon di Pueblonan (''Congregatio pro Gentium Evangelisatione'') ta apuntá Niewindt komo prefekto apostóliko na Kòrsou, inisialmente pa sinku aña. Banda di fungi komo pastor di [[Basílika Santa Ana|Misa Santa Ana]] na [[Otrobanda]] e tambe tabata sirbi e islanan [[Aruba]] i [[Boneiru]], ku na e momentu ei no tabatin pastor. Ora e prefektura apostóliko a keda konvertí den un vikariato apostóliko dia 20 di sèptèmber 1842, Niewindt a wòrdu nombrá vikario i obispo titular di ''Chytri''. Su konsagrashon obispal a tuma lugá na aña 1843. Niewindt a okupá e posishon te su morto na 1860. Durante 36 aña Niewindt a dediká su labor, pa medio di organisa konstrukshon di un ret di pueblonan, na trese religion i enseñansa serka e [[poblashon]] di e [[Islanan ABC]] i mas lat e islanan [[Saba]], [[Sint Maarten]] i [[Sint Eustatius]] tambe. Lugánan ku a lanta na Kòrsou tabata entre otro Montaña i [[Santa Rosa (Kòrsou)|Sta Rosa]] na [[Bandariba]] i [[Barber]], Westpunt i [[San Willibròrdu]] na [[Bandabou]].<ref>[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Rey_.pdf Buurtprofiel Montaña Rey], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> Despues di a establesé e parokianan, e tabata konstruí misa na puntonan taktiko; siguí pa konstrukshon di skol banda di e misanan. Niewindt tabata konsiderá enseñansa e paso preparatorio pa [[emansipashon]]. Na 1842 el a introdusí e kongregashon [[Hulanda|hulandes]] di sùrnan di Roosendaal, e promé sùrnan pa yega na e islanan. Tambe el a organisá sùrnan-enfermero pa hospital i kasnan di kuido di lepra i [[Trastorno mental|malesa mental]]. Na Willemstad el a kuminsá un kas pa huerfano, ku despues a muda pa Habaai. E kantidat di katóliko riba e seis isla a krese di un par di shen kreyente na 1824 te ront di 25.000 na 1860.<ref>{{nl}}W. Brada, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNHA03:179227009:mpeg21:a00094 Een eeuw geleden overleed mgr. Martinus Niewindt], Nieuw Haarlemsche Courant (12 di yanüari 1960)</ref> Niewindt tabata importante pa e desaroyo di [[papiamentu]], entre otro, pa su tradukshon i publikashon di e [[Catecismo Corticu]] i otro tekstonan religioso na papiamentu.<ref>{{Citeer web|achternaam=Rutgers|voornaam=Wim||url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643347:mpeg21:a0170|datum=1985-05-24|titel=Het 'nulde' uur van de Antilliaanse literatuur|uitgever=[[Amigoe]]|bezochtdatum=2022-09-06}}</ref> Niewindt a fayesé na 1860 na edat di 63 aña. Na momentu di su morto, e tabata doño di no ménos ku 27 hende sklabisá.<ref>[https://nu.cw/2025/11/20/podcast-op-de-klippen-bisschop-van-curacao-bezat-meerdere-slaven/ Op de klippen: Bisschop van Curaçao bezat meerdere slaven]. nu.cw (20 di novèmber 2025)</ref> == Honor == Niewindt a wòrdu kondekorá na 1842 komo kabayero (''ridder'') den [[Orden di Leon Hulandes]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSAA06:165609120:mpeg21:a00037|titel=Mgr. Martinus Niewindt en Curaçao|werk=De Amstelbode|datum=1931-09-08|bezochtdatum=2022-09-06}}</ref> Na [[San Nicolas]] (Aruba) i [[Kralendijk]] (Boneiru) a dediká un kaya na su nòmber i na Kòrsou tantu un skol basiko komo un kaya den bario di Otrobanda. Dia [[29 di sèptèmber]] [[1927]] riba plasa di [[Basílika Santa Ana|Misa Santa Ana]] a develá un estatua di Niewindt. E estatua ta 2 meter altu, traha di marmer [[italia]]no pa Leone Tommasi. Riba e piedestal tin e eskudo di Niewindt ku e lema ''Domine, non recuso laborem. Heer, ik weiger den arbeid niet.'' Otro tekstonan ta (dilanti) ''Martinus Joannes Niewindt, 1796 — 1824 - f 1860, Eerste Apostolisch Vicaris van Curacao.''; (na banda) ''Den Strijder voor Recht en Deugd'' i ''Den Beschermer en Leider van zijn Volk''; (patras) ''Hulde van het Katholieke Volk van Curaçao.''<ref>{{nl}}[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010281271:mpeg21:a0012 Onthulling van het Mgr. Niewindt-standbeeld], [[Amigoe]] (1 di òktober 1927)</ref> == Mira tambe == * [[Lista di obispu di Willemstad]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =60983923|titulo=Martinus Niewindt}} {{References}} ;Lista di fuente * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bniew.html Martinus Joannes Niewindt] riba www.catholic-hierarchy.org * {{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMGAVL01:000010842:mpeg21:a0060|werk=Nieuwe Venlosche Courant|titel=Van negerslaaf tot vrije katholiek|datum=1928-08-23|bezochtdatum=2022-09-06}} }} {{DEFAULTSORT:Niewindt, Martinus}} [[Kategoria:Iglesia Katóliko]] [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Kòrsou]] dx0igqdmkl13zmz25d6fl5faqhzu89r Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga - Aruba 2 11115 198889 198853 2026-07-30T13:11:41Z Caribiana 8320 198889 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. E resultado ta un comchi natural caminda awa di lama ta keda atrapa y ta forma un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. E nomber "Conchi" ta un denominacion local pa e tipo di formacion natural aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina. Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida na banda di caminda, pero esaki no ta permanente. == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe secura cu barancanan, vegetacion xerofítiko y un costa di baranca. Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via camindanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4wheeldrive of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin camindanan indica cu borchi cu ta cuminsa for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantenemento. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki:Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga''<ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. blkaohmneapqv89in2bzisb80t1tezf 198890 198889 2026-07-30T13:27:15Z Caribiana 8320 198890 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date= |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. E resultado ta un comchi natural caminda awa di lama ta keda atrapa y ta forma un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. E nomber "Conchi" ta un denominacion local pa e tipo di formacion natural aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina. Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida na banda di caminda, pero esaki no ta permanente. == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe secura cu barancanan, vegetacion xerofítiko y un costa di baranca. Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via camindanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin camindanan indica cu borchi cu ta cuminsa for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. a7c1uvbodnax9o3kwgvovfxtdw6p164 198891 198890 2026-07-30T13:31:38Z Caribiana 8320 198891 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date= |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. E resultado ta un comchi natural caminda awa di lama ta keda atrapa y ta forma un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. E nomber "Conchi" ta un denominacion local pa e tipo di formacion natural aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina. Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida na banda di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe secura cu barancanan, vegetacion xerofítiko y un costa di baranca. Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via camindanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin camindanan indica cu borchi cu ta cuminsa for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 6hl6oeo7vae88hpbskz3we07g89i3pl 198893 198891 2026-07-30T13:54:53Z Caribiana 8320 198893 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date= |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. E nomber "Conchi" ta un denominacion local pa e tipo di formacion natural aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina. Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida na banda di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe secura cu barancanan, vegetacion xerofítiko y un costa di baranca. Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via camindanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin camindanan indica cu borchi cu ta cuminsa for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. cdz503iah3o2venjfqs1rur0dk9amxw 198895 198893 2026-07-30T13:57:41Z Caribiana 8320 198895 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date= |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. E nomber "Conchi" ta un denominacion local pa e tipo di formacion natural aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida na banda di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> Ta yega na e conchi via di un trapi. Uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe secura cu barancanan, vegetacion xerofítiko y un costa di baranca. Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via camindanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin camindanan indica cu borchi cu ta cuminsa for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 43h03nbdqvjw37ws88dk50f7tbmokj9 198903 198895 2026-07-30T14:04:26Z Caribiana 8320 198903 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date= |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. E nomber "Conchi" ta un denominacion local pa e tipo di formacion natural aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida na banda di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> Ta yega na e conchi via di un trapi. Uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe secura cu barancanan, vegetacion xerofítiko y un costa di baranca.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via camindanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin camindanan indica cu borchi cu ta cuminsa for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. skbgjxulu81x2cat7h8o8kkzeun2bcu 198904 198903 2026-07-30T14:06:16Z Caribiana 8320 198904 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date= |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida na banda di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> Ta yega na e conchi via di un trapi. Uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe secura cu barancanan, vegetacion xerofítiko y un costa di baranca.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via camindanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin camindanan indica cu borchi cu ta cuminsa for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 4zmv6dx209qvu1tug0zaxwwuxqhxl35 198905 198904 2026-07-30T14:07:49Z Caribiana 8320 198905 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date= |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida na banda di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> Ta yega na e conchi via di un trapi. Uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe secura cu barancanan, vegetacion xerofítiko y un costa di baranca.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via camindanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin camindanan indica cu borchi cu ta cuminsa for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 98f9jx2m97ug9nrgtek6w5p8zl52282 198913 198905 2026-07-30T14:19:11Z Caribiana 8320 198913 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date= |language=en}}</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Via un trapi ta yega na e conchi. Uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (trail), riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 7s2vfvht8ty5bgrtg90oqiw7j7pr52p 198917 198913 2026-07-30T14:26:41Z Caribiana 8320 198917 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref>< E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. > == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort. E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Via un trapi ta yega na e conchi. Uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (trail)<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. j0axrtamh4qyyd5g1wajvp5876mt3wx 198919 198917 2026-07-30T14:32:42Z Caribiana 8320 /* Descripcion */ 198919 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref>< E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. > == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Via un trapi ta yega na e conchi. Uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (trail)<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 4yz39f9xzlz6ikknq0rji4j3e7apmou 198920 198919 2026-07-30T14:37:53Z Caribiana 8320 198920 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na e costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]] entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">[https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Via un trapi ta yega na e conchi. Uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e zona ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera di baranca y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico grandi na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Den algun momento por tin un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona di conservacion di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (trail)<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene su conservacion y mantencion.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. e5gsyy1n3pzbyzkoeadwjihau15daqa 198927 198920 2026-07-30T15:06:32Z Caribiana 8320 198927 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber alternativo = Cura di Tortuga | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]], entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">[https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion continuo di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Acceso final na e piscina ta via un trapi den e barancanan; uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e area ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera natural y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico extenso na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Incidentalmente por topa un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona proteha di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (trail)<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene conservacion y mantencion di e area.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. jq9m6g9xocko63glybetrzpq0t7eel0 198930 198927 2026-07-30T15:10:33Z Caribiana 8320 198930 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]], entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">[https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion continuo di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Acceso final na e piscina ta via un trapi den e barancanan; uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e area ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccionnan di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera natural y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico extenso na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Incidentalmente por topa un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona proteha di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (trail)<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene conservacion y mantencion di e area.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. bapcerd83tfxrhqrj26tvefhnbyzsef 198937 198930 2026-07-30T15:24:18Z Caribiana 8320 198937 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]], entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">[https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion continuo di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Acceso final na e piscina ta via un trapi den e barancanan; uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e area ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccion di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera natural y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita. No tin infrastructura turistico extenso na e sitio, pa mantene e caracter natural di e area. Incidentalmente por topa un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona proteha di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (''trail'')<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene conservacion y mantencion di e area.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. hx999afdn3t4gp07wr1e4i39mxtvedf 198938 198937 2026-07-30T15:25:27Z Caribiana 8320 /* Uzo y facilidad */ 198938 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]], entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">[https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion continuo di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Acceso final na e piscina ta via un trapi den e barancanan; uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e area ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccion di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera natural y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita, pa mantene e caracter natural di e area. Incidentalmente por topa un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona proteha di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (''trail'')<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene conservacion y mantencion di e area.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. p6f26edhbwaenfbhfrmv7pl6u46uzpf 198939 198938 2026-07-30T15:26:06Z Caribiana 8320 /* Uzo y facilidad */ 198939 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]], entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">[https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion continuo di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Acceso final na e piscina ta via un trapi den e barancanan; uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e area ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccion di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera natural y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita, loke ta mantene e caracter natural di e area. Incidentalmente por topa un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona proteha di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (''trail'')<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene conservacion y mantencion di e area.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. tvs8an0it8bx5r75vlnesn6yrp35mpi 198940 198939 2026-07-30T15:27:18Z Caribiana 8320 198940 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]], entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">[https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion continuo di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber "Cura di Tortuga" ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Acceso final na e piscina ta via un trapi den e barancanan; uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e area ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccion di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera natural y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita, loke ta mantene e caracter natural di e area. Incidentalmente por topa un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona proteha di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (''trail'')<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene conservacion y mantencion di e area.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} unda landamento ta posibel den un area remoto di Parke Nacional Arikok riba e isla di Aruba den e parti Caribense di Reino Hulandes. E pisina ta rondoná pa un renchi iregular di formashonnan di baranca volcanico ku ta sali parcialmente riba awa. Debí na e tereno brutu, e pisina ta aksesibel kasi eksklusivamente na pia òf ku vehíkulo off-road. Tin un kaminda di kana ku ta kuminsá for di e entrada di e parke nashonal. Key Details of the Natural Pool (Conchi)<ref>https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> *Location:• Located within Arikok National Park on Aruba’s northeast coast.• Surrounded by rugged coastline, desert terrain, and dramatic ocean views.• Also known locally as “Conchi” or “Cura di Tortuga.” *Access & Transportation:• Accessible only by 4x4 vehicle due to rough, rocky terrain• Popular ways to reach the site include guided 4x4 tours, and horseback riding excursions• Experienced hikers can reach the Natural Pool via a 3 to 4-hour round-trip hike• Standard passenger cars are not permitted beyond park checkpoints leading to Conchi *Accessibility:• Not wheelchair accessible due to uneven terrain, rocky paths, and steep natural stone steps• Requires moderate physical ability to navigate stairs and natural surfaces• Not recommended for guests with limited mobility *Activities:• Swim in a protected natural pool formed by volcanic rock formations• Snorkel to observe tropical fish and coral within the calm basin• Photography opportunities with panoramic coastal views *Safety:• Swimming is only safe when ocean conditions are calm• Follow all park ranger advisories and posted warnings• Waves can occasionally crash over the rocks, and conditions can change quickly• Water shoes are strongly recommended due to rocky surfaces *Facilities:• Limited facilities on site• A small snack and refreshment stand is often available at the top of the stairs• No large commercial infrastructure, the setting remains natural and undeveloped *Cost & Entry Requirements:• An entrance pass to Arikok National Park is required• Park fees contribute to conservation and preservation efforts *Attraction Highlights:• One of Aruba’s most iconic natural sites• A rare example of a naturally formed ocean pool protected by rock formations• Offers a unique contrast to Aruba’s white sand beaches• Immersive experience in Aruba’s desert landscape and protected environment ----- Conchi, tambe referí komo Pisina Natural òf Cura di Tortuga (“Pèn di Turtuga”), a haña su nòmber for di e presensia históriko di turtuga den e pisina. E pisina di marea di awa salu natural aki ta situá den e zona di konservashon Nort di Parke Nashonal Arikok.<ref>{{Cite web |title=Park Map {{!}} Aruba National Park Foundation |url=https://www.arubanationalpark.org/main/park-map/ |access-date=2023-11-09 |language=en}}</ref> Conchi ta enserá pa formashonnan di lava di kusinchi geológiko i por wòrdu alkansá dor di kana, kore kabai, òf vehíkulonan di kuater wiel (Menasa pa Parke Nashonal Arikok). es.wiki: Conchi<ref>{{cite web|url=https://www.10best.com/destinations/aruba/aruba/arikok-national-park-foundation/attractions/conchi-natural-pool/ |title= Información sobre el Lugar| |fechaarchivo= |cita= }}</ref><ref>{{Cite book|title = Aruba Taxation Laws and Regulations Handbook|url = https://books.google.co.ve/books?id=6HRVr-_PykYC&pg=PA29&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Int'l Business Publications|date =2008-03-03|isbn = 9781433079245|language = en|title = International Business Publications|author = USA}}</ref> (también conocida en [[idioma papiamento|papiamento]]: ''Cura di Tortuga'' <ref>{{Cite book|title = Frommer's Portable Aruba, Bonaire and Curacao|url = https://books.google.co.ve/books?id=pl-2SOiD1yIC&pg=PA107&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CDQQ6AEwAWoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = John Wiley & Sons|date = 2011-09-02 |isbn = 9781118159378|language = en|author = Christina Paulette Colón}}</ref> (tambe konosí na Papiamentu komo Cura di Tortuga[3] i alternativamente komo Natural Pool) ta un pisina natural di awa situá den un área hopi alehá na nort<ref>{{Cite book|title = Moon Aruba|url = https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = Avalon Travel|date = 3 de diciembre de 2013|isbn = 1612385141|language = en|author = Rosalie Klein|archive_url = https://web.archive.org/web/20160304123043/https://books.google.co.ve/books?id=8EkVBQAAQBAJ&pg=PA62&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CCwQ6AEwAGoVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|fechaarchivo = 4 de marzo de 2016}}</ref> di e isla di Aruba, un teritorio ku e status di un pais outónomo di Reino Hulandes den parti sùit di Laman Karibense Near Venezuela. E área natural tabata formá pa piedranan volkániko i sirkulonan di piedra. E tereno brutu rònt di e pisina ta hasié aksesibel solamente pa vehíkulonan di kuater wil,<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|editorial = FB Editions|isbn = 9791021307551|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive_date = 4 de marzo de 2016}}</ref> vehíkulonan di tur tereno, riba cabay òf na pia. Tin un caminda rustico cu ta hiba na e sitio for di e entrada di e parke. {{Appendix|refs|2= {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] Official Aruba Tourism Portal. }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] Conchi (tambe konosí komo Cura di Tortuga òf Natural Pool) ta un pisina natural di awa salu situá na kosta nort di Aruba, den un área remoto di Parke Nashonal Arikok. E ta un di e formashonnan natural mas konosí di e isla. Deskripshon i geologia Conchi ta un pisina di marea formá naturalmenti dor di formashonnan di piedra di orígen vulkániko. E pisina ta enserá pa un renchi iregular di barankanan i rotsnan ku ta protehá e área kontra e olanan fuerte di laman na e kosta nort. E formashon geológiko aki ta resultado di eroshon marino i aksion di ola riba e rotsnan durante un periodo largu di tempu. E resultado ta un basin natural kaminda awa di laman ta keda atrapá i forma un pisina relativamente trankil. Lokalisashon i akses E pisina ta situá den e parti nort di Aruba, den un zona di konservashon di Parke Nashonal Arikok. E área ta karakterisá pa un paisahe sekura ku barankanan, vegetashon xerofítiko i un kosta rotsoso. Akses na Conchi ta limitá debí na e tereno brutu. E sitio por wòrdu alkansá principalmente: na pia via kamindanan di kana riba kabai ku vehíkulonan di kuater wiel (off-road) Vehíkulonan regular no ta permití den e parti di parke ku ta hiba na e pisina. Tin kamindanan señalá ku ta kuminsá for di entrada di e parke. Uso i aktividatnan Conchi ta wòrdu usá principalmente pa baño i snòrkel, debí na e protekshon natural kontra e olanan fuerte. Den e pisina por haña diferente tipo di piská chikí i otro forma di bida marino adaptá na kondishonnan di awa trankil. E uso di e área ta regulá pa regla di konservashon di e parke. Bishitantenan ta wòrdu konsehá pa sigui instrukshonnan di guarda-parke i tene kuenta ku kondishonnan di laman, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e rotsnan i drenta e pisina. Fasilidatnan Fasilidatnan na Conchi ta limitá. No tin infraestructura turístiko grandi na e sitio, pa mantené e karakter natural di e área. Den algun momento por tin un punto chikí pa kuminda i bebida na banda di e kaminda, pero esaki no ta permanente. Akses na e área ta parte di Parke Nashonal Arikok, unda entrada ta sujeto na pago di un tarifa pa sostené konservashon i mantenementu. Etimologia E nòmber Cura di Tortuga (“pèn di turtuga”) ta referí na e presensia históriko di turtuganan di laman den e área. E nòmber Conchi ta un denominashon lokal pa e tipo di formashon natural aki. -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 3ljlun6jgkuml0zncdk3q6vk2c17so4 198945 198940 2026-07-30T15:39:21Z Caribiana 8320 198945 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. 7o0lpzg0bse9f2s3u8zqlej1winh9yf 198954 198945 2026-07-30T16:06:22Z Caribiana 8320 198954 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Playa | nomber = Surfside | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg | caption1 = | image2 = Surfside Beach (Aruba).jpeg | image3 = COVID-19 sign (Aruba).jpeg }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Surfside Beach This beach was very famous when we were kids and many locals love to swim at this beach. After some years the locals shifted to the more north-west beaches like Eagle, Boca Catalina and Arashi but after the government renovated the whole area it got a new facelift and its back as a family beach and weekends are just amazing at this area.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260730.pdf Beautiful areas around Aruba], Aruba Today</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. em0o79oul29pkfexjsubtdm0m8sxe08 198957 198954 2026-07-30T16:07:46Z Caribiana 8320 198957 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ {{ABW}} caya nombra pa hende: Caya Dick Cooper - Caya Jose Geerman - Caya Charlie Brouns Sr. - Caya Y.A. (Lord Boxoe) Illidge - Caya Pio Coffie - Caya Enrique Vorst - Sylvia A. Godettstraat - Caya Captain R. Rodger - Caya Lolita E. Euson - Caya Federico Maduro (Balashi) - Caya Juan Werlemen (Cashero) - Caya Juancho Kock (ex-Karawarastraat na Dakota) - Avenida Milio Croes (ex-Fergusonstraat) - Caya Dr. J.R. (Coco) Arends (Sero Blanco) - Bario Dr. Dussenbroek - Caya Ing. Roland H. Lacle - Caya Rufo Wever (Klip/Mon Plaisir) * pending: [[Parkietenbos]] - [[Cunucu Arikok]] - [[Blackstone Beach]] (full review needed) - [[Bushiribana]] - [[Renaissance Island]] - [[Hadicurari]] - [[Zeewijk]] - [[Sero Plat]] - [[Guadirikiri]] - [[Cueba di Fontein]] - [[Cueba di Huliba]] - [[De Palm Island]] - [[Isla di Oro]] - [[Eagle]] (bario) - [[Arashi]] - [[Plantashi Prins]] - [[Boca Prins]] - [[Dos Playa]] * bario di San Nicolas: [[Lagoville]] - Kustbatterij - [[Rooi Congo]] - [[Pedro Mosa]] - [[Esso Heights]] *uitbreiding [[Tanki Flip]] zie de.wiki - zie en.wiki voor [[Mangel Halto]] - [[Ayo]] - [[Catiri]] - [[Alto Vista]] * Roberto G. Croes, [https://designrr.page/?id=499490&token=3435984651&type=FP&h=5688&fbclid=IwY2xjawSD5lhleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFoNVhmY1g2T1NuSml5cFhWc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHlKyG1hj55NGijsU4jWBM9buhkFVlBqvV5G5EPkBOXLazF4nFZ-4bTq-kTSR_aem_r4VExioZnv6pqBz0zQl6Eg Origen di nombernan di bario y sitio na Aruba] ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Playa | nomber = Surfside | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0385 - Oranjestad - Surfside, het strand 830300 c.jpg | caption1 = | image2 = Surfside Beach (Aruba).jpeg | image3 = COVID-19 sign (Aruba).jpeg }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad West]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Surfside Beach This beach was very famous when we were kids and many locals love to swim at this beach. After some years the locals shifted to the more north-west beaches like Eagle, Boca Catalina and Arashi but after the government renovated the whole area it got a new facelift and its back as a family beach and weekends are just amazing at this area.<ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260730.pdf Beautiful areas around Aruba], Aruba Today</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] {{Malchi:Nabegashon Playanan di Aruba}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox area protehi | iucn = V | iucn_ref= | imagen = Luchtopname._Oranjestad,_Aruba.,_Bestanddeelnr_935-1225.jpg | maneho= [[Aruba Conservation Foundation]] | area = [[kilometer kuadrá|km²]] (Isla di rif)<br>2,48 km² (KBA) }} '''Islanan di rif di Oranjestad''', ta un grupo di cinco isla chikito di rif natural, situa dilanti di costa west di [[Aruba]] den bahia di [[Paardenbaai]] cerca di e capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan ta un [[Important Bird Area]] (IBA), reconoci door di BirdLife International como un sitio di gran importancia pa conservacion di [[para|parha]]nan marino, specialmente pa [[espesie|especie]]nan cu ta uza e area como luga di broei.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> Ademas, e sitio tin status di reserva marino y ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] desde 2018. == Descripcion == E grupo di islanan ta consisti di cinco isla di santo y coral cu ta sinta riba un rif sumergi. E area, cu ta cubri aproximadamente 9 km², ta pega cu haf central di Oranjestad y ta separa for di e liña di costa pa un canal hundo cu ta sirbi pa trafico di barco. E islanan ta varia den tamaño y forma, generalmente menos cu 0,25 hectar pa isla, cu un elevacion di entre 0 y 1 meter. Nan morfologia ta cambia regularmente bou di influencia di tormenta y [[horcan]]. == Biodiversidad == E area ta forma parti di e sistema di proteccion marino di Aruba y ta caracterisa pa un ecosistema marino diversifica. E [[Ref di koral|rif di coral]] ta extende te aproximadamente 10 meter di profundidad cu un bahada suave sin "drop-off" abrupto y ta sostene diferente especie di [[koral|coral]]. Den lagunanan chikito rond di e islanan tin veldnan di [[yerba di lama]], incluyendo ''Thalassia testudinum'' ([[Yerba di Caña|yerba di caña]]), ''Halodule wrightii'' y ''Syringodium filiforme''. E vegetacion aki ta esencial pa proteccion di pisca hubenil, stabilisacion di substrato y alimentacion di fauna marino. Investigashonnan a mustra mas ku 100 espesie di piska di rif; total estimá pa Aruba: ±360 espesie == IBA == E área total di e IBA ta 309 hectar (3,09 km²), incluyendo zona marino y di mareo cu ta esencial pa su funcion ecologico. E sitio ta designa como IBA AW003 bou di e protocol internacional di "Important Bird Areas – Dutch Caribbean". {{multiple image | total_width = 240 |direction = horizontal | border = |align = left | image1 =2021-07-10 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 01.jpg | caption1=Sternchi grandi | image2 =Sterna hirundo (adult).jpg | caption2 =Sternchi comun | caption_align = center }} E islanan di rif di Oranjestad ta un di e sitionan di broei mas importante pa parha marino na Aruba. E área ta specialmente importante pa sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis'') y sternchi comun (''Sterna hirundo''). E islanan ta un di e dos sitio prinsipal di neishi pa e subespecie “Cayenne” di sternchi grandi (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha'') riba Aruba (hunto cu [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]]). Pa hopi aña aproksimadamente 30% di e poblacion di crio di Aruba ta neishi aki y Aruba en total ta sostene un porcentahe signifikativo di e poblacion mundial di e subespesie aki. Ademas, e parti di lama y costa ta rico den molusco, cu ta forma un fuente di cuminda importante pa parha. ==Maneho y accesibilidad== Acceso na e islanan ta limitá pa protehá e habitat sensitivo di krio di paranan. Akseso ta prinsipalmente pa medio di boto for di Oranjestad Desembarco públiko riba e islanan ta prohibí Solamente personal autorizá òf aktividat guiá ta permití Turismo ta enfoká riba: snorkeling i eksplorashon marino sin disturbá e áreanan di neishi Menasa E área ta enfrentá algun menasa potensial: disturbio humano (spesialmente na periodo di neishi) preshon di turismo i aktividat portuario kambio klimátiko i blanquesimentu di coral degradashon di rif i redukshon di fauna marino Importansia E Oranjestad Reef Islands ta un parti esensial di e red di konservashon di paranan den Karibe Hulandes. Aunke nan tamaño chikí, nan tin un ròl desproporcionámente grandi den: reprodukshon di paranan marino mantenementu di biodiversidat sostenementu di ekosistema marino Protekshon kontinuo di e área ta krusial pa sigurá e supervivensia di espesienan ku ta dependé di e habitat aki. == Mira tambe == * [[Islanan di rif di bahia di San Nicolas]] * [[Parke Marino Aruba]] * [[Important Bird Area den Karibe Hulandes|Important Bird Area den Caribe Hulandes]] {{Appendix}} -------------------- '''Islanan di rif di Oranjestad''' ta un [[Importantsituá den bahia di [[Paardenbaai]] djis na costa west di [[Aruba]], cerca di capital [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]. E islanan di rif ta consisti di santo y islanan di coral riba un base di rif sumergí, ku por varia signifikantemente den tamaño, forma y substrato despues di tormenta y orkan. E area ta cubri un superficie di 9 km² y ta separa for di e liña di costa pa un canal di barco profundo cu ta core pasa e terminal di barco crusero y di carga. Oranjestad Reef Islands ta un Important Bird Area (IBA) situá na costa suidwest di Aruba, den bahia di Paardenbaai, serka di kapital Oranjestad. E área ta rekonosí dor di BirdLife International komo un sitio di gran importansia pa konservashon di paranan marino, spesialmente pa espesienan ku ta usa e islanan komo tereno di krio. E sitio ta designá komo IBA AW003 bou di e protokòl internashonal di Important Bird Areas – Dutch Caribbean. E islanan di rif di Oranjestad ta forma parti di [[Parke Marino Aruba]] y tin e status di reserva marino. E área tambe a wordo designa como un [[Important Bird Area]] door di BirdLife International; specificamente como un tereno di crio pa e sternchi grandi y e sternchi komun.<ref>{{Citeer web|url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oranjestad-reef-islands-iba-aruba-(to-netherlands)|titel= Oranjestad Reef Islands|werk= BirdLife Data Zone|uitgever= BirdLife International|datum=|bezochtdatum=19 oktober 2020}}</ref> Por haya cantidad grandi di molusko na e parti di lama di e islanan di rif. Access to the Oranjestad Reef Islands is primarily achieved by boat from Oranjestad harbor, owing to their position adjacent to the main port on Aruba's southwestern coast.[2] Public landings on the islets are prohibited to safeguard critical breeding habitats for seabirds, including Sandwich terns (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), with access limited to authorized personnel or guided activities.[1] Guided snorkeling tours operate offshore, allowing visitors to explore surrounding marine environments without impacting the protected land areas.<ref>[https://grokipedia.com/page/oranjestad_reef_islands Oranjestad reef islands], Grokipedia</ref> --- Oranjestad Reef Islands ta un [[Important Bird Area]] pa Aruba bou di e BirdLife protokòl internashonal "Important Bird Areas - Dutch Caribbean" pa áreanan importante di parha den Karibe. E área ta designá komo IBA AW003.<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.dcnanature.org/wp-content/uploads/2013/01/Dutch-Caribbean-IBAs-131004-MV-NM.pdf|titel= Important Bird Areas in the Dutch Caribbean|publisher=[[Dutch Caribbean Nature Alliance]]}}</ref> E IBA ta na costa zuidwest di Aruba, consistiendo di algun santo y islanan di coral pega cu e haf sentral di Oranjestad i e punta ost di Oranjestad. E área ta signifikante pa krio di sternchi, e parhanan di laman mas numeroso ta e subespesie di Sandwich Tern, e “Cayenne” (''Thalasseus sandvicensis eurygnatha''). E islanan chikitu ta un di e dos sitionan di neishi di Sandwich Tern cu ta presenta riba Aruba.<ref name=:"1"/> The islands host substantial colonies of Cayenne Terns, which represent approximately 30% of Aruba's total breeding population of this subspecies in most years as of assessments up to 2009, with the remaining 70% nesting at the San Nicolas Bay Reef Islands. Surveys up to 2009 indicate that hundreds of pairs typically breed here, contributing to Aruba's overall role in supporting about 20% of the global Cayenne Tern population. -------- The Oranjestad Reef Islands are a small cluster of sand and coral islets located along the southwestern coast of Aruba in the Dutch Caribbean, immediately adjacent to the central harbor of Oranjestad and under the flight path of Queen Beatrix International Airport.<ref name=:"1"/><ref name=:"2"/> Spanning approximately 309 hectares of marine coastal and supratidal habitat at elevations of 0 to 1 meter, these variably sized islets—typically no larger than 0.25 hectares each—serve as critical breeding grounds for seabirds and are recognized as a Key Biodiversity Area (KBA) and Important Bird Area (IBA) under international protocols.<ref name=:"1"/><ref name=:"2">[https://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/20857 Oranjestad Reef Islands (20857)], keybiodiversityareas.org</ref> The islands are among Aruba's two primary nesting sites for the Cayenne tern (Thalasseus sandvicensis eurygnatha), a subspecies of the Sandwich tern, hosting roughly 30% of the island's breeding population in most years, with the remainder at the San Nicolas Bay Reef Islands.<ref name=:"2"/> Comprising five small sand and coral islets, including Paardenbaai Key, the Oranjestad Reef Islands vary in size and shape, typically no larger than 0.25 hectares each, and are subject to changes due to seasonal storms affecting their sand and boulder substrates.<ref name=:"1"/>[5]<ref name=:"2"/> The total extent of the protected area encompasses 309 hectares (3.09 km²), encompassing the surrounding marine and intertidal zones critical to the islands' ecological integrity.<ref name=:"1"/> == Marine ecosystem == The Oranjestad Reef Islands, part of Aruba's Marine Protected Area system along the leeward coast, feature fringing coral reefs that extend from shallow lagoons to depths of around 10 meters, forming a key component of the island's southern reef system. These reefs, characterized by gently sloping bottoms without steep drop-offs, support a diverse array of coral species. Shallow lagoons surrounding the islands host extensive seagrass beds, covering an estimated 1,044 hectares across Aruba, with native species such as [[Yerba di Caña]] (''Thalassia testudinum''), ''Halodule wrightii'' (shoal grass), and ''Syringodium filiforme'' (manatee grass) dominating the habitat. Biodiversity in these ecosystems is notable, with surveys documenting 135 fish species—part of an estimated 360 total for Aruba's reefs—including over 100 reef-associated taxa such as snappers (Lutjanus apodus), grunts (Haemulon flavolineatum), and surgeonfish (Acanthurus coeruleus). Sponges and mobile invertebrates like lobsters and sea urchins (Diadema antillarum) are present but occur at low densities, reflecting overharvesting pressures, while the overall fish biomass averages 139.7 g/m², dominated by herbivores at 63.6 g/m². Nutrient influx from coastal wind-driven upwelling along the southern Caribbean margin enhances productivity by buffering against bleaching events, though Aruba's reefs experience limited direct upwelling compared to neighboring islands, influencing the prevalence of planktivores and overall community structure. Surrounding waters occasionally host marine turtles, though no nesting has been confirmed on the islets, and the seaward reefs support populations of queen conch (Lobatus gigas), a CITES-protected species.<ref>[https://www.scribd.com/document/686216426/Aruba-Report-Final-1-2 Coral reefs baseline study for Aruba 2019], Carmabi, Corsou</ref>[9][2] {{Appendix}} ------------- {{Imagen anota |image=BNADIGWERBATAARUBA 0006.jpg |image-width=1500 |image-left= -360 |image-top=-575 |width=270 |height=270 |float=left |annotations=<!-- bashi of no, e parameter aki mester ta inclui--> |caption=Mapa di Werbata ta menciona Rooi Congo (1912). }} ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bahia | nomber = Commandeursbaai | pais = {{ABW}} }} '''Commandeursbaai''' ta un bahia na costa zuidwest di [[Aruba]], den region di [[Savaneta]]. == Historia == Na parti zuid di Aruba ta keda Commandeursbaai unda prome cu aña 1800 tabatin e poblacion di mas grandi y importante di nos isla. Te na fin di siglo 18, Savaneta tabata e base of stacion di e commandeurnan. Commandeursbaai tin un largura di mas o menos 4 km y 200 pa 300 meter di hanchura, cera parcialmente pa rifnan. Na Commandeursbaai a tuma luga e historia di mas bieu di nos isla unda a bira e porta pa tur barco embarca y desembarca hende, animal y productonan pa medio di e traficacion entre Aruba y tera firme (Sur America).<ref>{{citeer boek|url=https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n19/mode/1up?q=monumentenbureau|titel= Historia di Savaneta|auteur=Dolfi Kock|uitgever=UNOCA|jaar=2009}}</ref> Un cas riba sero na Sero Alejandro, caminda Sr. Isaias Arends tabata biba, tabata e orientacion pa nabegante y piscado. Aunke tur e prome habitantenan, esta e Indjan- y Spañonan, a uza e bahia aki, ta te na fin di siglo 18 el a haya su nomber. Tabata den tempo di e Hulandesnan cu e nombernan Commandeurshaven y Commandeursbaai a bira conoci. E commandeurnan a biba originalmente por lo menos un siglo largo den e becindario aki. Commandeursbaai tabata un bahia masha hopi ocupa cu trafico maritimo, pasobra e tabata e centro di piscamento di Aruba unda tur negoshi tabata tuma luga. E barconan tabata hancra pafo di rif y e tripulantenan tabata rema pa tera cu canoa. Durante e periodo Hulandes, su waf tabata esun di mas sigur pa barco. Te hasta e prome bapornan di guera cu tabata bishita Aruba tabata hancra na Commandeursbaai. Nan tabata keda pafo y tabata manda un boto chikito na tera. Despues nan tabata bay Paardenbaai. Na aña 1636, ora e Hulandesnan a conkista nos isla, e commandeur y su hendenan a establece nan mes na Commandeursbaai. Segun mi lista, e prome commandeur cu tabata biba na Commandeursbaai tabata Hendrick Martens cu a goberna na aña 1660. Na aña 1794, comandante Borchard Specht a observa cu tabatin dos cas di cabayista na Commandeursbaai. Segun Specht: "Tur dos ta ruina y ta ocupa pa Jacobus Croesz y Christoffel Kastro". Na aña 1816, na Commandeursbaai ainda tabatin un cas unda cabayista J. M. Jansen tabata biba. E tabata maneha e cura di bestianan di gobierno. {{Appendix}} -------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Bario | nomber = Kustbatterij | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2 | caption_align = center | image1 = Welcome to the Coastal Battery!.jpg | caption1 = | image2 = Cannon tracks at Coastal Battery, Aruba.jpg | caption2 = | footer = Ruinanan di kustbatterij | footer_align = center }} | area = | poblacion = 1.745 | censo = 2020 | densidad = | pais = {{ABW}} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|Savaneta]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = De Bruynewijk | zoom = 13 }} '''Kustbatterij''' ta un zona ku ta forma parti di Juwana Morto na Aruba, den region di San Nicolas Noord. Na 1 di yanüari 2020, e área tabatin un poblashon di 1.188 habitante, di cual 555 muhe i 633 hòmber. Den e zona ta lokalisa e monumento di guera di Kustbatterij. Historia E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante World War II, ora a konstrui un bateria kostal riba un elevashon den augustus 1940. E lokashon tabata strategiko, siendo un di e puntonan mas haltu den e parti pariba di e isla, ku bista riba e refineria di Lago Oil and Transport Company i riba kosta. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E instalashon militar tabata tin komo meta pa defendé e refineria, ku tabata di gran importansia pa e Aliadonan pa motibu di produccion di combustibel di aviashon. Pa e motibu ey, Aruba a bira un meta potensial pa atakenan di submarinonan aleman. E kompleks tabata konsistí di tres posishon di kanon, un puesto di mando i varios edifisionan pa alojamento di soldaatnan. Tambe tabatin fasilidatnan manera un reservorio di awa. Kada posishon di arma tabata monta riba un fundeshi di beton i staal i prepará pa kanonnan ku por a kubri un gran distansia, inkluyendo parti di e isla mes. E bateria nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba San Nicolas den febrüari 1942. Na 24 di oktober 1942, Prince Bernhard of the Netherlands a hasi un bishita oficial na e kustbatterij. Despues di guera, e instalashon militar a wòrdu abandoná i e área a wòrdu limpiá parcialmente. Restonan di bunker i posishonnan di arma a keda presente i posteriormente a wòrdu protehá komo patrimonio historiko. Awe, e lugá ta rekonosí komo un monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu maneha pa Monumentenfonds Aruba. == Descripcion == Kustbatterij ta un zona principalmente residensial, ku desaroyo urbano rond di e sitio historiko. Den e área tin varios caya i bario chikí. E kaminda prinsipal den e zona ta Diamantbergweg, ku ta konektá Juwana Morto ku Rooi Hundo. Otro cayanan inkluí Weg Kustbatterij, Kleine Bergweg i Grote Bergweg. Den Weg Kustbatterij ta situa Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta Standardville i Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ----------- '''Kustbatterij''' ta un zona cu ta forma parti di [[Juwana Morto]] na Aruba, den [[Regionnan di Aruba|region di San Nicolas Noord]]. Dia 1 di januari 2020, e area aki tabatin un poblacion di 1.188 habitante, dividi entre 555 muhe y 633 homber. Den e zona ta localisa un monumento di guera. == Historia == E zona di Kustbatterij a ricibi su nomber durante e [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] ora a construi un kustbatterij riba un elevacion na augustus 1940. Op Juana Morto, het hoogste punt van het oostelijk deel van het eiland, werd een kustbatterij gebouwd met uitzicht over de raffinaderij en over de Noord- en Westkust. * De kustbatterij is een erkend oorlogsmonument (ID 04-003). Cañonnan pisa tabata staciona aki pa defende e refineria di Lago. Despues di guera, e área a wòrdu limpia, lagando atras e luganan di arma y bunkernan, ku awor a wòrdu deklará un monumento protehá. * Op 24 october 1942 bracht Prins Bernhard een bezichtigingsbezoek aan de kustbatterij.<ref>Naar Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 22-10-1942, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987278:mpeg21:p002</ref> * het bouwen van een onderofficiersverblijf bij de kustbatterij op Aruba<ref>Advertentie Aanbesteding. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-03-1944, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010403042:mpeg21:p002</ref> * Aan de N.V. Bouwmaatschappij Aruba is de gunning verleend van de bouw van een betonnen waterreservoir op St. Nicolaas nabij de kustbatterij.<ref>ARUBA AANBESTEDING.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-11-1948. Geraadpleegd op Delpher op 28-05-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210652:mpeg21:p002</ref> * Op 17 mei 1940 werd proefgeschoten, in augustus 1940 kwam de kustbatterij Juwana Morto gereed voor direct vuur, in augustus 1941 ook voor nachtelijke actie. De Kustbatterij van Juwana Morto is nimmer in actie geweest, ook niet bij de directe aanval van de Duitsers op de raffinaderij in de nacht van 15 op 16 februari 1942, toen enige tankschepen verloren gingen.<ref>{{citeer web|auteur= [[Johan Hartog]]| titel=Batterijen beschermden de eilanden gedurende Tweede Wereldoorlog|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-08-25|bezochtdatum=2026-05-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641593:mpeg21:p020}}</ref> Kada un di e tres posishonnan di arma tabata para riba fundeshi di staal i beton. Kada un tabata montá pa un kañon di kaliber 19.2 ku por a drai 360 grado, ku un alkanse di 18.5 kilometer. Oranjestad y su haf tabata den alcance tambe. E cañonnan a haya e nombernan Betsy, Jopie y Beppie door di e soldaatnan, miembronan di Ehercito Boluntario Aruba. E bateria kostal di Juwana Morto nunka no a tira un tiru pa defendé e área, ni sikiera ora ku haf di San Nicolas i Refineria di Lago a wòrdu ataká pa un U-boat aleman na febrüari di 1942. Tankeronan di lago a wòrdu sendé na kandela, kousando huma i kandela pa stroba e bista for di e puesto di mando.<ref>[https://monumentenfondsaruba.org/juwana-morto-coastal-battery-1940/ Juwana Morto Coastal Battery * 1940], [[Monumentenfonds Aruba|SMFA]]</ref> hartog: Mken koos deze plaats vanwege het uitzicht naar twee zijden. En ook als besefte men dat de munitiemagazijnen e.d. in de rotsgrond uitgehouwen moesten worden, de kustbatterij zelf kon men bovengronds bouwen, want van zee u8it viel de kustbatterij toch in het niet bij de van zee uit royaal zichtbare raffinaderij. De batterij lag hoog zodat men over de schoorstenen van de raffinaderij heen kon schieten. Het complex op Aruba, gebouwd in 1940, bestond uit 3 geschutsopstellingen, een commandopost en enkele gebouwen voor onderdak van de kleine 100 mensen die er gelegerd waren. Ook waterreservoir. Een interessant stukje militair erfgoed van Aruba. Aruba speelde een cruciale rol in de Tweede Wereldoorlog vanwege de aanwezigheid van de Lago Raffinaderij, waar de kerosine voor de geallieerden werd geproduceerd. E kustbatterij a wordo construi na augustus 1940. E instalacion militar su obhetivo strategico tabata pa proteha e refineria di petroleo di Lago na San Nicolas cu tabata existi e tempo ey contra atakenan di Alemania durante Segunda Guera Mundial. importancia strategico: debi na e produccion halto di combustibel di aviacion pa e Aliadonan, e refineria di Lago tabata di vital importancia durante Segunda Guera Mundial. Komo resultado, e isla a bira un meta prinsipal pa U-boatnan Aleman. Lugá: E kustbatterij tabata situá riba e punto stratégikamente mas haltu di e parti ost di e isla, den cercania di San Nicolas. Esaki a ofresé un bista perfekto di e refineria i lama. Diseño: E liña defensivo tabata konsistí di un bunker di puesto di mando (commandopostbunker) i tres lugá di arma posishoná espasiá (geschutsemplacementen) cu un distancia di mas o ménos 50 meter for di otro. Restonan: E ruinanan di e post di comando y e cambernan di arma (geschutskamers) ainda por wordo haya awe rond di Weg Kustbatterij na San Nicolas y ta wordo maneha pa [[Monumentenfonds Aruba]]. == Descripcion == Den e zona di Kustbatterij, rond di e ruinanan militar, tin varios caya cu casnan residencial. E area ta wordo cruza pa un caya largo Diamantbergweg, cu ta conecta Juwana Morto cu Rooi Hundo. Otro cayanan conoci ta: Weg Kustbatterij, Kustbatterij, Kleine Bergweg y Grote Bergweg. Na Weg Kustbatterij ta situa un scol secundario, Colegio Nigel Matthew. Barionan den cercania ta: [[Standardville]] y Rooi Hundo. == Literatura == * [[Johan Hartog|Hartog, Johan]], [https://archive.org/details/BNA-DIG-HARTOG-KUSTBATTERIJ/page/n4/mode/1up Juwana Morto Kustbatterij Aruba], De Walburg Pers (1987) {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ---------------- Kustbatterij (monumento) E Kustbatterij di Juwana Morto ta un monumento di guera situá na Aruba, den e área di Juwana Morto, serka San Nicolas. E ta un resto di un instalashon militar ku a wòrdu konstrui durante Segunda Guera Mundial pa defendé e refineria di petroleo di Lago. E sitio ta oficialmente rekonosí komo monumento di guera (ID 04-003) i ta wòrdu protehá komo parti di patrimonio historiko di Aruba. == Historia == E bateria di artileria a wordo construi na augustus 1940, riba un elevacion strategico den e parti pariba di e isla. E localisacion a wordo skohe pa su bista amplio riba e refineria Lago na [[San Nicolas]] y riba lama, ku tabata di importansia vital pa e Aliadonan durante Segunda Guera Mundial. E refineria di Lago tabata produci gran kantidat di combustibel di aviashon, loke a haci Aruba un punto strategiko i un posible meta pa atakenan di submarinonan aleman. Na 17 di mei 1940, a hasi prueba di tiramentu ku e kanonnan. Na augustus 1940, e bateria tabata kla pa uso den operashonnan di dia, i na augustus 1941 tambe pa operashonnan di anochi. Na 24 di oktober 1942, Prins Bernhard di Hulanda a bishitá e kustbatterij komo parti di un bishita oficial na e isla. A pesar di su importansia militar, e kustbatterij nunka no a wòrdu usa den combate, ni sikiera durante e atake di submarinonan aleman riba e refineria i haf di San Nicolas den febrüari 1942. == Descripcion == E kompleks militar tabata konsistí di: Tres posishon di kanon (geschutsopstellingen) Un bunker di puesto di mando Edifisionan pa alojamento di aproximadamente 100 soldaat Un reservorio di awa i otro fasilidatnan di sosten Kada posishon di arma tabata konstrui riba un fundeshi di beton i staal. E kanonnan tabata di kaliber 19.2 cm, ku por a bira 360 grado i tabatin un alkanse di mas o ménos 18,5 kilometer. Segun testimonio di soldaatnan, e tres kanon a ricibi nòmber informal: Betsy, Jopie i Beppie. E diseño di e bateria a tene kuenta ku e topografia di e terreno. E kanonnan tabata situá asina ku nan por tira por encima di e refineria, aprovechando e alturanan natural di e área. == Despues di guera y estado actual == Despues di 1945, e instalashon militar a wòrdu abandoná. Parti di e área a wòrdu limpiá, pero e strukturanan prinsipal, manera bunker i fundashonnan di kanon, a keda presente. Awendia, e restonan di e kustbatterij ainda por wòrdu mira den e paisahe rond di Weg Kustbatterij. E sitio ta wòrdu maneha i protehá komo patrimonio cultural, i ta forma un testimonio importante di e papel di Aruba durante Segunda Guera Mundial. E monumento ta un di e pokonan strukturanan militar di e periodo aki cu a sobrebibí na e isla. ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = LugaRegion | nomber = Grapefield | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} Grapefield is een groot onbebouwd gebied gelegen aan de noordwestelijke kust van Aruba tussen San Nicolas en Seroe Colorado. Dit gebied was in de twintigerjaren overgedragen aan de Lago als industrieterrein. • Naam officieel “Costa” – zeedruifbomen • Strand en recreatiegebied zoals veldlopen en kamperen • Een groot deel van het terrein was in concessie bij de Lago ?? als industrieterrein. • Terrein werd gebruikt voor het deponeren van “pitch”, afvalstoffen van de raffinaderij welke tot vernietiging van de natuur leidde. • Afgravingen • Krabbenpopulatie • Opruiming petroleumproducten (milieuvervuiling) == Nationale veldloopkampioenschappen== In de jaren 80-90 werd hier veldloopwedstrijden voor de kampioenschappen gehouden door de Arubaanse Atletiekbond. ==Strandvervuiling== Door olielozing van tankers die varen tussen Aruba en Curacao. --------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Noord | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Noord ta region 7 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Noord''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Zuid]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 9.940 habitante dia prome di januari 2020. E region tin un poblashon di 9.940 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 9.2% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 4760 5180 == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Noord tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Brazil]] * Rooi Congo * Watapana Gezaag * [[Standardville]]/[[Rooi Hundo]] * Kust * [[Juwana Morto]] * San Nicolas-Noord otro {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] ------------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante= a | tipo = Region | nomber = San Nicolas-Zuid | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Regionen.png | caption1 = San Nicolas Zuid ta region 8 | image2 = | caption2 = | image3 = | caption3 = }} | area = | poblacion = | censo = 2020 | densidad = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''San Nicolas-Zuid''', oficialmente Sint Nicolaas Noord, ta un di e ocho [[Regionnan di Aruba|region]] den cua e [[isla]] di [[Aruba]] ta dividi administrativamente.<ref>{{Citeer web|url=https://cbs.aw/wp/index.php/2020/12/03/gac-geographical-address-classification-2019/|titel=GAC (Geographical Address Classification) 2019 and 2020|bezochtdatum=2025-03-03|datum=2019-06-27|werk=cbs.aw}}</ref> Hunto cu [[San Nicolas Noord]] e ta constitui e region di San Nicolas, miho conoci como [[pariba di brug]]. E region tin un area di .... [[kilometer kuadrá|km²]] y un poblacion di 4.235 habitante dia prome di januari 2020. Sint Nicolaas-Zuid ta un di e ocho regionnan den e parti pariba di e pais autonomo di Aruba, cu ta pertenece na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e region tabatin 4.235 habitante. Pa loke ta trata poblashon, e ta e region di mas chikitu den e pais. == Geografia == E region ta situá den e zona zuidoost di Aruba (region 7 riba mapa), pazuid di ... (region 1), pabou di [[Paradera]] (region 4) y panort di Oranjestad Oost (region 3). San Nicolas-Zuid tin e siguiente barionan:<ref>[https://cbs.aw/wp/wp-content/uploads/2024/05/GAC_Officiele-publicatie_2024.pdf Strefy]</ref> * [[Zeewijk]] * Pastoor Hendriksstraat * Van de Veen Zeppenfeldstraat * [[The Village]] * Essoville * [[Lago Heights]]/Esso Heights * [[Seroe Colorado]] * San Nicolas-Zuid otro Demografia E region tin un poblashon di 4.235 (1 di yanüari 2020), loke ta representá 3.9% di e poblashon total di e pais. Muhé Hòmber 1943 2292 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- ==Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr.<ref>Evert Bongers, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-02-11/page/n3/mode/1up?q=watapana+gezaag Straatnamen op Aruba (2)] Amigoe 11 di februari 2021</ref>== * De Main Street van Sunrise City, de B. van der Veen Zeppenfeldtstraat, is vernoemd naar een op Aruba geboren, maar op Curaçao wonende hoge ambtenaar van begin vorige eeuw. In die tijd waren er nog geen politieke partijen, laat staan een volksvertegenwoordiging. In 1906 werd hij lid van de Koloniale Raad, een soort adviescollege voor de Gouverneur. In die raad kwam hij regelmatig op voor zijn geboorte-eiland. Direct na de Tweede Wereldoorlog duikt zijn naam weer op als hij zitting neemt in de Commissie Ellis, die kwam met een advies voor een eilandenreglement waarin Aruba streefde naar decentralisatie. Kortom, een belangrijke ‘yui di tera’. *De Pastoor Hendrikstraat is – volgens het straatnaambordje – genoemd naar pastoor P.J.T. Hendriks, die in 1929 de parochie San Nicolaas stichtte en de eerste pastoor daar werd. Opvallend is dat zijn naam in de straatnaam voortleeft zonder -s op het eind. *Terug naar het centrum van San Nicolas. Achter de Main Street zijn er smalle straatjes van laag allooi (hanchi’s) die de namen dragen van klassieke schilders als Rembrandt, Vermeer, Frans Hals en Jan Steen. *In de wijk waar de oliewerkers uit de Caribische eilanden kwamen te wonen, The Village, hebben de straten namen zoals Caya Saint Maarten, Caya Saba en Caya Saint Vincent. Dat zegt de mensen in die wijk wat. *Maar het zal niet te verwachten zijn dat bewoners van straten als de Nijhoffstraat, de Hildebrandstraat of de Van Lennepstraat op de Esso Heights beseffen dat hun straat is vernoemd naar een 19e-eeuwse schrijver of dichter. Een betere naamgeving is gehanteerd bij het geven van namen als Flagstaffweg, Mount Scenerystraat en Bottom Hillweg, allemaal heuvels/bergen op de Bovenwinds eilanden. *De Helfrichstraat, die the Village scheidt van de ‘schilderswijk’, is vernoemd naar de gouverneur van de Kolonie Curaçao, precies een eeuw geleden. Deze straat kruist de Nuyensstraat, vernoemd naar Helfrich’s voorganger. De wijk tussen het Joe Laveist Sportpark aan de de Pastoor Hendrikstraat en de Graf von Zinzendorfschool aan de de Bernhardstraat is gevuld met straatnamen van voorvaderen van het geslacht Oranje-Nassau, aangevoerd door stammoeder Juliana van Stolberg, gevolgd door prinsen en stadhouders uit de 16e, 17e en 18e eeuw, zoals Willem de Zwijger, Frederik Hendrik, Maurits, en niet te vergeten Amalia van Solms en Louise de Coligny, om er maar een paar te noemen. De namen van deze straten roepen een heel chique wijk op, maar in werkelijkheid is dat niet het geval. *San Nicolas heeft in een van de buitenwijken ook z’n P.C. Hooftstraat, zonder enige verdere toelichting. Iets verderop is de Dirkszstraat, met op het naambordje de uitleg: D. Dirksz, stamhouder geboren in 1833. Deze straat kruist de Isaac Wagemakerstraat, genoemd naar de belangrijke gezaghebber die Aruba door de Tweede Wereldoorlog leidde. *Opvallende straatnaam in die wijk is Watapana Gezaag. Er werden daar misschien vroeger heel wat van dit soort bomen in stukken gezaagd. Of dat gebeurde één enkele keer en dat heeft geleid tot die naam – wie zal het zeggen. *Net als in ‘Playa’ zien we in San Nicolas veel straten genoemd naar lokale bekend- of beroemdheden. De Main street kruist de Caya Charlie Brouns Sr., naar de stichter van de bar met zijn naam, het bekendste landmark van San Nicolas. Die straat heette oorspronkelijk de Rodgerstraat – naar de Amerikaan die in 1924 de ideale locatie voor de Lago raffinaderij ontdekte. Vervolgens is de Grensweg, grenzend aan het Lago-terrein, omgedoopt tot Caya Captain R. Rodger. De weg die vanaf de kerk van Brazil achter San Nicolas langs loopt, is genoemd naar de lokale ‘Mama di Cultura’ en heet nu Caya Bernadina GrowellKock; zij was schrijfster en muzieklerares en woonde aan deze straat. *De straat in de wijk Lagoville, waaraan het EPB San Nicolas ligt, de vroegere Congoweg, heet nu Caya Jose Geerman, ter ere van de vakbondsleider die in 1977 overleed. Sommige namen op straatnaambordjes roepen vragen op: wie was Doctor Schaepman? Het blijkt een Nederlandse 19-eeuwse theoloog en politicus te zijn geweest. Enige band met ons eiland is niet duidelijk. Maar toch. *In Seroe Colorado, de voormalige Lago Colony, is de 1st Avenue hernoemd naar Henry Coffi, in leven general manager van de Lago, voorzitter van het bestuur van kindertehuis Casa Cuna en luchtvaartdeskundige. Hij overleed eind 2015. Niet elke straat heeft nog een straatnaambord en van sommige is er met moeite eentje te vinden, zoals aan de toch lange en brede Isaac Wagemakerstraat. DOW zou dit eens moeten inventariseren en de lacunes aanvullen. Voor de Adviescommissie Straatnamen van nu is nog veel werk aan de winkel. Enkele suggesties: straatnamen met Arubaanse schrijvers en kunstenaars, van Denis Henriquez tot Padu Lampe. En een Boulevard of Avenida als postume eer voor toerismepionier en oud-gezaghebber Oscar Henriquez. En dan natuurlijk graag met enige uitleg op de naambordjes… Straatnamen op Aruba (2) – San Nicolas: van Rodgerstraat tot Caya Charlie Brouns Sr. Straatnamen in San Nicolas vragen om wat toelichting. Net als in Oranjestad is er een mengelmoes van namen van eeuwenoude schrijvers, schilders, prinsen en stadhouders naast de meer herkenbare namen van Caribische eilanden en plaatselijk bekende Arubanen. {{Appendix}} ----------------- {{Databox}} '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura y desaroyo social di e isla. Nan ta deriva for di un amplio scala di fuente, incluyendo historia local, [[geografia]], flora y fauna, [[literatura]], ciencia, [[religion]] y politica. Di e manera aki, nombernan di caya ta forma un parti importante di e herencia inmaterial di [[Aruba]]. Un nomber di caya ta un denominacion oficial pa espacio publico, manera caya, avenida, boulevard of plaza. E estudio di nomber di luga ta parti di e disciplina di toponimia. Den practica, nomber di caya ta sirbi como base pa adres y pa sistema di distribucion di post. Na Aruba, adres formal ta consisti di un nomber di caya hunto cu un number di e kavel, sin uzo di un sistema di codigo postal. ==Historia== E sistema di nomber di caya na Aruba a desaroyá gradualmente den [[siglo 19|siglo diesnuebe]] y [[siglo 20|binti]], paralelo cu urbanisacion di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]] i otro luganan riba e isla. Den e prome fase, hopi caya tabata sin nomber oficial of tabata conoci pa descripcionnan local. Influencia di gobernacion colonial Hulandes a introduci un sistema mas formal di registracion y nombramento. Un ehempel tempran ta e comision di nomber di caya na [[Willemstad]], [[Kòrsou|Corsou]], estableci na 1866, cu a sirbi como modelo pa Aruba.[1] Memey di siglo binti, despues di [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]], a surgi un consenshi pa uza nombernan cu mas relevancia local, reflehando un fortalecemento di identidad Arubano.<ref>{{citeer web|titel=Aruba Straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-04-29|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> == Dunamento di nomber == Na Aruba, e dunamento oficial di nomber na caya ta wordo realisa door di e minister responsabel pa Asuntonan General, riba recomendacion di Comision di Nomber di Caya. E comision consultivo aki ta inclui representante di instancianan manera [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster y Departamento di Obra Publico (DOW).[2] Na final di añanan 1940, a surgi discusion tocante e maneho di dunamento di nomber. A cuminsa duna preferencia na nombernan cu conexion cu e comunidad [[Antias Hulandes|Antiano]], en vez di nombernan internacional poco reconocibel.<ref>{{citeer web|titel=Ingezonden: Straatnamen op Aruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-10|bezochtdatum=2026-04-28|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003}}</ref><ref>{{citeer web|titel=Aruba straatnamen|werk=[[Amigoe]]|datum=1950-12-05|bezochtdatum=2026-04-28|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003}}</ref> Un di e prome ehempelnan tabata nomber di figuranan di resistensia, manera [[Boy Ecury]] y [[George Maduro]].[3] E historiado [[Johan Hartog]], prome director di [[Biblioteca Nacional Aruba]] (BNA), a presidi e comision den siglo binti. Bou di su liderazgo, nombernan a wordo selecta for di historia local y naturalesa, y tambe di personanan.[4] E maneho di dunamento di nomber ta evoluciona continuamente, tomando na cuenta expansion urbano y construccion di cayanan nobo, impulsa pa e desaroyo di Aruba durante e descubrimento di [[oro]], e mineria di guano, e yegada di e refineria di petroleo (Lago), y [[turismo]]. Algun nomber di caya ta di origen indigena, usualmente deriva di e zona unda nan ta situa. Den uzo moderno, hopi nomber di caya ta cuminsa cu termino manera ''Caya'' of ''Avenida'' (reemplasando e [[sufiho]] ''straat'' of ''weg''), of ta termina cu ''Boulevard''. ==Nomber tematico== Den diferente bario na Aruba, nombernan di caya ta sigui un tema specifico, loke ta contribui na identidad di e area: *Den Klip tin caya nombra pa escritor y compositor internacional. *Den [[Dakota (Aruba)|Dakota]], nombernan ta deriva di fruta y produkto agricola. *Den Companashi, nombernan ta basa riba cientifico y investigado. *Den Ponton, nan ta referi na mata y elemento di naturalesa local.[6] E sistema tematico ta facilita orientacion y ta duna caracter propio na cada bario. ==Reconocimento social== Hopi caya na Aruba ta nombra pa personanan cu a contribui na sociedad, manera politico, lider social, deportista, artista y religioso. Generalmente, e honor aki ta wordo otorga di manera postumo. E camindanan principal di Aruba ta generalmente nombra pa figuranan influyente. Entre nan tin ''Juan E. Irausquin Boulevard'' y ''Henny Eman Boulevard'', ku ta refleha e desaroyo economico y turistico di e isla den siglo binti.[7] Otro ehempelnan ta ''Avenida Nelson Orlando Oduber''[5], ''Watty Vos Boulevard''<ref>[https://antilliaansdagblad.com/articulo/aruba/20386-watty-vos-blvd-aruba-in-gebruik Watty Vos Boulevard Aruba in gebruik], [[Antilliaans Dagblad]] (6 di november 2019)</ref> y [[Caya G.F. (Betico) Croes]], nombra pa [[Betico Croes|Gilberto François Betico) Croes]], considerá como un figura clave den historia politico di Aruba. {{Appendix}} ==Referensia == * Frank, Vivienno L. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5 * Hartog, J. Aruba: Past and Present. Oranjestad: De Wit Stores. * Gobierno di Aruba – reglamentonan di nombramento di caya. * Croes, F. Historia di resistencia Antiano den Guera Mundial II. * Hartog, J. Geschiedenis van Aruba. * Alofs, L. & Merkies, H. Ken ta Arubiano? * Kadaster Aruba – registro di nomber di caya. * Ministerie di Infrastructura Aruba – dokumentonan di planifikashon urbano. [[:Kategoria:Geografia di Aruba]] <ref>{{Cite web |title=Kadaster Aruba |url=https://www.kadaster.aw |publisher=Kadaster Aruba |access-date=2026-04-27}}</ref> Example (book): <ref>{{Cite book |last=Hartog |first=Johan |title=Aruba: Past and Present |publisher -------------------- '''Nomber di caya na Aruba''' ta refleha e historia, cultura, y desaroyo social di e isla. Nan ta bin di un scala amplio di disciplina, entre otro historia di Aruba, geografia, flora y fauna, literatura, ciencia, religion y politica. Nomber di caya pues ta un parti importante di herencia inmaterial di Aruba. Un nomber di caya ta referí na un nòmber ku ta wòrdu usá pa designá espasio públiko, manera kaya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nòmber di kaya òf lugá ta un rama di toponimia. Un nòmber di kaya ta sirbi komo un guia i ta forma adrès, i ta wòrdu usá den hopi pais pa dirigí pòst. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencia na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin un sistema di codigo postal. == Dunamento di nomber == E nombramento oficial di cayanan na Aruba ta wordo haci door di Minister di Asuntonan General, riba recomendacion di e Comision di Nomber di Caya. E comision aki tradicionalmente ta consisti di representantenan di entre otro [[Cuerpo Policial Arubano]] (KPA), Kadaster, y Departamento di Obra Publico (DOW). Un comision similar pa e nomber di caya di [[Willemstad]] tabata existi na [[Kòrsou|Corsou]] caba for di aña 1866. Na fin di añanan 1940, a surgi un diskushon tocante e maneho cu dunamento di nòmber di caya. Kontrali na e hopi nòmbernan di kaya deskonosí, manera esnan di inventornan mundialmente famoso, a kuminsá duna preferensia na nòmbernan di kaya ku tabata papia ku e poblashon lokal.[1][2] E promé nòmbernan rekonosibel tabata esnan di bringadónan di resistensia Antiano: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) i George Maduro (George Madurostraat).[3] Historiadó Johan Hartog, e promé direktor di Biblioteka Públiko di Aruba, tabata presidi e Komishon di Nòmber di Kaya di Aruba den siglo binti.[4] Bou di su liderazgo, nòmbernan tabata wòrdu selektá for di historia lokal i naturalesa, pero individuonan tambe tabata wòrdu konsiderá, normalmente póstumo. E decision final a keda na Conseho Ehecutivo di Aruba. Ekspanshon urbano den futuro i konstrukshon di kayanan nobo tambe ta wòrdu tumá na kuenta ora di skohe nòmber, loke ta nifiká ku e polítika di nòmber di kaya ta evolucionando konstantemente. Ku tempu, e terminologia tambe a kambia: nòmbernan di kaya nobo awor hopi bia ta kuminsá ku Caya, Boulevard, òf Avenida. ---------- revision '''Straatnamen van Aruba''' weerspiegelen de geschiedenis, cultuur en maatschappelijke ontwikkeling van het eiland. Zij zijn afkomstig uit uiteenlopende domeinen, waaronder de Arubaanse geschiedenis, aardrijkskunde, flora en fauna, literatuur, wetenschap, religie en politiek. De naamgeving van straten vormt daarmee een belangrijk onderdeel van het immaterieel erfgoed van Aruba. Un nomber di caya ta referi na un nomber cu ta wordo uza pa designá espacio publico, manera caya, avenida, kaminda, plaza y becindario. E teoria di nomber di caya of di luga ta un rama di toponimia. Un nomber di caya ta sirbi como un guia y ta forma adres, y ta wòrdu uza den hopi pais pa dirigi post. Nombernan di caya na Aruba hopi biaha ta un mescla di referencianan na Papiamento, Hulandes y historia: hunto cu un number e ta forma un adres formal pero sin sistema di codigo postal. == Naamgeving en beleid == De officiële naamgeving van straten op Aruba gebeurt door de minister van Algemene Zaken, op voordracht van de Straatnamencommissie. Deze commissie bestaat traditioneel uit vertegenwoordigers van onder meer de politie, het kadaster en de Directie Openbare Werken (DOW). Een vergelijkbare commissie bestond reeds in 1866 op Curaçao voor de straatnamen van Willemstad. Eind jaren 1940 ontstond er discussie over het straatnamenbeleid. In afwijking van de vele onbekende straatnamen, zoals bijvoorbeeld namen van wereldberoemde uitvinders, begon men de voorkeur te geven aan straatnamen die tot de bevolking spreken.<ref>ingezonden buiten verantwoordelijkheid der Redactie STRAATNAMEN OP ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 10-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212719:mpeg21:p003</ref><ref>ARUBA STRAATNAMEN.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 05-12-1950, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987772:mpeg21:p003</ref> De eerste herkenbare namen werden die van de Antilliaanse verzetstrijders: Boy Ecury (Boy Ecuryplein) en George Maduro (George Madurostraat).<ref>ARUBA NAAR ARUBA.. "Amigoe di Curacao". Willemstad, 24-10-1949. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212731:mpeg21:p003</ref> Historicus Johan Hartog, Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, was in de twintigste eeuw voorzitter van de Arubaanse straatnamencommissie.<ref>Dr.Johan Hartog; wat hij begon liet hij niet los. "Amigoe". Curaçao, 29-09-1990, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 10-02-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642192:mpeg21:p020</ref> Onder zijn leiding werden namen geselecteerd uit de lokale geschiedenis en natuur, maar ook personen kwamen in aanmerking, meestal postuum. De uiteindelijke besluitvorming lag bij het Bestuurscollege van Aruba. Bij de naamgeving wordt tevens rekening gehouden met toekomstige stadsuitbreidingen en de aanleg van nieuwe straten, waardoor het straatnamenbeleid voortdurend in ontwikkeling is. In de loop van de tijd veranderde ook de terminologie: nieuwe straatnamen beginnen tegenwoordig vaak met Caya, Boulevard of Avenida. == Straatnamen en maatschappelijke erkenning == Veel straatnamen op Aruba zijn gewijd aan verdienstelijke burgers, geestelijken, sporters en politici. Deze eer wordt doorgaans postuum verleend. Een bekend voorbeeld is Gilberto François (Betico) Croes, die als ‘Libertador’ van Aruba wordt beschouwd. De voormalige Nassaustraat, de hoofdstraat van Oranjestad, werd hernoemd tot Caya G. F. (Betico) Croes. Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminasportpark vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze weg draagt tegenwoordig de naam Avenida.[[File:Aad Stolwijk, Hooiberg; Fergusonstraat; Avenida Milio Croes; Dakota, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-563-11, Archivo Nacional Aruba.jpg|thumb|Bista aereo di Avenida Milio Croes (antes Fergusonstraat) rechtsonder (1974).]] Ook andere prominente figuren zijn in het straatbeeld vereeuwigd, al blijkt deze eer niet altijd permanent. Zo werd in 1950 de weg langs het Wilhelminastadion vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de negentiende eeuw en bekend vanwege zijn rol in de aloëcultuur. Deze straat werd in 2004 hernoemd tot Avenida Milio Croes, naar de Milio Croes (1922-2013), voorzitter van SAC en jarenlang bijgedragen aan Aruba Carnaval. Een uitzondering op de regel van postume vernoeming is Nelson Orlando Oduber, voormalig minister-president van Aruba, naar wie de Avenida Nelson Orlando Oduber werd genoemd, ter vervanging van de Sasakiweg. == Thematische straatnaamgeving per wijk == In verschillende wijken op Aruba zijn straatnamen thematisch geordend, wat bijdraagt aan het karakter en prestige van deze buurten. In Oranjestad en omgeving zijn talrijke straten vernoemd naar literaire figuren, zoals Vondel, Herman Gorter, Constantijn Huygens, Jacob Cats en Guido Gezelle, aangevuld met internationale schrijvers als Shakespeare, Victor Hugo, Lord Byron en Alfred de Musset. Nabij Playa komen daarnaast straten voor die zijn vernoemd naar klassieke componisten, waaronder Bach, Schubert en Brahms, evenals leden van het Nederlandse koningshuis. De volkswijk Dakota kent straatnamen ontleend aan vruchten en landbouwproducten, zoals Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat. De oorspronkelijke Rondweg van Dakota werd in 1991 vernoemd naar oud-minister en voetballer Guillermo Trinidad, en later hernoemd tot Caya Papa Juan Pablo II. In Companashi, nabij de Kamerlingh Onnesstraat, overheersen namen van natuurwetenschappers zoals Edison, Pascal, Celsius en Fahrenheit. Ook de lokale gemeenschap wordt er weerspiegeld, met onder meer Caya Gilberto Toppenberg. De wijk Ponton bevat straatnamen ontleend aan inheemse plantensoorten, zoals Scopet, Breba, Katuna en Barba di Yoncuman. Het voormalige Eagle Colony kent straatnamen die verwijzen naar Europese landen. == Religie, sport en politiek == Religieuze orden hebben eveneens hun plaats in de Arubaanse straatnaamgeving. Zo zijn straten genoemd naar leden van de Frères de la Salle en de Dominicanessen, waaronder Caya Frère Alexius in Madiki en Caya Soeur Dorothea in Bushiri. Sporters en sportpioniers worden eveneens herdacht, zoals George Maduro, Boes Orman en Wichie de Palm. In Rancho is de Avenida Alo Tromp vernoemd naar een jonge AVP-aanhanger die in 1983 tijdens verkiezingsonrust om het leven kwam. == Hoofdwegen en boulevards == De belangrijkste verkeersaders van Aruba, tussen Oranjestad en Arashi, zijn vernoemd naar invloedrijke figuren uit de twintigste eeuw. De Lloyd G. Smith Boulevard herdenkt de directeur van de Lago-raffinaderij tijdens de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Juan E. Irausquin Boulevard verwijst naar een pionier van het Arubaanse toerisme. Ook politicus Edgar ‘Watty’ Vos werd op deze wijze geëerd. --------- '''Straatnamen''' zijn er op Aruba in alle soorten, maar meestal van historische, aardrijkskundige, biologische, literaire of wetenschappelijke oorsprong. De namen worden door de Adviescommissie Straatnamen uitgezocht en aan de overheid voorgesteld. Een zelfde commissie werd op Curaçao al in 1866 benoemd voor straatnamen in Willemstad. Dr. Johan Hartog, historicus en Aruba’s eerste directeur van de Openbare Bibliotheek, vertelt dat hij vanwege zijn functie het voorzitterschap van de straatnamencommissie mocht vervullen, samen met vertegenwoordigers van de politie, het kadaster en openbare werken (DOW) etc. Er werden namen uit de Arubaanse geschiedenis en uit de natuur gekozen en voorgesteld aan het Bestuurscollege dat verder besliste, maar ook namen van overledenen kwamen in aanmerking. Tegenwoordig beginnen nieuwe straatnamen met Caya, Boulevard of zelfs Avenida. Verdienstelijke burgers of geestelijken, sporters of politici – al dan niet van onbesproken naam en faam, verbonden aan een regerende politieke partij – mogen zich, meestal postuum, erin verheugen om in een strook asfalt voort te leven. Aruba’s ‘Libertador’ Betico Croes is daar een voorbeeld van: Nassaustraat, de Mainstreet van Oranjestad, werd Caya G. F. (Betico) Croes. In 1950 werd de weg langs het ‘Wilhelminasportpark’ vernoemd naar J. Helenus Ferguson, gezaghebber in de 19e eeuw, die bekend werd vanwege zijn rol bij van het verbouwen van aloë. Inmiddels is die weg tot Avenida hernoemd. In 1966 merkte gedeputeerde Oscar Henriquez bij de behandeling van de eilandsbegroting op dat het voor de commissie niet makkelijk was om namen te vinden voor de straten in de vele nieuwe woonwijken. “De nieuwe straten moeten namen krijgen die meer tot de bevolking spreken”. Dat blijkt echter niet in alle gevallen nageleefd te zijn. Laten we eerst stellen dat het cachet van bepaalde wijken wordt onderstreept door de namen van de straten. Als je Oranjestad vanaf de airport binnenrijdt, kan je rechts afslaan naar de Vondellaan, vernoemd naar Neerlands grootste schrijver, onder meer bekend van het toneelstuk ‘Gijsbrecht van Amstel’. Hij leefde in de 17e eeuw. De wijk die grenst aan de Vondellaan, Mon Plaisir, bestaat uit huizen, bewoond door mensen die vertrouwd zijn met hun literaire klassiekers, vandaar dat er nog enkele straten klinkende namen hebben als Herman Gorter, Constantijn Huygen, Jacob Cats en Guido Gezelle. Wie kent hen niet… Voor de afwisseling worden er nog wat Engelse en Franse literaire reuzen op de naambordjes geplakt, zoals Shakespeare, Victor Hugo, Byron (Lord) en Alfred de Musset, allemaal bekend van de middelbare schooltijd. Trouwens, iets verder naar het Lagoen in Playa raken we in het goede gezelschap van klassieke componisten als Bach, Schubert en Brahms, waarna we tenslotte leden van de koninklijke familie tegenkomen, Juliana, Beatrix, Irene, Margriet en Maria-Christina. Voor een straat vernoemd naar de vader van deze prinsessen, moeten wij naar San Nicolas, daar vinden wij de Bernhardstraat. Plaatselijke helden zoals George Maduro en plantagehouder Bazin leven ook in straatnamen verder. In de aan de voornoemde Fergusonstraat grenzende volkswijk Dakota wordt het vruchten plukken in de Patiastraat, Dadelstraat, Druivenstraat en Pindastraat; die hebben geen nadere uitleg nodig. Trouwens, rond het oudste deel van Dakota werd een rondweg aangelegd, domweg Rondweg genaamd. In 1991 werd die vernoemd naar oud-minister Guillermo Trinidad, een voetballer afkomstig uit Dakota. Meer recentelijk kwam er een naamswijziging, het heet nu Caya Papa Juan Pablo II. Tja, de kerk wil ook wat. Wat dat betreft: er werden ook namen van bekende frères de la Salle en zusters Dominicanessen uitgezocht voor nieuwe straten in andere delen van de stad. Zo kwam er in Madiki de Caya Frère Alexius en in Bushiri de Caya Soeur Dorothea, beiden omringd door een hele reeks verdienstelijke collega’s. De wijk Companashi, grenzend aan de Kamerling Onnesstraat, vernoemd naar een 19e eeuwse natuurkundige, is gevuld met internationale grote namen op dat gebied zoals Edison, Pascal en natuurlijk Celsius en Fahrenheit. Gilberto Toppenberg, meer dan verdienstelijke inwoner van die wijk, heeft daar nu ook zijn Caya gekregen. Dan komen we in Ponton, via de voormalige Boerhaavestraat, nu Caya Ernesto O. Petronia, en bevinden we ons midden in straten met namen uit de plaatselijke plantenwereld: Scopet, Breba, Katuna en niet te vergeten de Barba di Yoncuman. De wijk die vroeger als Eagle Colony werd aangeduid, heeft de namen van Europese landen in de straatnaam, zoals Frankrijk, Schotland en zo meer. Een deel van de Arendstraat, waar hij aan woont, is vernoemd naar voetbalpionier Boes Orman. De rotonde aan het eind van de Belgiëstraat draagt de naam van Wichie de Palm, oprichter van het bedrijf met touringbussen, niet ver van deze rotonde. In de wijk Rancho is een straat vernoemd naar een jeugdige aanhanger van de AVP die in 1983 bij een schermutseling in verkiezingstijd het leven verloor: de Avenida Alo Tromp. In deze voormalige visserswijk valt het op dat straatnamen die de bewoners iets zeggen zoals de Ranchostraat en Visstraat, worden onderbroken door straten die namen dragen als Johan de Wittstraat en Oldenbarneveldstraat. Eenzelfde contrast is te vinden in San Nicolas, daarover later meer. De voornaamste verkeersaders van het eiland, tussen Oranjestad en Arashi zijn vernoemd naar de directeur van de Lago tijdens de oorlog, Lloyd G. Smith en de pionier van ons toerisme, Juan E. Irausquin. Hun namen zijn aan een Boulevard verbonden. Die eer had ook AVP politicus Edgar ‘Watty’ Vos. Volgens de richtlijnen allemaal postuum geëerd. De enige uitzondering daarop is tot nu toe: Nelson Orlando Oduber, voormalig Minister-President, wiens Avenida de naam Sasakiweg heeft vervangen. Het is nog even wennen...<ref>Evert Bongers, [https://www.facebook.com/groups/2690464017950676/posts/3028876380776103/ Straatnamen op Aruba], facebook Historia di Aruba</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Essoville | imagen = Aad Stolwijk, San Nicolas; San Nicolaas; Graf Von Zinzendorf school; Staringstraat; Kong Ming Supermarktet; Pastoor Hendrikstraat, ANA-DIG-COL-STOLWIJK-LUCHTF-VEL-537-10, Archivo Nacional Aruba.jpg | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = <!-- Historia --> | funda = <!--Fecha di fundacion --> | fundado = <!-- Geografia --> | area = 0.2861<ref>https://www.citypopulation.de/en/aruba/admin/san_nicolas_zuid/885__essoville/</ref> | poblacion = 971 | gentilisio = | censo = 2020 }} '''Essoville''' ta un bario y zona (zona) den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuid di e pais autonomo di Aruba, perteneciente na Hulanda, na Sur America. Riba promé di yanüari 2020, e tabatin un poblashon di 971. E ta e zona di mas grandi den e region. * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. Essoville is een woonwijk in het oosten van San Nicolas en omvat de woonstraten; Vuykestekestraat Coloradostraat Orinocostraat Missouristraat Amazonestraat Mississippistraat Deze woonwijk werd gesticht door "Home Building Foundation", een stichting opgericht en gefinancierd door de Lago. De huizen werden aan werknemers van de Lago verkocht.<ref>Vivienno Frank. 2019. Essoville. Den:''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 105.</ref> Allereerst is gedacht aan de overdracht hiervan aan de Home Building Foundation, Zoals het zich thans laat aanzien, zou een dergelijke overdracht het meest aan de technische en wettelijke vereisten tegemoet komen. De huizen zouden dan door de Foundation aan de tegenwoordige bewoners worden verkocht op dezelfde wijze zoals dit na de oorlog met de Essoville-huizen geschiedde Deze bewoners zouden dan het eerst voor de aankoop dezer woningen, die zij momenteel huren, in aanmerking komen.<ref>Lago overweegt eigendoms overdracht Lago Heights huizen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 01-06-1953, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010988047:mpeg21:p002</ref> * woonhuizen waren eerst enkel genummerd terwijl beginjaren 60 hieraan namen van rivieren werd toegekend. * vergeleken met andere barios waren de kavel klein met daarop mini-woninkjes. Te St. Nicolaas is door de recente bouw van 70 arbeiderswoningen de (z.g. „Essoville") door de Lago Oil 6 Transport Cy Ltd. de volkshuisvesting belangrijk verbeterd.<ref>Woningtoestand op Aruba.. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 18-06-1942, p. 4. Geraadpleegd op Delpher op 13-04-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010987172:mpeg21:p004</ref> * in de wijk is gevestigd een rumshop en een pompstation, dat in 1952 in bedrijf ging. * wijk grenst aan de Graaf van Zinnendorfschool, gelegen aan de [[Bernhardstraat]]. == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> Divishon Atministrativo E zona ta konsistí di un lokalidat:[2] Essoville Demografia E zona tin un poblashon di 971 (1 di yanüari 2020). {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Esso Heights | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Regionnan di Aruba|San Nicolas Zuid]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = }} '''Esso Heights''' ta un bario den e zona di Lago/Esso Heights, den e region di Sint Nicolaas-Zuid den e parti zuidoost di Aruba.[1] == Historia == Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 [[Essoville]] met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in [[Lagoville]]: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: [[The Village]].<ref>{{citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|titel=De Lago en de Eagle: de olieindustrie op Aruba|werk=historiadiaruba.aw|datum= |bezochtdatum=2024-09-03|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210812112631/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=28&Itemid=42|archiefdatum=2021-08-12|dodeurl=nee}}</ref> {{Appendix}} [[:Kategoria:Luga na Aruba]] ------------------ == Lago Colony == {{Variante|a}} {{infobox luga den pais | variante = a | tipo = Bario | nomber = Lago Colony | pais = {{ABW}} }} '''Lago Colony''' tabata un comunidad situa na e extremo oost di e isla di Aruba, cerca di e area conoci actualmente como Seroe Colorado. E stat tabata konsistí di 377 kas,[2] un hospital,[3][4] misa, kas di klup, pista di bowling, i un Skol Merikano, ku promé pa di diesdos klas i aproksimadamente 180 studiante. E poblashon di Lago Colony tabata prinsipalmente di Merka, ounke tabatin un poblashon grandi di Inglatera, Irlanda i Eskosia ku tabata prinsipalmente ofisialnan riba e flota di tankero di lago. Ademas tabatin Hulandes, Danes, Spaño y otro nacionalidadnan representa den e comunidad. E pueblo aki tabata sostené pa un refineria grandi di zeta na mundu, ku e tempu ei tabata propiedat di un supsidiario di Standard Oil di New Jersey, konosí komo Lago Oil and Transport Company. Lago tabatin su komienso na 1924 komo un fasilidat di trans-shipping pa zeta krudo ekstraí pa Lago Petroleum Corporation ku ta operá na Lago Maracaibo. E crudo a wordo transporta pa Aruba den barconan di fondo plat, cu ta poco profundo, barconan tanker, conoci como lake tankers. E trans-envio aki di e zeta krudo a sigui te na 1928 ora ku a konstruí un refineria i e zeta krudo Venezolano a wòrdu refiná riba e isla i enviá tur kaminda na mundu komo produktonan petrolero kaba. == Baby beach == Den añanan 1950, e Aruba Esso Club a wòrdu konstruí na Baby Beach man made lagoon.[5] E klup a inkluí un restorant, pista di baile i un stadion di beisbòl. Den e lagun, tabatin un waf i baranka chikitu (di kua un ta para ainda). E refineria a opera te cu 1985 ora cu el a wordo cera. E refineria, cu awor ta propiedad di Valero Energy Corporation, despues a wordo cumpra, habri bek, despues cera atrobe; na desèmber 2010, Valero a anunsiá ku e refineria ta habri bèk.[6] Te cu 2012, a keda solamente algun cas di ex-Colonia di Lago. Esnan cu a resta a wordo entrega na Gobierno di Aruba of a wordo bendi na personanan individual. Awendia, e Esso Club ta solamente un edifisio grandi i bandoná ku un negoshi, un tienda di buseo, ku ta den operashon ainda. ===NOTES=== Lago Colony waar de expat werknemers van de Lago Oil and Transport Co. en hun families als huurders gehuisvest waren in de periode van 1930 tot 1985, toen de Lago Oil and Transport Co. haar bedrijfsvoering in Aruba staakte. Clubhuis, kerk, scholen, sportfaciliteiten De uitbreiding bleef gestaag doorgaan, zo ook de bouw van woonwijken: het uit Amerika aangetrokken management werd gehuisvest in de zgn. Colony , een van de rest van het eiland afgescheiden woongemeenschap waar alleen bevoegden zoals de bewoners van de bungalows, toegang tot hadden. Ook een eigen ziekenhuis, voorzien van de modernste outillage, maakte daar deel van uit. Het had zijn eigen politiekorps, zijn eigen protestante kerk en een Amerikaanse school. Buiten de Colony verrezen woonwijken voor het lokale personeel, voor elke laag van de hierarchie een aparte wijk. In 1937 werd begonnen met Lago Heights, 150 huizen. In 1939 Essoville met 75 bungalows om te beginnen. In 1947 werd begonnen met sociale woningbouw in Lagoville: de arbeiders werden in de gelegenheid gesteld door een spaarregeling op den duur eigenaar te worden van de huizen. En afgezien van de door Lago neergezette wijken was er in het centrum van wat later San Nicolas zou gaan heten ook een wijk van in de haast opgebouwde huizen in de stijl die ook op de Engelstalige Caribische eilanden te vinden is: The Village. En/wiki Lago Colony was een gemeenschap gelegen aan de oostkant van het eiland Aruba , in het gebied dat momenteel bekend staat als Seroe Colorado. Deze stad bestond uit ongeveer 700 huizen, een ziekenhuis, een clubhuis, een bowlingbaan en een Amerikaanse school, met eerste tot twaalfde klassen en ongeveer 180 studenten. De bevolking van Lago Colony was voornamelijk afkomstig uit de Verenigde Staten, hoewel er een grote populatie bestond uit Engeland, Ierland en Schotland, die voornamelijk officieren waren van de tankervloot . Daarnaast waren er Nederlandse, Deense, Spaanse en andere nationaliteiten vertegenwoordigd in de gemeenschap. Deze stad werd gesteund door een grote olieraffinaderij in de wereld, die op dat moment eigendom was van een dochteronderneming vanStandaardolie van New Jersey , bekend als Lago Oil and Transport Company . Lago begon in 1924 als een trans-shipping faciliteit voor ruwe olie gewonnen door de Lago Petroleum Corporation die actief is in Lake Maracaibo . De ruwe olie werd vervoerd naar Aruba in vlakke bodem, ondiepe diepgang, tankerschepen, bekend als meertankers. Deze trans-shipping van de ruwe olie ging door tot 1928 toen een raffinaderij werd gebouwd en de Venezolaanse ruwe olie vervolgens op het eiland werd geraffineerd en als afgewerkte aardolieproducten over de hele wereld werd verscheept . In de jaren 1950 werd de Aruba Esso Club gebouwd in de door de mens gemaakte lagune van Baby Beach . [1]De club bestond uit een restaurant, een dansvloer en een honkbalstadion. In de lagune bevonden zich een steiger en kleine hutjes (waarvan er één nog steeds staat). De raffinaderij werkte tot 1985, toen het werd stilgelegd. De raffinaderij, nu eigendom van Valero Energy Corporation , werd later gekocht, heropend en vervolgens weer gesloten; in december 2010 kondigde Valero aan dat de raffinaderij opnieuw werd geopend. [2] Vanaf 2012 zijn er slechts enkele huizen van de voormalige Lago Colony overgebleven. De overgeblevenen zijn overgedragen aan de Arubaanse regering of verkocht aan particulieren. Vandaag is de Esso Club slechts één groot, verlaten gebouw met één bedrijf, een duikwinkel, nog steeds in bedrijf. Seroe Colorado Lighthouse (de.wiki) Colorado Point Lighthouse, De eerste toren was van hout en werd gebouwd in 1881. Het licht was 9 zeemijlen zichtbaar. In 1924 werd deze houten toren vervangen door een vierkant stenen gebouw. Het was een toren van 11 meter hoog met een voetafdruk van 4 bij 4 meter. Het licht reikt tot 18 zeemijl en is te zien vanaf het Paraguaná-schiereiland (Venezuela). In 1937 verving elektriciteit aardgas als energiebron voor de vuurtoren. In 1942 werd de vuurtoren verwijderd. Op dat moment, de Amerikaanse mariniers had verschillende kanon batterijen die aan de kust, die een duidelijke schot hoeken om de raffinaderij Aruba verdedigen tegen onderzeeboot aanvallen nodig. Vandaag is er slechts een eenvoudig, klein baken. ( info ) | uitgeven ------------ {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | tipo= Bario | name = Zeewijk | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image3 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | image1 = BNA-DIG-MEINERS-0035 - San Nicolas - Zeewijk, Zwemmers aan strand van Zeewijk 591200 c.jpg | caption1 = Playa di Zeewijk | footer = Bista pa lama cu [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]] den fondo | footer_align = center }} | pais = {{ABW}} | region = [[San Nicolas|San Nicolas-Zuid]] | poblacion = 527 | censo = 2020 | censo_ref = | area = 0,4827 | densidad = 1,092 | zona = | zoom = 14 }} ------------------- ==The Lourdes Grotto== Named in commemoration of the famous French religious landmark, was created under the guidance of a priest named “Erkamp” and parishioners in the year 1958. The grotto, a shrine built into the rocks is located in Seroe Preto, just off the main road to San Nicolas. A statue of the Virgin Mary, weighing 700 kilos, was hoisted into place in the grotto. Every year, on February 11 (feast of Lady of Lourdes), a procession leaves from the St. Theresita church in San Nicolas to the grotto, where a mass is performed. The grotto is located road-side and can be visited daily. <ref>https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20260227.pdf Explore Aruba! (27 di februari 2026)</ref> ---------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | tipo = luga | nomber = Parkietenbos | nomber_oficial = | nomber_nativo = | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} '''Parkietenbos''' ta un luga situa na costa west di Aruba, canto di lama y mangelnan directamente pazuid di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]] y e areanan residencial di [[Simeon Antonio]] y [[Cas di Paloma]]. E area aki ta designa como un zona economico den e ''Ruimtelijke Desaroyo Plan'' (ROP) di Aruba di 2009.<ref>[https://web.archive.org/web/20160224005153/http://dip.aw/ROP%20atlas.pdf Atlas Ruimtelijk Ordeningsplan]</ref> == Zona economico == For di añanan 1960, e landfill sentral “Parkietenbos Containerpark & ​​Landfill Facility”, simplemente konosí komo “Parkietenbos”, ta situa na Parkietenbos. E instalashon públiko aki ta wòrdu manehá pa [[Serlimar]] y ta consisti di dos deposito principal: e parke di container i e landfill, caminda e sushi ta wordo compacta, nivela y cubri.<ref>[https://web.archive.org/web/20201031134950/https://serlimar.com/ Officiële website Serlimar]</ref> Na 2009, e compania Mericano Bouldin & Lawson a entrega e instalacion di “WastAway”. E instalacion aki cu tin un balor di 28 miyon florin, mester a procesa desperdicio den asina yama “fluff” y despues reusa e fluff aki pa compost of fertilisante di tera. Sinembargo, e instalashon nunka no a funshoná korektamente i p’esei a wòrdu será na mitar di 2011.<ref>{{Citeer web |url=http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |titel=Voor u gelezen, GNA, juli 2016 |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225535/http://www.genootschapnederlandaruba.nl/wp-content/uploads/2017/02/Voor-u-gelezen-juli-2016.pdf |dodeurl=ja }}</ref> Riba 8 di febrüari 2018, un “petishon pa informashon” (RFI) a keda publiká en konekshon ku e destaho pa e remediashon di e landfill i e kambio den e método di prosesamentu di desperdisio: di maneho di desperdisio “sólido” pa “sostenibel”.<ref>[https://www.ie-forum.nl/artikelen/rectificatie-afgewezen-wegens-onvoldoende-hinder-voor-aanbestedingen-parkietenbos Rectificatie afgewezen wegens onvoldoende hinder voor aanbestedingen Parkietenbos]</ref> Desde 2007, un planta di tratamentu di awa di riool a wòrdu situá banda di e landfill pa e tratamentu di awa di cesspool suministrá pa tankero.<ref>{{Citeer web |url=http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |titel=Aruba |bezochtdatum=2018-07-20 |archiefdatum=2018-07-20 |archiefurl=https://web.archive.org/web/20180720225707/http://www.witteveenbos.nl/nl/projecten-afvalwater/project/15-rwzis-aruba/pagenr/1 |dodeurl=ja }}</ref> == Asuntonan ambiental == Huma di e landfill di Parkietenbos por wòrdu mira for di Wayaca (yüni 2022) Pa añanan, e landfill ku awor ta sobrepobla tabata e kousa di kehonan tokante molèster di huma, huma tóksiko i polushon, ku ta un peliger pa medio ambiente i salú públiko. Na 2002, un grupo di residente lokal a funda e Fundashon Parkietenbos pa hala mas atenshon na e problema di desperdisio a traves di akshonnan.<ref>https://www.thedailyherald.sx/islands/66520-aruba-residents-take-action-against-landfill{{Dode link|datum=februari 2020 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> E fundacion aki a tuma accion na comienso di juli 2018 ora cu candela a bolbe cuminsa na landfill. Despues di akshonnan inútil di Stichting Parkietenbos, un residente lokal a disidí di presentá un demanda kontra gobièrnu na 2020.<ref>{{Citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2020/08/25/overheid-blijft-doorgaan-met-illegale-afvalpraktijken/|titel=Overheid blijft doorgaan met illegale afvalpraktijken|bezochtdatum=|auteur=Sharina Henriquez|datum=2020-08-25|werk=caribischnetwerk.ntr.nl}}</ref> {{Appendix}} ------------------- {{Databox}} '''Cunucu Arikok''' ta un museo habri den [[Parke Nacional Arikok]], cu ta sirbi como mustra di e manera di biba di antaño. E ta un di e atraccionnan principal di Parke Nacional Arikok. {{Appendix}} Fondo Prins Bernhard lo financia finalisacion di e proyecto ‘Cunucu Arikok’. Esaki ta encera un suma di mas o menos 60 mil florin. Cu Cunucu Arikok e fundacion FANAPA tin como meta pa crea un obheto cu ta duna e bishitantenan un bon impresion di kico naturalesa na Aruba tin pa ofrece. ‘Na e lugá úniko aki nos ta haña vegetashon eksuberante riba un pida tereno kaminda diferente formashon geológiko ta uni den otro, ku ta visibel den kunuku pa medio di diferensianan den tipo di tera i baranka i kaminda un kantidat grandi di parha i bestia di tera tambe ta biba.<ref> Prins Bernardfonds steunt afbouw project Cunucu Arikok. "Amigoe". Curaçao, 14-09-1989, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642757:mpeg21:p006</ref> E sub-proyecto “Cunucu Arikok”, di Stinapa Aruba, lo wordo financia door di Fondo Prins Bernhard, a haya sa di Stinapa. E proyecto aki ta data for di aña 1980 ora cu Departamento di Desaroyo Economico (DECO) den colaboracion cu otro instancianan local a desaroya un proyecto grandi pa crea un parke nacional Arikok-Jamanota na Aruba. Stinapa Aruba tin 785 hectar riba huur di gobierno. Esaki ta Sero di Arikok y e area rond di dje. E sitio ta situá eksaktamente na e frontera di dos formashon di piedra geológiko: e diabase schist-tuff i e tonalite. Hopi impreshonante den e parti abou ta numeroso formashon ku ta konsistí di blòki grandi di tonalita rondoná den kua eroshon a krea e formanan mas straño i imponente. Komo ku e cunucu ta protehá di e bientunan komersial konstante i salu dor di e seru di Arikok, e tin un vegetashon relativamente eksuberante. Tin un kantidat di palu hopi bieu, grandi i kompletamente krese, ku ta un raridat riba e isla. Konenchi, parakeet ta biba einan i hopi bia por mira otro parhanan manera trupial, chuchubis i perdiz. Kaskabel tambe ta presentá, pero bo mester ta un eksperto pa haña un: nan ta lastra bai ora hende yega serka.<ref>Natuurpark met cultuur-historisch monument Bernhard-fonds neemt Cunucu Arikok voor zijn rekening. "Amigoe". Curaçao, 30-11-1985, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 25-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643304:mpeg21:p011</ref> {{Stub}} ChatGPT: Cunucu Arikok ta un lugá histórico i kultural importante den Parke Nacional Arikok na Aruba. E palabra "cunucu" ta referí na un plantashon chikí òf un kas di campo, i den e kontektu aki, e ta referí na un plantashon ku a pertenesé na Arie Kok, un agricultor Hulandés. E nòmber di e parke mes, Arikok, ta derivá di su nòmber. ​ Wikipedia – Die freie Enzyklopädie 🏡 Historia i Signifikado Cunucu Arikok a forma parti di e desaroyo di Parke Nacional Arikok. E área a sirbi komo un plantashon chikí, i su kas di torto (kas di adobe) a keda preservá komo un ejemplo di bida rural tradicional Arubano. E kas a rekonstruí usando método tradicional pa mustra e estilo di bida di e tempu ey. ​ wheninaruba.com 🌿 Naturalesa i Kultura E área rondó di Cunucu Arikok ta riku den flora i fauna lokal, inklusí mata di divi-divi, kaktus tropikal, i otro planta medikinal. Tambien, den e área por haña desèño riba piedra di Indjanan nativo, ku ta indiká e presensia di pueblo indígena den e región. ​ 🥾 Rota di Hike E Cunucu Arikok Trail ta un ruta di hike fasil, ideal pa famia i visitante ku ta buska un introdukshon na e parke. E trail ta kuminsá na e sentro di bishita i ta dura mas o ménos 2 ora. Durante e hike, bo por wak e kas rekonstruí, flora lokal, i arte rupestre. ​ wheninaruba.com +2 things-to-do-in-aruba.com +2 boardwalkaruba.com +2 🗺️ Lokal i Atraktividatnan Serka Cunucu Arikok ta lokalisa serka di otro atraktividatnan den e parke, manera Kueba Chiki, un kueba ku desèño riba su muraya, i Dos Playa, un playa doble popular. E ruta ta pasa tambe serka di Sero Arikok, un di e punto mas haltu di Aruba. ​ AllTrails.com [[:Kategoria:Seru na Aruba]] Sinds enkele járen bezit Aruba een national park. Een uitgestrekt terrein in de omgeving van de Arikok en Jamanota tot aan de noordkust toe. Een kleiner deel van dit park is omheind d.m.v. een “slavenmuur”, aangelegd door de Stinapa. Dit park, gelegen in de luwte van de Arikok, is alleszins de moeite waard en bij uitstek geschikt voor een wandeling op een zondagna¬ middag. De ingang bereikt men door op de zándweg naar de Jamanota de Stinapaborden te volgen. Een keurig aangelegd pad maakt de wandeling tot een waar genoegen. Op de steile gedeelten zijn stenen trappen aangelegd met zelfs een leuning. Men bevindt zich werkelijk in een uniek stukje Arubaanse natuur. Enorme rotsblokken, praktisch alle soorten planten die op Aruba in het wild groeien en schitterende vergezichten. Door de beschutte ligging groeien de Watapana’s zoals het hoort: gewoon rechtop. Onder de enorme kruinen zijn banken aangebracht, waarop het koel rusten is. Dát is pas rusten met enkel vogelgeluiden om je heen, alleen het gekrijs van de parkieten zou aangepast moeten worden. Konijntjes schieten heen en weer. Een zijpaadje voert ons naar een overhangende rots, waar zich Aruba’s bekendste indianentekens bevinden. Bezoekers doen er goed aan een fotocamera mee te nemen, vooral de natuurfotograaf zal behoorlijk aan zijn trekken komen. Het wandelpad mondt uit bij een gerestaureerd lemen huisje. Het is geheel in stijl gehouden. Ook de omgeving van dit huisje wil de Stinapa aanpassen aan het leven van vroeger. Cunucu Arikok is een waardevol projekt, zowel voor de lokale bevolking als de toerist, die wat meer wil zien dan alleen het strand en het casino. Bekijk op uw gemak de foto’s en trek er op uit. Kan heel gezond zijn. (skol i Komunidat november 1986) foto’s: Rinus de Graaff ===Stampia di 75 cen=== Cunucu Arikok ta keda na pia di Sero Arikok, na e parti west unda no tin mucho biento. Den pasado nan a practica aki agricultura y cria di bestia, pero no na gran escala. E cunuqueronan tabata biba den cas di torto, esaki ta un cas traha di lodo. E cas di torto cu nos ta mira awendia den Cunucu Arikok a keda construi na 1985, perfectamente imita na e manera tradicional.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2006-11-01/page/n30/mode/1up?q=cunucu+arikok+skol Post Aruba N.V. kier mustra e beyeza di Parke Nacional Arikok], BDA (1 di november 2006)</ref> Pa e spannan di dak nan a uza flambeu (palo di cadushi) y e murayanan ta traha di un mezcla di lodo y yerba. ===Stampia di 100 cen=== Despues di core riba e caminda cu ta pasa door di e parke, nos ta yega na e punto mas halto, esta Miralamar. For di aki bo tin un bista riba lama na ambos banda di e isla. Den cielo tin un warawara (ployborus plancus) ta bula y ta busca un coneu of un cabrito morto. E paisahe ta caracteriza pa duinen aki ta cubri un espacio di mas o menos 2 hectarea. Nan ta consisti di santo blanco di coral cu e biento di Noordoost ta supla riba e isla. Riba e duinen ta crece algun palo di druif y di oleifi cu te hasta den tempo seco ta mustra berde. Ken lo por haya e shoco dilanti di e monton di piedranan? Shoco bo ta hay’e solamente na Aruba. ------------------ == Manchebo Beach == {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Manchebo Beach | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Playa | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Oranjestad West]] | zoom = 14 }} (Van een onzer verslaggevers) WILLEMSTAD. — Bij PB 1965 no 34 is verschenen het landsbesluit, dat het besluit van het Bestuurscollege van Aruba goedkeurt om een perceel grond van ongeveer 16.225 m 2 voor zestig jaar in erfpacht uit te geven aan Machebo Beach Hotel NV te Manchebo.<ref>Erfpacht Manchebo. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 30-03-1965, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 22-04-2025, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462582:mpeg21:p003</ref> -------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais| variante = a | nomber = Cueba Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Bat Cave Formations.jpg | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} '''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba Guadirikiri of Cueba di Guadirikiri ta un espacio natural bou di tera na Aruba, den Parke Nacional Arikok na mas of menos 1,4 km di Fontein. es.wiki:'''Cueba Huliba'''[1][2] (tambe konosí komo Baranca Sunu ku ta nifiká “Baranka Desnudo”) ta un cueba riba e isla Karibense di Aruba,[3][4] apodá e “tùnel di amor”[5] pa su entrada den forma di kurason. E entrada ta via un trapi skerpi i smal ku ta hinka den e kueba. E tin sinku entrada. Na algun lugá, bo mester bùig pa wak e formashonnan. Flashlights ta nesesario pa eksplorá e koredó di 300 pia (91 m) largu, ya ku ta totalmente skur paden di e kueba. E kueba ta yená ku formashonnan di stalagmita i stalaktita den e piedranan di kalki. Dos espesie di bat ku ta biba den e kueba aki ta e Leptonycteris curasoae i e Macroglossus sobrinus. Ta interesante pa nota cu vleermuis, despues di drumi den cueba durante dia, ta bula sali den horda en busca di cuminda. E salida for di e tùnel ta dor di un seri di trapi ku ta grabá den e baranka i ta basta riesgoso. Den un di e kambernan, e Birgen Maria a wòrdu grabá den un formashon di baranka natural. Leyenda ta menshoná historianan tokante piratanan ku lo a biba den e kueba pa skonde nan tesoronan, ounke no tin evidensia pa konfirmá esaki. {{Appendix}} [[:Kategoria:Aruba]] ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Fontein | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} E '''Cueba di Fontein''' ta un cueba situa na costa nort-oost di [[Aruba]], den e [[Parke Nacional Arikok]]. ** Fontein Cave: Longer than the Quadirikiri Cave, the Fontein Cave contains pathways that stretch to the limestone walls further down. Here is also where prehistoric drawings can be seen. Though this cave does not have its own legend, this was speculated to have been occupied—or at least used by prehistoric Arawak settlers on the island for rituals and other spiritual ceremonies.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> This popular cave is located along the northeast coast in National Park Arikok near Boca Prins. The Fontein Cave is well known for its native Arawak Indian rock paintings which can still be found on the walls and ceilings. The brownish-red paintings were left by Caquetios and graffiti imprinted by European settlers. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] es.wiki:'''Cueba di Fontein''' Cave[1][2] ta un cueba chikito cerka di Boca Prins na e parti nort di e isla di Aruba.[3][4][5] E ta bon konosí pa su dibuhonan di muraya nativo Arawak, ku a wòrdu grabá pa Nativonan Merikano dekorativamente riba e murayanan di piedra i parti di e plafond mas plat di e kueba ku kombinashonnan di koló kòrá òf maron-kòrá-maron òf lila; Esaki ta duna pista tokante e historia di e amerindionan. E kueba ta aksesibel for di un “baranka di terasa di piedra di kalki di koral” i tin un largura di 3 meter (9.8 pia) i un haltura di 2 meter (6 pia 7 inch). E sala di entrada, ku ta habrí pa bishitantenan, ta 4 meter (13 pia) haltu i ta ekstendé te na un profundidat di 50 meter (160 pia). Komo ku e ta un formashon geológiko di piedra di kalki, i debí na filtrashon di awa, formashonnan di stalagmita i stalaktita di koló, tamaño i forma hopi straño a wòrdu produsí. Murciélago ta traha nèshi den kavidatnan di kueba den nan búskeda nokturno pa rekohé kuminda, ku ta konsistí di nèktar i pólen. Tin registronan ku e indjannan Araucano a usa e kueba aki pa hasi nan ritualnan i seremonianan tribal. --------------------- '''Blackstone Beach''' ta un playa na costa nort den region di .., den PArke Nacional Arikok. (Oranjestad)—Nomber for di su mas karakterístika rekonosibel, e Piedra Pretu Playa casi ta representa lo contrario di e beachnan tipico di Aruba. Pa un, e tin santu pretu i ta cubri cu piedranan liso preto. Na di dos lugá, e ta keda na e parti nort di e isla, leu for di e blanku playanan di santu di den e region sùit. Pues, si bo ta sinti bo kla pa algu diferente—òf si ta dia kontrali, bishitá e Playa di Blackstone.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20250305.pdf Blackstone Beach], Aruba Today 95 di maart 2025)</ref> Blackstone Beach ta mustra e mas banda natural di Aruba: e piedranan cu tapa e playanan i e forma di dje a wòrdu trahá pa mil añanan via erupshonnan volkániko, koral moveshonnan di ref i aktividat di ola di e parti nort rural di e isla. Situá mas ost di e Brug Natural i Playa di Andicuri, e Blackstone Beach ta relativamente fásil pa haña akseso. Unabes bo pasa e Formashon di Baranka Ayo, tuma e Kaminda di Andicuri ku ta hiba na Andicuri Laman. Einan, bo por stashoná bo outo i hasi un kaminata di 1km pa Blackstone Beach. E playa aki ta forma parti di e Arikok Parke Nashonal i pues ta un sitio ku ta wòrdu konserbá. Esaki ta e motibu pakiko e ta tambe relativamente intakto pa komersial influensianan. Apesar di a wòrdu yamá un playa, tene kuenta ku e no ta konsehá pa landa den awa, manera e koriente ta hopi fuerte i por desviá bo fásilmente mas leu den oséano salbahe. Pero, ainda bo por disfrutá di un espektakular bista di e piedranan i e parti nort oséano ku ta ekstendé dilanti di e playa i saka un potrèt ku bo amigunan òf famia (Oranjestad)—Named after its most recognizable feature, the Blackstone Beach almost represents the opposite of the typical Aruban beaches. For one, it has black sand and is covered in black smooth stones. Secondly, it lies on the northern side of the island, away from the white sandy beaches of in the southern region. So, if you feel up for something different—or if it’s opposite day, visit the Blackstone Beach. Blackstone Beach shows the more natural side of Aruba: the stones that cover the beaches and the shape of it has been crafted for thousand years via volcanic eruptions, coral reef movements and wave activity of the rural northern part of the island. Located further east to the Natural Bridge and Andicuri Beach, the Blackstone Beach is relatively easy to access. Once you get passed the Ayo Rock Formation, take the Andicuri road leading up to Andicuri Beach. There, you can park your car and take a 1km hike towards Blackstone Beach. This beach forms part of the Arikok National Park and is therefore a site that is preserved. This is why it is also relatively untouched by commercial influences. Despite being called a beach, do note that it is not advised to swim in the water, as the current is very strong and can easily stray you further in the wild ocean. However, you can still enjoy a spectacular view of the stones and the northern ocean that stretches out in front of the beach and take a picture with your friends or family --------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante= a | tipo = Playa | nomber = Boca Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = Plantage in Boca Prins op Aruba, Bestanddeelnr 252-7977.jpg | caption2 = Plantashi Boca Prins na 1947 | image3 = | caption3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | tipo_subdivision_adm2 = | subdivision_adm2 = | descripcion = | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Boca Prins''' ta un boca na e costa nort-oost di Aruba, situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Kontenido Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins E entrada aki, unda e [[rooi]] di e mesun nomber ta basha den lama, probablemente ta haya su nomber for di Paulus Printz, kende a wordo manda pa e colonia di Curacao door di WIC pa descubri mineralnan. Despues di no a haya oro ni na Curacao ni na Bonaire, el a yega Aruba dia 14 di juni 1725 y a establece banda di e costa noordoost di e isla.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen.'' ISBN:978-0-359-65900-5, pag. 74-75</ref> '''Boca Prins''' ta un [[bahia]] na e costa nort-oost di [[Aruba]], situa den [[Parke Nacional Arikok]]. Deskripshon Situá den Parke Nashonal Arikok, e bahia di santu ta un destinashon turístiko popular. E playa di santu blanku sin vigilansia ku duinen ta solamente 55 meter largu i no ta ofresé ningun otro fasilidat. Landamentu por ta peligroso debí na e koriente fuerte i konstante i ta rekomendabel solamente pa landadónan eksperensia, si ta. E bahia ta wòrdu bishitá de bes en kuando pa surfistanan, pero no ta wòrdu konsiderá un di e lugánan di buseo sobresaliente di e isla. [ 1 ] Un kaminda di santu ku baranka di piedra di kalki ta hiba na e bahia via un trapi di palu. E piedranan di Boca Prins ta e habitat di Cnemidophorus arubensis , un lagadishi di karakol ku ta wòrdu hañá solamente na Aruba. Banda di Boca Prins tin un di e plantacionnan di cunucu mas bieu na Aruba, cu a wordo cultiva pa colonialnan Hulandes den siglo 16. E nòmber di e bahia ta derivá for di e plantashon di Prins di ántes den serkania. https://de.wikipedia.org/wiki/Boca_Prins == Mira tambe == * [[Playanan di Aruba]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=de|oldid =205170166|titulo=Dos Playa}} {{References}} ;Lista di fuente *[http://nl.aruba.com/activiteiten/dos-playa Dos Playa] riba nl.aruba.com *[https://www.surfline.com/surf-report/dos-playas/5842041f4e65fad6a7708e27 Dos Playa Surf] riba surfline.com }} [[:Category:Luga na Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Cueba di Huliba | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Cueba | pais = {{ABW}} | alias = Tunnel of Love | lema = | imagen = | descripcion = | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[San Nicolas]] | zoom = 14 }} **The Huliba Cave/ Tunnel of Love The Huliba Cave, formerly known as the Tunnel of Love, was once open to the public, and was the biggest and most accessible of all three caves. This cave had five chambers, including one that is heartshaped. This cave had narrow stairs that led to long pathways deep into the cave, with a staircase leading to the exit on the other side. In one of the chambers, there used to be the carving of the Virgin Mary, put there for the protection of the cave. However, the Huliba Cave has been permanently closed for a few years now, as a way to preserve the bat population that lives in the cave. These Long Tongue Fruit Bats and Insect Eater Bats are very important to the ecosystem of the island. Though this cave is no longer accessible to the public, it surely is interesting to learn more about the history of these caves and the Awarak tribes that resided or utilized them.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20240403.pdf Visit the island’s popular cave sites!], Aruba Today (3 di april 2024)</ref> Do note that these caves are very dark, humid, hot, and are inhabited by bats. Do wear comfortable clothing and shoes, as the pathways in these caves may be rough and bumpy, and don’t forget to bring a lashlight! {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] ---------------------------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | tipo= Bario | name = Eagle | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} == Eagle (Aruba) == '''Eagle''' ta un bario di [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad, capital di Aruba. == Historia == Den comienso di añanan 20, Aruba a conoce dos refineria. Na aña 1924 a establece Lago Oil & Transport Ltd y despues na aña 1927 De [[Arend Petroleum Maatschappij]]. Dos refineria cu tabatin un rol masha importante den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]], ya cu nan tabata suministra petroleo na e aliadonan. Ta di e refineria ‘Arend’ e vecindario aki a haya su nomber ‘Eagle’ y tambe nos ‘Eagle Beach’. Minister Maduro a comparti un tiki historia: “E refineria Eagle aki a duna trabou na mas cu shete mil trahado di 58 diferente pais. Den e area aki, e refineria a traha e fabrica pa refina e petroleo, un laboratorio y un brandweerkazerne. Tambe nan a construi nan sede ‘hoofdkantoor’ cu ta exactamente e edificio caminda nos ta para actualmente”. E mandatario tambe a trece dilanti cu e refineria a construi casnan special pa e personal di refineria, algun cas den e bario, e Eagle tennis club y e hospital cu tey ainda.<ref>[https://awemainta.com/wp-content/uploads/2024/02/AM240221.pdf Minister Maduro di Cultura a haci e desvelo di e ‘Ruta Historico di Eagle’], Awemainta (21 di februari 2024) </ref> E ‘Ruta Historico di Eagle’ ta un ruta pa cera conoci cu e historia di e bario di Eagle, e refineria di Eagle y Aruba su rol importante pa aliadonan den Segunda Guera Mundial. E storia di e refineria di Eagle, un tempo simbolo di e poder industrial di Aruba hunto cu Lago na San Nicolas, ta conta nos e desaroyo di Aruba den tempo for di su comienso na 1924 te na e desmantelamiento den añanan cincuenta y sesenta caminda cu a traha espacio pa turismo cual te cu awe en dia ta e pilar economico mas importante di Aruba. E proyecto di ‘Eagle History Tour’ lo crea un conexion entre e historia, herencia cultural industrial di Aruba y nos turismo, creando un atractivo nobo pa nos bishitantenan pero tambe lo educa localnan y principalmente e generacionnan mas jong tocante Aruba su historia industrial y e rol importante di e refineria di Eagle den e di Dos Guera Mundial asina e mandatario a trece den su discurso. Ademas den un futuro cercano lo pone borchinan na cinco diferente sitio cu QR code cu ta contene informacion importante di historia di e sitio den cuatro diferente idioma, mas obhetonan di arte y programanan educativo. Aruba tabatin un rol importante den Segundo Guera Mundial cu e dos refinerianan aki cu Alemania tabatin wowo riba Aruba y nan a manda un submarino pa bin destrui e dos refinerianan aki pa stroba e aliadonan haya nan combustibel. Asina e submarino a tira riba e tankero Arkansas y a mata varios hende entre otro Bonerianonan. Tambe e submarino a manda torpedo pa destrui e dos refinerianan cu danki na nos Señor Dios esakinan a faya nan proposito. {{Appendix}} -------------------------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Bahia y haf | name = Plantashi Prins | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Zeilschip bij de Yachtclub van Aruba. Op de achtergrond de Lago-olieraffinaderij, Bestanddeelnr 252-3982.jpg | caption1 = Barco di bela cu refineria den fondo | image2 = De haven van de Lago-olieraffinaderij in San Nicolas op Aruba, Bestanddeelnr 252-8041.jpg | caption2 = }} {{Databox}} '''Plantashi Prins''' ([[Hulandes]]: Plantage Prins), originalmente un plantacion di coco na Aruba, [1] [2] a mira su cas reconstrui den añanan 1950. E decadensia di palma, atribuí na malesa, a kondusí na e stòp di produkshon di kunuku. 3] Na 1911, e mapa di Werbata-Jonckheer a identifiká Prins Plantation komo un di e 23 plantashonnan mayoritariamente chikitu karakterisá pa agrikultura kombiná, palu di koko i kas. Ademas, un plantashon mas grandi tabata situá paden, nort di Oranjestad na San Barbola, lugá di nasementu di Virginia Demetricia. E township Savaneta en realidad a surgi for di un plantacion gubernamental cu despues a transforma den un pueblito chikito. 4] == Etimologia == E plantacion ta derivá su nòmber for di un ingeniero di mina suédo Paulus Printz, ku a biba den e área durante di dies-ocho siglo, mientras tabata buska oro den nòmber di e administradornan di e kamber di Amstedam di e kompania Hulandes di West India. Segun e mapa di Van Raders di 1825, e ruina di su kas (No. 37) tabata situá riba e muraya na nortwest di e plantashon, pero for di e tempu ei e ruina a disparsé. E tapa di e seru, ku ta eksponé na bientu, tabata mas faborabel pa biba ku e arroyo ku tabata protehá pa bientu. [5] [6] Printz a traha na Aruba for di 14 di yüni 1725, te ku 3 di yüni 1727, ora ku el a risibí un òrdu di Amsterdam pa stòp e trabou. [ 7] == Panorama general == E kas original di plantacion den e arroyo no ta pará mas, i e struktura ku a sigui, un kas di pais konstruí den añanan 1930, ta awor den un estado di ruin. 6] Situá 2.5 kilometer for di e sentro di bishitante i aproksimadamente 600 meter for di e plantahe Fontein den Parke Nashonal Arikok, un kaminda ta hiba na e plantahe Prins históriko, ku anteriormente tabata di propiedat di Sr. Mokki Arends,[8] i dos arroyos bisiña, Rooi Prins i Rooi Dwars. E arroyos aki un tempu tabata nutrí palu di koko i palu di fruta. Mientras cu e coconutnan a desaparece, y solamente algun mata di fruta a keda, e vegetacion nativo ta prospera mas densamente cu riba e colinan circundante. 1] Te ku 2023, apesar di plannan inisial, e renobashon i transformashon di e ruinanan di e plantashon Prins den e Prins Center, ku ta presentá proyektonan di demonstrashon riba aktividat agrikultoral di plantashon tempran, no a tuma lugá ainda. E integrashon di e Prins Center den e diseño nobo di Parke Nashonal Arikok ta keda pendiente. Ta konsehábel pa konsiderá pa destahá e importansia históriko di Prins Center su nòmber den e sentro mes. 9] {{Appendix}} ------------------------ {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =59895500|titulo=Pos Chikito}} {{References}} }} == Mira tambe == * [[Lista di luga na Korsou]] {{Commonscat}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62603301|titulo=Suffisant (Curaçao)}} {{References}} }} ---------- {{Variante|a}} {{Infobox luga den pais | variante = a | nomber = Bushiribana | nomber_oficial = | nomber_nativo = | tipo = Bario | pais = {{ABW}} | alias = | lema = | imagen = Gouddelving bij Bushiribana op Aruba, Bestanddeelnr 252-7961.jpg | descripcion = Mina di oro na Bushiribana na Aruba (1947). Na 1946, despues di 30 aña, a cuminsa e mina di oro atrobe pero esaki no a resulta lucrativo. | multi-imagen = <!-- Utilisa plantia {{Multiple image}} --> | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Paradera]] | zoom = 14 }} '''Bushiribana''' ta un luga den region di [[Paradera]] na kosta nort di [[Aruba]].[1] E ta mihó konosí pa e ruinanan di stempel di oro. == Geologia == Na final di e periodo di Kretáseo, kambionan geológiko signifikante a tuma lugá riba Tera. Piedranan fluido nobo, conoci como e batholith di Aruba, a pusha ariba door di scheurnan den e volcan antiguo, e Formacion di Lava di Aruba. E piedranan aki a forma koredónan i a solidifiká. Un di e tiponan di piedra cu a sali for di esaki ta gabbro. Gabbro tin un koló di antrasit i ta mustra mineralnan briante ora inspekshoná mas di aserka. E ta wòrdu hañá den e área di Matividiri. E tipo di piedra aki a wòrdu usá den konstrukshon di e planta di stèmpel di oro di Bushiribana.[2] Rush di oro Oro laba abou ta konosí komo oro aluvial. E ta laba den forma di stòf di oro, pida di oro, grano di oro i tin bia pida di oro. Despues di e rush di oro Arubano di 1824 pa 1829, den cual a haya oro aluvial, e cantidad eventualmente a baha y e depositonan di oro no a duna mas. Den transkurso di siglo, kompanianan di oro a kuminsá buska e fuente di e oro aki, e venanan di kuarso. Tin bia e adernan aki a surgi i despues a disparsé bou di tera atrobe.[3] Stempel di Oro Durante e periodo di 1872 pa 1915, ora ku oro tabata wòrdu mina riba e isla, dos molina di oro tabata operá.[3] Esakinan tabata e planta di stèmpel di oro di Bushiribana i e planta di smelt di oro di Balashi.[4] Na 1872, Aruba Island Gold Mining Company a construi un smelter y stempel mill di oro na Bushiribana, den curason di e area di mineria di oro cuarzo. Tambe e compania a construi e prome pier den haf di Aruba, yama Waaf di Compania riba Forti Abou, y a traha un caminda di dies kilometer pa transporta e mashinnan. E industria di stèmpel di oro tabata inkluí mashinnan di vapor, mulina di stèmpel, reservorionan di awa dushi i fòrnunan. E fábrika a hasi pèrdida pa binti aña. E oro a wòrdu saka dor di kombin’é ku merkurio, perdiendo mas o ménos mitar di e oro. For di 1897, e montonnan di shushi di Bushiribana a wòrdu retrabá usando e proseso di sianuro ku a wòrdu inventá resientemente, i ta e ora ei so e minamentu di oro a bira algu probechoso. Na 1899 un molina di stèmpel na Balashi a tuma over e trabou.[3] E oro prinsipalmente tabata bini di un di e dos shen venanan di kuarso ku ta karga oro ku a bini na superfisie for di e profundidatnan di Aruba kantu di kosta nort.[3] ---------- == Sero Colorado == On your way to Baby or Roger’s Beach, you’ll pass by the famous Red Anchor at what was once the entrance to the Colony residential community and be greeted with red soiled hills by the coast. This is Sero Colorado. Named after the 30-meter, deep red, limestone hill, Adriaan Laclé “Sero Colorado” translates to “Colored Hill”. Sero Colorado has deep historical ties with the once-thriving phosphate industry in the area. Matter of fact, there are still under- ground shafts and passages deep in Sero Colorado from the time of phosphate mining. In 1958, the re- finery at the time, Lago, adopted this name for the residential section of its employees.<ref>[https://www.cspnv.com/pdf/aruba-today-20241118.pdf Place names in San Nicolas and their origins], Aruba Today (18 di november 2024)</ref> -------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = Renaissance Island | alias = Sonesta Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} '''Renaissance Island''' (antes Sonesta Island [1]) ta un isla di rif privá dilanti costa di Aruba na haltura di e pista di aterisahe di [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix]]. Bista general E isla di ref di koral di 16 hektar a wòrdu kumprá pa Sonesta Hotels, i a habri na 1989 komo Isla di Sonesta.[2] Na 1991, Sonesta a wòrdu atkerí pa Ramada Renaissance Hotels, i e isla a wòrdu renobá komo Renaissance Island.[3] E ta un isla priva cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di ref alargá ta ofresé playanan blanku, mondinan di mangel i un variedat grandi di parhanan.[1] Tin dos playa: Iguana Beach ta pa famianan, i Flamingo Beach ta pa adulto. Iguana Beach ta haña su nòmber for di e iguanan ku ta biba riba e playa. Flamingo Beach ta e unico luga na Aruba cu tin flamingo cu a wordo introduci. Tur dos espesie di animal tin bia ta bishitá e otro playa tambe.[4][5] Entre 7:00 AM y 7:00 PM un boto ta sali for di e hotel Renaissance Aruba pa e isla di rif. Huespetnan ku no ta di hotèl por biaha pa un pago.[6] Dos avion chikí, un Beechcraft Model 18 i un Convair 400, a wòrdu hundi na kosta pa krea un lugá di buseo. Ta posibel pa pasa anochi den un cabana (hut chikitu) riba e isla.[5] -- == Historia == nl.wiki:E isla di 16 hectar riba rif di Bucuti a ser cumpra pa Sonesta Hotels, y a habri na 1989 como isla Sonesta.<ref>Amigoe, [https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=sonesta+island&coll=ddd&sortfield=date&page=1&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Nederlandse+Antillen&identifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&resultsidentifier=ddd:010642557:mpeg21:a0071&rowid=2 Sonesta hotel en Sonesta Island: uniek hotelproject], 14 februari 1989</ref> Na 1991, Ramada Renaissance Hotels a kumpra Sonesta, i e nòmber di e isla a kambia pa Renaissance Island.[ 3] Ta un isla privá cu por wordo bishita solamente den dia. E isla di rif ta un isla largu ku ta ofresé playa blanco, palo di mangrove i un variedat grandi di parhanan. 1] Renaissance-eiland (voorheen Sonesta eiland),[1] is een 16 ha groot koraalrifeiland, officieel bekend als het Bucutirif [2][3] voor de kust bij Oranjestad, Aruba. en grenst aan de Rifeilanden van Oranjestad. Het eiland is particulier bezit en heeft de enige privé-stranden op Aruba.[4] Er zijn twee stranden: Iguana Beach en Flamingo Beach. Een Beechcraft 18 en een Convair 400 zijn allebei bewust ongeveer 50 meter (46 m) uit de kust gezonken om een duikplaats te creëren.[5] Flamingo's zijn te zien op het eiland.[6] Ze zijn echter niet inheems op Aruba.[7] de.wiki:Renaissance Island is een ongeveer 48 hectare groot, particulier gebruikt, smal en ongeveer 3,8 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland Aruba . de.wiki:Renaissance Island ta un isla privá di mas o ménos 48 ektar di largura, estrecho i di mas o ménos 3,8 kilometer largu, na kosta di e isla prinsipal Aruba. {{Appendix}} Renaissance Island (anteriormente Sonesta Island),<ref>{{citeer web|titel=Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> ta un isla di 16 hectare di coral, ofisialmente konosí komo Bucutirif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref><ref>{{citeer web | titel=Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url=https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ |bezochtdatum=15 november 2020}}</ref> for di Oranjestad, Aruba, i ta limita ku e Rifeilanden di Oranjestad. E isla ta privá i tin e úniko playa privá na Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> Tin dos playa: Iguana Beach i Flamingo Beach. Un Beechcraft 18 i un Convair 400 tur dos a keda sink deliberadamente mas o ménos 50 meter (46 m) for di costa pa crea un lugá di buceo.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> Flamingo ta ser mira riba e isla.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> Sinembargo, nan no ta nativo di Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> == Lokashon y uzo == E isla ta situá mesora banda di e ruta di aterisahe RWY 11 na aeropuerto internashonal Reina Beatrix na sur di e islanan di Oranjestad. E ta comprá dor di e doñonan di un hotel di sinku strea. Riba e dos bahia di awa den forma di un U riba e isla a konstruí un restorant, barnan di playa, un sentro di spa, un kancha di voleibol i fasilidatnan pa deporte di awa i baño. E hóbennan di e hotèl ta wòrdu transportá ku e ferry di e hotèl mes. E awa di awa di e hotel ta ser transportá pa barku pa e WEB kanaal purifikashon na e isla prinsipal pa deskontaminashon. {{Appendix}} * Eduardo en Gerardo de Veer van Meta Corporation, de ontwikkelaars van het Sonesta Hotelproject (de bouw van een 320-kamer hotel in het hart van Oranjestad - Coral Reef Hotel) presenteerden de plannen in 1986 en op 30 oktober 1987 de eerste steen gelegd. * Sonesta island gelegen op het rif tegenover de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. * Vanaf de open lobby heeft men niet alleen zicht op dezee, maarook ophetkanaal, van waaruit de gasten met de boot naar het Sonesta Island kunnen vertrekken. Een traject dat slechts tien minuten duurt. Vier boten van 26 voet lang en met een capaciteit voor 29 personen elk, zullen beschikaar zijn voor het transport van de gasten van het hotel, via het kanaal, naar Sonesta Island. Op dit rifeiland, waarop tot een jaar geleden alleen maar mangroveplanten te zien waren, zijn in de afgelopen maanden twee prachtige stranden met hagelwit zand aangelegd. Momenteel worden een restaurant en bar gebouwd, waarna de whirlpools en faciliteiten voor watersporten zullen volgen.<ref>{{citeer nieuws|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642557:mpeg21:pdf|titel=Sonesta hotel en Sonesta island: uniek hotelproject|werk=[[Amigoe]]|datum=14 februari 1989|bezochtdatum= }}</ref> en.wiki:see Oranjestad, Aruba The touristically named Renaissance Island (formerly Sonesta Island)<ref>{{cite web | title =Sonesta Island | url = https://www.tripadvisor.com/ShowTopic-g147247-i144-k845765-Sonesta_Island-Aruba.html | accessdate = 2020-03-04}}</ref> is a 40 acres [[cay]] (or barrier reef) island, officially known as the Bucuti Rif<ref>{{cite web | title =Harbour Map and Navigational Chart. From Netherlands Government chart, 1977 | url = https://www.arubaports.com/main/oranjestad/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref><ref>{{cite web | title =Navigation Waypoints referencing to “Bucuti Island” | url = https://www.aruba-cruisingguide.com/navigation/ | accessdate = 2020-03-04}}</ref> and it is off the coast near Oranjestad. It is privately owned and has the only private beaches on Aruba.<ref>{{cite web | title =Renaissance Aruba Resort & Casino | url =http://www.fodors.com/world/caribbean/aruba/review-40803.html | accessdate = 2014-08-20}}</ref> There are two beaches: Iguana Beach and Flamingo Beach. A [[Beechcraft Model 18|Beechcraft 18]] and a [[Convair]] 400 were both deliberately sunk about 50 yards offshore to create a diving site.<ref>{{cite book | last =Huber | first =Joyce | title =Best Dives of Aruba, Bonaire & Curaçao | publisher = Hunter Publishing, Inc | date =2011 | isbn = 9781588437495 }}</ref> [[Flamingo]]es can be seen on the island.<ref>{{cite web| last =Suri | first =Charu | title =Where to see Flamingos in Aruba | url =http://www.afar.com/highlights/where-to-see-flamingos-in-aruba | accessdate =2014-08-20}}</ref> However, they are not native to Aruba.<ref>{{cite web|url=https://journalistontherun.com/2017/07/01/everything-you-need-to-know-about-flamingo-island-aruba/|title=Everything You Need To Know About Flamingo Beach Aruba|date=1 July 2017|publisher=}}</ref> Awemainta 30 december 2020|Isla Priva: Di complemento pa atraccion principal|E creacion di un beach priva riba e rifnan dilanti di aeropuerto tabata otro reto grandi pa MetaCorp. E responsabilidad di esaki a cay grandamente riba e schoudernan di Rudolph Richardson na cabes di ATCO. Delft Hydraulic Engineering di Hulanda meticulosamente a diseña e isla artificial. A pone shen y shen di meternan cubico di santo blanco den bargenan cu despues a basha riba e awanan poco hunto di e rif pa crea un plataforma for di unda e backhoe y otro ekipo necesario pa traha e isla, por a para firme riba dje. E isla a habri pareu cu e hotel na 1991. Na 1999, Horcan Lenny, considera como e di dos mas fuerte pa pasa den November, a dal Aruba duro y Sonesta Island a keda den hopi mal estado. Mester a trah’e full di nobo. Despues di un candela chikito un par di aña atras, Renaissance Island ta un di e atractivonan turistico mas grandi di e isla. Conoci mundialmente como e luga pa comparti di un dia di solo y lama hunto cu flamingonan cu ta cana casualmente band’i bo. Fuera di e parhanan aki, e isla tambe ta un santuario pa hopi yuwana. {{Appendix}} --------------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Playa | name = Hadicurari | alias = Fisherman's Hut | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{ABW}} | region = [[Noord]] | zona = [[Palm Beach]] | zoom = 14 }} '''Hadicurari''' (''Fisherman's Hut'') ta un luga na costa west di Aruba, den e zona di [[Palm Beach]] na haltura di e hotelnan Holiday Inn y Marriott Vacation Club. Aki ta situa un waf di piscado y un parti ta wordo uza como zona pa [[windsurf]]. Hadicurari ta conoci como un sitio pa pisca unda tabatin ranchonan di piscado y un pier chikito. Den ananan 1950 tabata captura aki hopi calco. De vissershaven heeft een steiger met 92 aanlegplaatsen die in de jaren 90 van de vorige eeuw is aangelegd. Hier werd in de jaren 1950 veel calco (''strombus gigas'') gevist. Door de roofbouw is de calco in deze buurt zeer zeldzaam geworden en wordt nu beschermd.<ref>Vivienno Frank. 2019. ''Aruba en een keuze uit haar toponiemen'' pag. 111, ISBN:978-0-359-65900-5</ref> Aki tabata establece Centro di pesca Hadicurari, cu tabata organisa torneonan di pisca pa e piscadonan local.<ref>Vistoernooi Centro Hadicurari. "Amigoe". Curaçao, 09-07-1994, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 15-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644198:mpeg21:p005</ref> Awendia e ta fungi como restaurant.? * E pier chikito a wordo reemplasa den ananan 19 90 pa un pier grandi cu 92 luga pa boto * Den e periodo aki a lanta e Centro di pesca Hadicurari y na 2003 a funda Fundacion Centro di Pesca Hadicurari. Fundado tabata Colin Christiaans. * Anualmente ta celebra Dia di Piscado cu ta riba 29 di juni cu iun torneo di pesca. * Den e edificio di Centro di Pisca hadicurari tin un restaurant establece. Centro di Pesca Hadicurari ta percura pa brinda e piscadonan tur ayudo. Considerando cu e centro aki ta practicamente hinca entre e hotelnan grandi y luhoso; Centro di pesca Hadicurari tin cu “negosha” un tiki riba e tradicion di piscado den e centro aki. NOTES In tegenwoordigheid van de ministers Elio Nicolaas, ing. Roland Laclé en minister ing. Eddy Briesen, legde minister Charro Kelly vrijdagmiddag de eerste steen voor de vissershaven bij Hadicurari, ten noorden van het Holiday Inn Hotel. De 92 aanlegplaatsen voor de vissersboten vergt een investering van 1,4 miljoen florin. De bouw geschiedt door Camar nv.Eerste steen vissershaven. "Amigoe". Curaçao, 23-11-1992, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 14-09-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643702:mpeg21:p005 {{Appendix}} [[Category:Luga na Aruba]] --------------- {{Infobox luga den pais | tipo= Isla di rif | variante = a | name = De Palm Island | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 2/2 | caption_align = center | image1 = Sign De Palm Island.jpeg | caption1 = | image2 = | caption2 = | pais = {{ABW}} | region = [[Santa Cruz]]? }} [[File:Sign De Palm Island.jpeg|thumb|Borchi pa yega De Palm Island]] '''De Palm Island''' ta un isla di mas o ménos 10 ektar grandi, habitá, estrecho i di 1,5 kilometer largu for di costa di e isla principal di Aruba, ost di e stat di Pos Chiquito, serka di e aeropuerto internashonal Reina Beatrix. E isla ta un rif di koral ku tin un hotel, un bar i un restorant. E biahe via ferry for di e isla prinsipal ta dura mas o ménos 10 minüt. Riba e isla tin un playa ku tin un guardia i un parke di awa. E isla ta di propiedat di De Palm Tours, e operador di biahe di mas grandi na Aruba, fundá pa Wichie de Palm i kumprá pa Harold Malmberg den añanan 60 di [[siglo 20]].<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018|archiefurl=https://web.archive.org/web/20230621061434/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|archiefdatum=2023-06-21}}</ref> == Detayenan == E parke di awa tin un atraccion extraordinario. E bishitantenan, ekipá ku un sistema di buelo di kaska bou di awa, por bishitá e mundu tropikal di piská di e isla di koral na pia i tambe tuma imágen bou di awa di un avion Cessna 414 derotá i bou di awa. E Sea Trek helmet system tambe ta posibel pa no-swimmer i personanan ku no tin eksperensia di buelo. {{Appendix}} De Palm island is een ongeveer 10 hectare groot, bewoond, smal en 1,5 kilometer lang eiland voor de kust van het hoofdeiland van [[Aruba]], ten oosten van de stad [[Pos Chiquito]], in de buurt van de [[internationale luchthaven Koningin Beatrix]]. Het eiland is een dood [[koraalrif]] met daarop een hotel, bar en restaurant. De overtocht per ferry vanaf het hoofdeiland duurt ongeveer 10 minuten. Op het eiland is er een bewaakt strand en een [[waterpark]]. Het eiland is eigendom van [[De Palm Tours]], de grootste [[touroperator]] op Aruba, opgericht door [[Witchie de Palm]] en in de jaren zestig van de twintigste eeuw gekocht door [[Harold Malmberg]]<ref>{{Citeer web|url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=24&lang=en|titel=Tourism|taal=en|uitgever=Historia di Aruba|bezochtdatum=1 september 2018}}</ref> == Bijzonderheden == Het waterpark heeft een buitengewone attractie. Bezoekers, uitgerust met een onderwaterhelm-duiksysteem, kunnen te voet de tropische vissenwereld van het koraaleiland bezoeken en ook onderwateropnamen maken van een neergehaald en onder water gelegen [[Cessna]] 414-vliegtuig. Het gebruik van het Sea Trek-helmsysteem is ook mogelijk voor niet-zwemmers en personen zonder duikervaring. {{Appendix|1=alles|2= '''Voetnoten''' {{References}} '''Bronnen''' * {{citeer web|url=http://www.visitaruba.com/things-to-do/tours-and-activities/depalm-island/|titel=De Palm Island|bezochtdatum=1 september 2018}} * {{Bronvermelding anderstalige Wikipedia|taal=de|titel=Palm Island (Aruba)|oldid=165611524|datum=20170518}} -------------- '''Isla di Oro''' ta parti di e rif di Pos Grandi na costa sur di [[Aruba]], entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e [[Parke Marino Aruba]] y ta bou maneho di [[Parke Nacional Arikok| Fundacion Parke Nacional Aruba]] (FPNA).<ref>{{citeer web|url=///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf|titel=FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro|werk=Boneriano|datum=2024-03-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> == Historia == Isla di Oro a inicia na aña 1965 ora Adolf (Dochi) Oduber a construi un compleho di recreacion den forma di un barco cu den dje un restaurant, bar y sala di baile, cu el a duna e nomber "Isla di Oro".<ref>{{citeer web|url=citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006|titel=Opening van Isla di Oro|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-03-09|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E compleho ta situa 150 meter for di e costa na un laguna rondona pa mondi di mangel, pa cua mester a traha un brug y kap un caminda dor di e mangelnan.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> E tempo ey e compleho tabata un atraccion turistico popular, unda tabata organisa fiesta, ademas di presentacion y shownan di artistanan conoci. E compleho, cu ta riba tereno erfpacht, a cambia varios biaha di doño-desaroyado y tabata operacional te mas o menos aña 1994 pa despues keda bandona. == Proteccion di naturalesa == Isla di Oro ta ubica den un zona di naturalesa cu un grado halto di balor y di medidanan di proteccion. Banda di ta protegi mediante e decretonan nacional ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282020%29_LandsbesluitNieuweAanwijzingDomeingrondenAlsNatuurreservaat.pdf Landsbesluit ''Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat''] ([[Afkondigingsblad van Aruba|AB]] 2020 no. 67)</ref> y ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''<ref>[https://www.dip.aw/wp-content/uploads/2021/08/AB-2021-no.-123.pdf Landsbesluit ''Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021''] (AB 2021 no. 123) di 28 juli 2021.</ref>, e isla mes y e lama ta clasifica como "Marine Protected Area" (MPA) mediante decreto nacional.<ref>[https://www.dcbd.nl/sites/default/files/documents/MinistryofJustice%282018%29_LandsbesluitParkeMarinoAruba.pdf ''Landsbesluit Parke Marino Aruba''] (AB 2018 no. 77) di 20 di december 2018</ref> Adicionalmente, e area tin reconocemento internacional como un "Key Biodiversity Area" (KBA) door di Union Internacional pa Concervacion di Naturalesa (IUCN) y desde 2023 como un area RAMSAR (RAMSAR Site no. 2526).<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Fuera di esey e mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especienan di mata protegi pa ley.<ref>[https://docplayer.nl/110238034-2017-no-48-afkondigingsblad-van-aruba-landsbesluit-houdende-algemene-maatregelen-van-14-juli-2017-ter-uitvoering.html ''Landsbesluit bescherming in-heemse flora en fauna''] (AB 1995 no. 2) di 14 di juli 2017</ref> Den curso di tempo a lansa diferente proyecto pa Isla di Oro, entre nan e proyecto di un delfinario, bou e nomber di ''Dolphin Beach'' na comienso di añanan nobenta<ref>{{citeer web|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005|titel=Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-05-15|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref>, y e proyecto di ecohotel, ''Zoetry Isla di Oro Aruba'', den decada 2010.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-BONDIA-2014-10-30/page/n2/mode/1up?q=isla+oro+parke+marino&view=theater|titel=Proyecto Isla di Oro ta bek na su concepto inicial di ecohotel|werk=BonDiaAruba|datum=2014-10-30|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Ambos proyecto a encontra cu resistencia di e activistanan ambiental y finalmente no a continua pa falta di e permisonan rekeri. {{Appendix}} [[:Category:Aruba]] y cu ta cay bou maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA). Ademas mangelnan, tanto e mangel preto (''Avicennia germinans'') como e mangel blanco (''Laguncularia racemosa'') ta especie di mata protegi pa ley. y e area tambe ta cay den ‘Natuur Gebied’ Nieuwe aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021; mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultimamente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda y den e caso aki, segun Silva ta expresa a nenga diferente parti di ley pero asina mes e desaroyado a continua cu e trabounan dañino pa naturalesa sin permiso. E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda.<ref>{{citeer web|url=https://www.bondia.com/corte-ta-prohibi-aruba-ocean-villas-pa-cuminsa-of-traha-na-isla-di-oro/|titel=Corte ta prohibi Aruba Ocean Villas pa cuminsa of traha na Isla di Oro|werk=BonDiaAruba|datum=2024-03-18|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Na november di aña pasa 2023 e area aki a cuminsa forma parti di Convenio di Ramsar Area bao e parti di Costa Zuid e cual ta un di e areanan cu mas biodiversidad, status di Ramsar tin como meta pa proteha e areanan aki sin interveni cu actividadnan economico, enfatisando reduccion di daño y restauracion di naturalesa den caso di daño cu ta inevitabel. Isla di Oro ta un área di mangrove amplio na Aruba, kaminda diferente ekosistema ta reuní. E lugá di buelo ku e mesun nòmber ta konsistí di un banda di playa grandi ku un rif similar na esun di e lugá di buelo Mangel Halto. E tipo di koral mas comun riba e rif aki ta e koral di cerebro, di strea y di placa. Lobster di koral, snapper, piská trompeta i piská angel ta habitantenan regular. Isla di Oro ta nifiká isla di oro.<ref>{{citeer web|url=https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro|titel=Isla di Oro|werk=duikersgids.nl|datum= |bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Isla di Oro no ta solamente un kolekshon úniko di ekosistema, sino tambe un isla di fiesta ku un restorant abandoná ku a wòrdu traha den forma di un boto. Bo por yega na e lugá despues di un caminata bastante largu dor di e área. Ta rekomendá un buelo di boto. NOTES FUNDACION Parke Nacional Aruba ta na altura di actividadnan cu ta tumando luga riba Isla di Oro y ta activamente haciendo tur cos posibel den e organisacion su capacidad legal pa pone un stop n’e actividadnan cu ta tumando luga. Isla di Oro ta un area cu ta cay bou di maneho di Fundacion Parke Nacional Aruba.<ref>[file:///C:/Users/l_de_/Downloads/BONERIANO-15-03-2024.pdf FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro], Boneriano (15 di maart 2024)</ref> E mangelnan ta un especie protegi pa ley y e area tambe ta cay den Natuur Gebied’ Nieuwe FPNA ta activo den defensa di Isla di Oro aanwijzing domeingronden als natuurreservaat (AB 2020 no. 67) y Ruimtelijke Ontwikkelingsplan met Voorschriften 2021 (AB 2021 no. 123) mientras cu e isla mes y e lama ta cay den Marine Protected Area (MPA) esta Landsbesluit Parke Marino (AB 2018 no. 77) – haciendo e area aki un grado di proteccion halto. Adicionalmente, e area aki tin reconocemento internacional como un Key Biodiversity Area (KBA) door di IUCN y ultima[1] mente a wordo clasifica como un RAMSAR gebied (RAMSAR Site no. 2526) – dunando e area akinan mas balor ainda. Fundacion Parke Nacional Aruba ta comprometi na e proteccion di e area importante aki – e unico area na Aruba unda ainda nos ta wak e ‘Poder di 3’ conecta na otro sanamente, esta e mangelnan, yerbe di lama y e rifnan di coral – 3 diferente sistema ecologico crucial cu hunto ta prove un variedad di beneficio pa e ser humano y Aruba su medio ambiente. Dialuna 11 di Maart 2024 bestuur di FPNA a ser alerta di actividadnan cu ta pasando y inmediatamente a bay den accion pa manda un Proforma Bezwaarschrift. Informacion cu FPNA a ricibi ta cu no tin un aanlegvergunning y cu esey ta evaluando pasonan legal. Ta di hopi tempo caba FPNA tin wowo extra riba e area di Isla di Oro y den augustus di 2023 a bin haya sa cu Isla di Oro a ser cumpra y asina a manda un carta oficial dia 28 di augustus pa DIP indicando cu no lo duna permiso pa ningun desaroyo riba Isla di Oro. Den november 2023, FPNA a wordo contacta door di J.O.B. Holding & Management y a ser invita pa bay un meeting pa compronde kico ta e intencion cu Isla di Oro. Dia 4 di januari 2024, FPNA a responde na J.O.B. Holding & Management cu un carta unda cu a indica cu no ta bay di acuerdo cu ningun desaroyo pa Isla di Oro. Siguientemente dia 18 di januari 2024 J.O.B. Holding & Management a invita FPNA conhuntamente cu otro organisacionnan local pa un stakeholder engagement session unda cu nan a informa cu nan lo ta haciendo diferente trabounan riba Isla di Oro y no a presenta un plan concreto cu por ser revisa. No obstante e posicion di FPNA no a cambia. FPNA no lo sostene ningun plan di desaroyo den e area aki Isla di Oro is a vast wetland mangrove area on Aruba where different ecosystems meet. The dive site of the same name consists of a vast shallow sand strip with a reef similar to that of the Mangel Halto dive site. Common types of coral on this reef are brain, star and plate coral. Coral lobsters, snappers, trumpet fish and angelfish are regular inhabitants. Isla di Oro means island of gold.<ref>https://www.duikersgids.nl/en/isla-di-oro</ref> Particulars Isla di Oro is not only a unique collection of ecosystems but also a former party island with an abandoned restaurant built in the shape of a boat. You can reach the location after a fairly long walk through the area. A boat dive is recommendable. ----- Fundacion Savaneta Aruba a nota di e discucion andando riba red social rond di Isla di Oro. E pregunta esencial den esaki ta cu si por papia di destruccion of limpiesa. Fundacion ta observa y ta na altura cu actualmente ta tumando luga un limpiesa di material di e ruina cu a keda atras eynan esta tubo y frusto den awa y hopi desperdicio di palo, etc. No tin ningun acto di corta mangroves ni otro mata pues aki nos tin cu papia di un clean up y no destruccion. Si Parke Arikok kier “claim” e luga, anto e pregunta ta dicon Parke nunca a hacie limpi y no a pone borchi cu e ta pertenece na Parke anto. Antes e doño di Isla di Oro tabata famia Oduber y despues un otro doño a tuma over te cu awe a keda na ruina unda un doño nobo local a cumpr’e via un acto notarial, pues no a hay’e regala. Semper Isla di Oro tabatin su permiso pa Restaurant y NightClub pues esey no ta nada nobo den su desaroyo.<ref>https://24ora.com/fundacion-savaneta-ta-aclaria-a-haci-isla-di-oro-limpi-y-nada-mas/ (17 di maart 2024)</ref> --- Fundacion Parke Nacional Aruba (FPNA) a cuminsa un caso contra pais Aruba y contra desaroyador di Isla di Oro, Osyth Henriquez, pa stop e di haci cualkier trabou di limpiesa riba su tereno. Hues a prohibi Henriquez pa desaroya of hasta pa haci limpiesa riba su tereno na Isla di Oro. FPNA a demanda Pais Aruba tambe pa prohibi Gobierno di duna permiso. Abogado mr. Anthony Ruiz a defende Osyth Henriquez, mientras cu abogado mr. Zuhaila Marchena a defende FPNA. Den su veredicto, mesora, hues a indica na FPNA cu como nan tin e maneho di e area, cu FPNA y e doño di Isla di Oro mester sinta na mesa y sali di e problema. Ta trata aki na un tereno cu e doño tin den erfpacht. E area ta bou maneho di FPNA como un area protehi. Den areanan protehi en general por restablece un edificio na estado original, den consulta cu FPNA. Osyth Henriquez ta propietario di Ocean Villas na Savaneta. Ey tambe e tin cu atende cu reto di FPNA, Gobierno mes y di bisiña, cu no necesariamente ta di acuerdo cu su vision pa desaroya bungalows eynan. Awo cu e kier desaroya Isla di Oro, atrobe e ta hay’e stroba y mester defende su plan y vision den corte. Ta parce cu e reto lo no ta e isla mes, sino mas bien e vecindario cu si ta protegi como un area di naturalesa.<ref>https://24ora.com/hues-a-ordena-osyth-henriquez-pa-para-trabou-riba-isla-di-oro/ (17 di mart 2024)</ref> * <ref>https://antilliaansdagblad.com/aruba/29167-blijf-van-isla-di-oro-af 13 maart 2024</ref> {{Appendix}} isla di oro is pas ontstaan in begin jaren zeventig van de vorige eeuw. Het is een stukje rif ten zuiswesten van Pos Grandi waarop Adolf R. Oduber een recreatiecomplex had gebouwd in de vorm van een schip met daarin een restaurant, bat en danszaal. Vivienno Frank isla di oro a surgi te na komienso di añanan setenta di siglo pasá. E ta un parti di e rif na sur-oeste di Pos Grandi na unda Adolf R. Oduber a konstruí un kompleho di rekreacion den forma di un barku ku den dje un restorant, bat i sala di baile. '''Isla di Oro''' ta un isla di coral na costa sur di Aruba, entre [[Pos Chikito]] y [[Savaneta]]. E area ta cay den e Parke Marino Aruba y ta bou maneho di FPNA. Het is gelegen 150 meter uit de kust op de rif van Pos Grandi. Er moest een weg door de mangrovenbos worden gehakt om bij het eiland te komen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010470027:mpeg21:p006|titel=Luchtkasteel van Oduber werd restaurant in zee|werk=[[Amigoe]]|datum=1964-08-05|bezochtdatum=2024-03-23}}</ref> Gelegen aan een lagoen omringd door mangrovebossen. Er voden optredens en shows vor bekende artiesten plaats en werden feesten gehouden. Isla di oro was in de jaren op de startplaats voor natuurwandelingen van Stimaruba. * Na ana 1965 Adolfo (Dochi) Oduber a habri riba e isla un restaurant ISla di ORo construi den forma di un barco como atraccion turistico y despues amplia cu cocktail lounge y sala di baile. Apertura oficial dia 13 di maart 1965.<ref>Opening van Isla di Oro. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 09-03-1965, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462564:mpeg21:p006</ref> Despues di un aña a traha un brug pa yega na costa. Na 1975 el a cambia man pa Joe Procter, kende e sigui desaroya e luga. * in 1989? beheert-eigenaar door Lucy en jose Brazao Mendez. El a opera te 1994. * verschillende projecten, waaronder het dolfinarium project (1993?)onder de naam Dolphin Beach, voor de doorontwikkeling van Isla di Oro hebben vanaf 1990 gestuit op verzet van milieu-activisten.<ref>Gedegen en objectief onderzoek onontbeerlijk voor Dolphin Beach. "Amigoe". Curaçao, 15-05-1993, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 21-03-2024, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645141:mpeg21:p005</ref> Dolfinarium ging niet door wegens uitblijven van de nodige vergunningen. dgfuwya1vktqv70bls1kuaj3gov6ymb Usuario:Caribiana/Sandbox/Luga - Kòrsou 2 11116 198932 198851 2026-07-30T15:16:52Z Caribiana 8320 198932 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Region | nomber = Bandariba | pais = {{CUW}} }} '''Bandariba''' ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di [[Kòrsou]]. E ta un di e tres distrito i ta abarká e parti sùitost di e isla.<ref name="op">{{cite web|url=https://www.opnaarcuracao.nl/bestemmingen/ |title=Noordwest-Curacao|website=Op Naar Curaçao|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> Den [[papiamentu]] e palabra “pariba” ta referi, entre otro, na e direkshon [[ost]]. E region aki ta kuminsa net ost di e area urbano di Willemstad i ta ekstendé te e punta suitost na Oostpunt. i ta konosí pa su diferente seru i un paisahe natural i karakterístiko. It starts just east of the capital city area of Willemstad and extends all the way to the southeastern tip of the island at Oostpunt. == Historia == Na 1925 Kòrsou a wòrdu reparti den tres distrito. Inisialmente e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá unikamente na e [[kapital]] [[Willemstad]], pero desde 1930 esaki a expande supstansialmente ku zonanan residensial ront di dje. Banda di Willemstad tin dos distrito, e asina yama "distrito pafó" (''buitendistrict'') di Bandabou i di [[Bandariba]].<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045|title=Nieuwe indeling van Curaçao|werk=De Tijd|date=1930-10-30|bezochtdatum=2022-08-03}}</ref> Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan ku a kumpra nan libertat òf pa hendenan nasé liber.<ref>SAMBUMBU. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 24-02-1972, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 29-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461108:mpeg21:p002</ref> E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,<ref name="santa">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Santa_Rosa._.pdf |title=Buurtprofiel Santa Rosa|last1=Buurtprofiel Santa Rosa|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl|page=8}}</ref> Spaanse Water,<ref name="spaans">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Spaanse_Water_.pdf |title=Buurtprofiel Spaanse Water|last1=Buurtprofiel Spaanse Water|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl}}</ref>: 6  Montaña,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> Seru Grandi,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> i Oostpunt.<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] Den e último dékadanan, Bandariba, ta transformá rápidamente den un hotspot nobo pa desaroyo residensial i turístiko ku proyektonan klave manera un proyektonan di bibienda na gran eskala—Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, i Hofi Sint Joris i e resort Sandals Royal Curacao.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/bandariba-emerging-as-curacaos-new-hotspot-for-housing-and-tourism-economists-say Bandariba Emerging as Curaçao’s New Hotspot for Housing and Tourism, Economists Say], curacaochronicle (14 di yüli 2025)</ref> E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,<ref name="villa"/> i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá<ref name="oostpunt">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Oostpunt_.pdf Buurtprofiel Oostpunt], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.<ref name="oostpunt"/> E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.<ref name="oostpunt"/> == Pueblo i bario== {| class="wikitable" ! colspan="2" |Bandariba |- !Lugá !Habitante (2011) |- |[[Montaña Rey]] | align="right" |5.307 |- |[[Santa Rosa (Kòrsou)|Santa Rosa]] | align="right" |5.198 |- |[[Montaña Abou]] | align="right" |4.382 |- |[[Koraal Partir]] ([[Groot Sint Joris]], [[Popo]], [[Abrahamsz]]) | align="right" |3.958 |- |[[Spaanse Water]] ([[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], [[Nieuwpoort]], [[Santa Barbara]]) | align="right" |3.119 |- |[[Seru Grandi]] ([[Fuikbaai|Fuik]]) | align="right" |2.277 |- |[[Oostpunt]] ([[Sint Joris]]) | align="right" |555 |- !Total !24.796 |} == Atrakshon == * Aloe Vera Plantage, * Amazonia (amazone tour) * Liquor Distillery * Ostrichfarm * Museo di tambú Shon Cola * Playanan: [[Spaanse Water]], [[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], Tugboat Beach. Explorando e region oriental di Curaçao lo cautiva bo cu su bista natural impresionante y historia rico. E área aki ta yen di plantashonnan eksuberante ku ta revelá e herensia agrikultural di e isla. Deskubrí kamindanan di kana, manera e Sint Joris Trail, ku ta ofresé bista impreshonante i paisahenan diverso. E ambiente trankil ta invitá bo pa kana trankil dor di kunuku pintoresko, brindando un eskapamentu fantástiko for di e lugánan turístiko popular, ku vários aktividat pa famia disponibel na kaminda. Tambe por bishita un Hacienda di Aloe Vera, y e cas di Chichi.<ref>https://www.mycuracaoguide.com/blogs/neighborhoods-of-curacao Explore the Unique Neighborhoods of Curacao!], mycuracaoguide.com</ref> Un di e puntonan mas importante ku bo no ke pèrdè ta St. Jorisbaai, un paradeis pa entusiastanan di deporte di awa. Aki, bo por disfrutá di e emoshon di kitesurf, sea bo ta un kuminsádó òf un eksperto. Ku bientunan konstante, St. Jorisbaai ta ofresé e ambiente idíliko pa un aventura inolvidabel. Bo por disfrutá tambe di kore kabai kantu di e kosta impreshonante, tumando bista impreshonante segun ku bo ta kore. No lubidá di wak e área eksklusivo di Awa Spañó. Konosí pa su villanan luhoso i un resort luhoso, e region aki ta proveé ​​bista impreshonante riba laman i ta perfekto pa un biahe relahante den boto. E Tafelberg ta visibel for di kasi tur ángulo, i si bo ta kla p’e, bo por kana bai na e punta pa bista panorámiko impreshonante di e isla. Sinembargo, por fabor tene kuenta ku East Point lamentablemente ta inasesibel pa eksplorashon, konservando su naturalesa krudo i fauna. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Bandariba}} {{References}} ;Lista di fuente }} Het gedeelte van Curaçao beoosten Willemstad. Evenals Band’abou was Band’ariba in de 19de eeuw verdeeld in twee districten, het tweede en het derde. Later kwam dit gebied bestuurlijk onder een districtmeester te vallen, die zetelde op de plantage Rust en Vrede. De twee districten werden samengetrokken. Met de Eilandenregeling werd ook dit nieuwe district opgeheven. Op Rust, zoals het landhuis in de volksmond heet, is nu een hulpkantoor van het Centraal Bestuurskantoor. Band’ariba maakt als woongebied een snelle ontwikkeling door. De belangrijkste traditionele centra zoals Sta. Rosa en Montaña groeien steeds meer naar elkaar toe en vormen in steeds toenemende mate een deel van het verstedelijkt gebied van Curaçao. In dit deel van Curaçao komt nog veel particulier grootgrondbezit voor zoals onder meer de plantages Oostpunt, Fuik, Klein St. Joris, Groot St. Joris, Sta. Catharina en andere. Dit grootgrondbezit beïnvloedt hier op duidelijke wijze de ruimtelijke ordening: de bevolkingsconcentraties houden bij deze plantagegrenzen op.<ref>[https://web.archive.org/web/20120305104426/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bandariba] Encyclopedie van Curaçao</ref> In de door het C.B.S. (Centraal Bureau voor de Statistiek) gehanteerde districtenindeling valt een belangrijk gedeelte van het traditionele Band’ariba nu onder ‘Uitbreiding Stad’. Dit laatste omvat onder meer de wijken Sta. Rosa, Labadera en Montaña Abou waar een belangrijke bevolkingsconcentratie te vinden is. Het district Oost (volgens C.B.S.) telt 13.804 inwoners (1981). [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Bandariba ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distrito prinsipal i ta abarká e parti sùitost di e isla.[1] Den papiamentu, e palabra “pariba” ta referí, entre otro, na direkshon ost. E region aki ta kuminsá net ost di e área urbano di Willemstad i ta ekstendé te na e punta sùitost di e isla na Oostpunt. E ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, kunuku i zonanan kosteronan. Historia Na 1925, Kòrsou a wòrdu repartí den tres distrito. Inisialmente, e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá na e kapital, pero for di 1930 esaki a ekspandé ku zonanan residensial rondó di dje. Banda di Willemstad, tin dos distrito rural: Bandabou i Bandariba, tambe konosí komo “distritonan pafó”.[2] Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan liberá i hendenan nasé liber.[3] Den siglo 19, e Iglesia Katóliko Romano a hunga un ròl importante den e formashon di komunidatnan lokal, fundando pueblonan manera Santa Rosa i Montaña pa eduká i integrá e poblashon liberá.[5]: 6  Desaroyo ekonómiko a sigui den siglo 19 i 20. Na 1875, un mina di fosfato a habrí serka di Tafelberg.[11] Na 1927, Royal Dutch Shell a konstruí un terminal na Spaanse Water, loke a kontribuí na industrialisashon di e área.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira mas importante, ku desaroyo di resortnan i infraestructura. Den e último dékadanan, Bandariba ta eksperenshá un kresimentu den desaroyo residensial i turístiko, ku proyektonan manera Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, Hofi Sint Joris i Sandals Royal Curaçao.[8] E área di Oostpunt, ku ta e punto mas ost di e isla, ta mayormente propiedat privá di e famia Maal i ta kubrí un parti signifikante di e isla.[9] Gran parti di e zona aki a keda relativamente sin desaroyo, preservando su karakter natural. Pueblo i bario Bandariba ta kontené varios pueblonan i bario, inkluí: Montaña Rey Santa Rosa Montaña Abou Koraal Partir (Groot Sint Joris, Popo, Abrahamsz) Spaanse Water (Jan Thiel, Nieuwpoort, Santa Barbara) Seru Grandi (Fuik) Oostpunt (Sint Joris) Geografia i rekreo Bandariba ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, mondi seku, kunuku i lagunan salu. E kosta sùitost ta inkluí bahianan manera Spaanse Water i Sint Jorisbaai, ku ta importante pa ekosistema lokal i aktividatnan rekreativo. Spaanse Water ta un laguna grandi ku ta sirbi komo un punto importante pa deporte di awa i navegashon. Sint Jorisbaai ta konosí pa su bientunan konstante, loke ta hasi esaki adekuá pa aktividatnan manera kitesurf. Den e región tin tambe diferente forma di rekreo i patrimonio kultural, manera: Curaçao Liqueur Distillery na landhuis Chobolobo Aruba Ostrich Farm (note: remove or replace—wrong island) plantashonnan di aloe museo lokal, manera Museo di Tambú Shon Cola E área ta kontené tambe playanan i sitiónan di kosta manera Jan Thiel i Tugboat Beach, ku ta wòrdu usá pa rekreo i deporte di awa. Ademas, e paisahe natural ta ofresé posibilidat pa aktividatnan manera kana, kore kabai i eksplorashon di kunuku. Kamindanan di kana, manera Sint Joris Trail, ta pasa dor di paisahenan ku poko desaroyo i ku valor ekológiko. * [[Montaña Abou]]<ref name="montana"/> * [[Montaña Rey]]<ref name="montana"/> * [[Nieuwpoort]]<ref name="nieuwpoort">{{cite web|url=https://www.tui.nl/informatie/curacao/curacao/nieuwpoort/ |title=Nieuwpoort|website=TUI|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> * [[Oostpunt]]<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> * [[Santa Barbara]]<ref name="spaans"/> * [[Santa Rosa]]<ref name="santa"/> * Seru Grandi<ref name="seru"/> * [[Spaanse Water]]<ref name="spaans"/>{{rp|6}} ------------- '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kas Abou | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg | image2 = Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg | image3 = Cas Abao.jpg | footer = Playa Kas Abou / Bon Bini Beach | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = https://casabaobeach.com/ }} '''Playa Kas Abou''' (tambe konosí komo ''Bon Bini Beach''<ref name="beautiful">Beautiful Curaçao, [https://www.beautiful-curacao.nl/strand/cas-abou.php Cas Abou]</ref>) ta un playa privá situá den nortwèst di Kòrsou den e zona di Pannekoek.<ref name="pannekoek">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Pannekoek_.pdf |title=Buurtprofiel Pannekoek |year=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|language=nl |page=10|last=Buurtprofiel}}</ref> Su nòmber ta derivá di e plantashi di 400 hektar, originalmente yamá ''Cas Abou'', ku tabata eksistí for di 1696.<ref name="pannekoek"/> Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644228:mpeg21:pdf Over zijn pensioen hoeft een ambtenaar zich geen zorgen te maken], [[Amigoe]] (13 di ougùstùs 1994)</ref> Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa klá i poko hundu.<ref name="beautiful"/> E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.<ref>Dive Curaçao, [https://web.archive.org/web/20220811075327/https://www.divecuracao.info/nl/curacao-duik-reisgids/curacao-duikgids/duik-en-snorkel-gids/cas-abou/ Cas Abou Strand en Plantage]</ref> E playa ta ménos apropiá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di [[koral]] ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a sirbi komo lokalidat di filmashon pa e telenovela [[Hulanda|hulandes]] ''Bon Bini Beach''.<ref name="beautiful"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =68714219|titulo=Playa Cas Abou}} {{References}} }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} Su nòmber ta derivá di e plantashi, originalmente yamá Cas Abou, ku tabata eksistí na e área for di 1696. Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat, i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).[2][3] Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa un públiko amplio.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[4] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou tabata e lokalidat di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] Playa Kas Abou (tambe konosí komo Bon Bini Beach[1]) ta un playa privá situá na parti nortwèst di Kòrsou, serka di e pueblo di Pannekoek.[2] E plantashi Kas Abou a eksistí desde 1696. Den añanan 1980, e a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i posteriormente kombertí den un resort turístiko.[2] Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa bishitantenan di tur edat.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[3] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a bira mas konosí komo lokashon di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] <gallery> File:Cas Abao.jpg|Strandstoelen File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg File:Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg </gallery> == Link eksterno == * [https://casabaobeach.com/ Officiële site] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Vaersenbaai | imagen = | descripcion = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Vaersenbaai''', tambe konosí komo ''Kokomo Beach'', ta un playa situá den un bahia entre [[Boka Samí]] i [[Bullenbaai]], wèst di e pueblo di Sint Michiel na [[Kòrsou]]. E bahia ta rondoná pa baranka. Tin un bar di playa (ku yama Kokomo), un tienda di buseo, i un lugá di masashi. E bahia tin un [[ref di koral]] situá no muchu leu for di kosta. ==Historia== Vaersen Bay tabata parti di e defensanan di Curaçao. E nòmber Vaersen Bay probablemente ta bini di e echo ku e bahia aki tabata wòrdu usá pa trese òf manda merkansia fresku. E fortifikashon di Fort Vaersenbaai tabata para kaminda e terasa di Kokomo Beach ta awor. For di ariba, e fòrti tabata wòrdu defendé pa un bateria di kañon. Ainda por mira restunan di e fòrti na e punta di e baranka. Na 1713, e armamentu tabata konsistí di diesdos kuater-pounder i dos bas di metal.[1] Na 1800, e armamentu tabata konsistí di kuater kañon di heru di ocho liber i 35 bala di kañon.[2] Aki tambe ta cuminsa cu e ruta di cana pa Boca Sami. {{Appendix}} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------------- == Deskripshon == Playa Santa Cruz ta un playa di santu, hanchu, largu i rondoná pa mondi di mangel. E mangel ta influensiá e kalidat di e awa, kual por bira ménos klá, loke ta hasi e playa ménos apropiá pa snòrkel.<ref name="Beautiful"/> Sinembargo, e área ta riku na bida marino i spesialmente [[para]], loke ta ideal pa opservadónan di para. Riba e playa tin varios palu di palma i struktura di sombra (palapa) pa protehá kontra solo. Tambe tin fasilidatnan manera kasita di playa pa hür, restorant, snèkbar, baño, ducha i mesanan di piknik.<ref>[https://www.curacao.com/en/activity/playa-santa-cruz Playa Santa Cruz], curacao.com</ref><ref name="Beautiful"/> E awa na Playa Santa Cruz ta generalmente trankil i poko hundu, loke ta hasi e playa partikularmente adekuá pa famianan ku mucha.<ref>[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa públiko ku akseso grátis.<ref name="Beautiful"/> E ta popular bou di lokalnan, spesialmente den fin di siman i dianan di fiesta, ora ku e playa tambe ta wòrdu usá pa kamper.<ref>[https://dolfijngo.com/curacao/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], dolfijngo.com</ref> Den bisindario di e playa ta situá varios atrakshon natural, manera e parke [[Hòfi Mango]] i e kueba di Boka Fluit ("Blue Room"), kual ta un sitio popular pa snòrkel i buseo.<ref name="Beautiful">[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-santa-cruz.php Playa Santa Cruz], beautiful-curacao.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa largu di santu ku awanan trankil y bashi, ideal pa famianan.<ref name="gids">[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> E playa ta rondoná pa bèrdura eksuberante i ta yen di palu di palma i palapas (parasol di yerba) ku ta duna sombra durante e oranan di mas kayente di dia.<ref name="gids"/> E awa cla y e rif di coral den cercania ta haci Playa Santa Cruz un lugar excelente pa snorkel. Ademas di snorkel, tin hopi otro deporte di awa disponibel: kayak, paddleboarding, òf hür un boto di pedal, i tambe oportunidatnan pa buseo òf parasailing.<ref name="gids"/> E playa tin fasilidatnan limitá. Normalmente tin hopi lugá di parker disponibel serka di e playa. Riba e playa na Playa Santa Cruz, bo ta haña vários klup i bar di playa kómodo kaminda bo por disfrutá di un bebida refreskante, un almuerso sabroso, òf asta un sena elaborá.<ref name="gids"/> [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- E ta un playa chikitu i apartá. E ta yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa e turtuga di laman kawama (''Caretta caretta''), tiburon i otro sortonan di piska.<ref name="Gipy"/> Buseo aki ta posibel solamente ora laman ta hopi trankil.<ref>[https://www.duikersgids.nl/playa-gipy Playa Gipy], duikersgids.nl</ref> Ta rekomendabel pa usa un guia di buseo lokal. --------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- 5perwrjr026syjeypq7szkd33x3xhni 198935 198932 2026-07-30T15:21:01Z Caribiana 8320 198935 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ To do: [[Playa Kalki]] - [[Groot Kwartier]] - [[Bandariba]] - [[Caracasbaai]] (no.wiki) - [[Grote Berg]] - [[Westpunt]] (sv.wiki) - [[Steenrijk]] - [[Koraal partir]] (en.wiki) - [[Scharloo]] - [[Veeris]] - [[Lanthùis Veeris]] - [[John Godden]] * https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Koraal_Specht.pdf --------------------- {{infobox luga den pais |variante = c | tipo = Region | nomber = Bandariba | pais = {{CUW}} }} '''Bandariba''' ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di [[Kòrsou]]. E ta un di e tres distrito i ta abarká e parti sùitost di e isla.<ref name="op">{{cite web|url=https://www.opnaarcuracao.nl/bestemmingen/ |title=Noordwest-Curacao|website=Op Naar Curaçao|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> Den [[papiamentu]] e palabra “pariba” ta referi, entre otro, na e direkshon [[ost]]. E region aki ta kuminsa net ost di e area urbano di Willemstad i ta ekstendé te e punta suitost na Oostpunt. i ta konosí pa su diferente seru i un paisahe natural i karakterístiko. It starts just east of the capital city area of Willemstad and extends all the way to the southeastern tip of the island at Oostpunt. == Historia == Na 1925 Kòrsou a wòrdu reparti den tres distrito. Inisialmente e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá unikamente na e [[kapital]] [[Willemstad]], pero desde 1930 esaki a expande supstansialmente ku zonanan residensial ront di dje.<ref name="Encyclopedie">[https://web.archive.org/web/20120305104426/http://www.curacao-encyclopedia.com/?node=main&id=369&lang= Bandariba] Encyclopedie van Curaçao</ref> Banda di Willemstad tin dos distrito, e asina yama "distrito pafó" (''buitendistrict'') di Bandabou i di [[Bandariba]].<ref>{{nl}}{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010528109:mpeg21:a0045|title=Nieuwe indeling van Curaçao|werk=De Tijd|date=1930-10-30|bezochtdatum=2022-08-03}}</ref> Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan ku a kumpra nan libertat òf pa hendenan nasé liber.<ref>SAMBUMBU. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 24-02-1972, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 29-07-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461108:mpeg21:p002</ref> E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,<ref name="santa">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Santa_Rosa._.pdf |title=Buurtprofiel Santa Rosa|last1=Buurtprofiel Santa Rosa|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl|page=8}}</ref> Spaanse Water,<ref name="spaans">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Spaanse_Water_.pdf |title=Buurtprofiel Spaanse Water|last1=Buurtprofiel Spaanse Water|year=2011|website=Government of Curaçao|language=nl}}</ref>: 6  Montaña,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> Seru Grandi,<ref name="montana">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Monta__a_Abou_.pdf |title=Buurtprofiel Montaña Abou|website=Government of Curaçao|page=9|language=nl}}</ref> i Oostpunt.<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] Den e último dékadanan, Bandariba, ta transformá rápidamente den un hotspot nobo pa desaroyo residensial i turístiko ku proyektonan klave manera un proyektonan di bibienda na gran eskala—Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, i Hofi Sint Joris i e resort Sandals Royal Curacao.<ref>[https://www.curacaochronicle.com/post/unknown/bandariba-emerging-as-curacaos-new-hotspot-for-housing-and-tourism-economists-say Bandariba Emerging as Curaçao’s New Hotspot for Housing and Tourism, Economists Say], curacaochronicle (14 di yüli 2025)</ref> E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,<ref name="villa"/> i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá<ref name="oostpunt">[https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Oostpunt_.pdf Buurtprofiel Oostpunt], Gobièrnu di Kòrsou (2011)</ref> ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.<ref name="oostpunt"/> E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.<ref name="oostpunt"/> == Pueblo i bario== {| class="wikitable" ! colspan="2" |Bandariba |- !Lugá !Habitante (2011) |- |[[Montaña Rey]] | align="right" |5.307 |- |[[Santa Rosa (Kòrsou)|Santa Rosa]] | align="right" |5.198 |- |[[Montaña Abou]] | align="right" |4.382 |- |[[Koraal Partir]] ([[Groot Sint Joris]], [[Popo]], [[Abrahamsz]]) | align="right" |3.958 |- |[[Spaanse Water]] ([[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], [[Nieuwpoort]], [[Santa Barbara]]) | align="right" |3.119 |- |[[Seru Grandi]] ([[Fuikbaai|Fuik]]) | align="right" |2.277 |- |[[Oostpunt]] ([[Sint Joris]]) | align="right" |555 |- !Total !24.796 |} == Atrakshon == * Aloe Vera Plantage, * Amazonia (amazone tour) * Liquor Distillery * Ostrichfarm * Museo di tambú Shon Cola * Playanan: [[Spaanse Water]], [[Jan Thielbaai|Jan Thiel]], Tugboat Beach. Explorando e region oriental di Curaçao lo cautiva bo cu su bista natural impresionante y historia rico. E área aki ta yen di plantashonnan eksuberante ku ta revelá e herensia agrikultural di e isla. Deskubrí kamindanan di kana, manera e Sint Joris Trail, ku ta ofresé bista impreshonante i paisahenan diverso. E ambiente trankil ta invitá bo pa kana trankil dor di kunuku pintoresko, brindando un eskapamentu fantástiko for di e lugánan turístiko popular, ku vários aktividat pa famia disponibel na kaminda. Tambe por bishita un Hacienda di Aloe Vera, y e cas di Chichi.<ref>https://www.mycuracaoguide.com/blogs/neighborhoods-of-curacao Explore the Unique Neighborhoods of Curacao!], mycuracaoguide.com</ref> Un di e puntonan mas importante ku bo no ke pèrdè ta St. Jorisbaai, un paradeis pa entusiastanan di deporte di awa. Aki, bo por disfrutá di e emoshon di kitesurf, sea bo ta un kuminsádó òf un eksperto. Ku bientunan konstante, St. Jorisbaai ta ofresé e ambiente idíliko pa un aventura inolvidabel. Bo por disfrutá tambe di kore kabai kantu di e kosta impreshonante, tumando bista impreshonante segun ku bo ta kore. No lubidá di wak e área eksklusivo di Awa Spañó. Konosí pa su villanan luhoso i un resort luhoso, e region aki ta proveé ​​bista impreshonante riba laman i ta perfekto pa un biahe relahante den boto. E Tafelberg ta visibel for di kasi tur ángulo, i si bo ta kla p’e, bo por kana bai na e punta pa bista panorámiko impreshonante di e isla. Sinembargo, por fabor tene kuenta ku East Point lamentablemente ta inasesibel pa eksplorashon, konservando su naturalesa krudo i fauna. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Bandariba}} {{References}} ;Lista di fuente }} Het gedeelte van Curaçao beoosten Willemstad. Evenals Band’abou was Band’ariba in de 19de eeuw verdeeld in twee districten, het tweede en het derde. Later kwam dit gebied bestuurlijk onder een districtmeester te vallen, die zetelde op de plantage Rust en Vrede. De twee districten werden samengetrokken. Met de Eilandenregeling werd ook dit nieuwe district opgeheven. Op Rust, zoals het landhuis in de volksmond heet, is nu een hulpkantoor van het Centraal Bestuurskantoor.<ref name="Encyclopedie"/> Band’ariba maakt als woongebied een snelle ontwikkeling door. De belangrijkste traditionele centra zoals Sta. Rosa en Montaña groeien steeds meer naar elkaar toe en vormen in steeds toenemende mate een deel van het verstedelijkt gebied van Curaçao.<ref name="Encyclopedie"/> In dit deel van Curaçao komt nog veel particulier grootgrondbezit voor zoals onder meer de plantages Oostpunt, Fuik, Klein St. Joris, Groot St. Joris, Sta. Catharina en andere. Dit grootgrondbezit beïnvloedt hier op duidelijke wijze de ruimtelijke ordening: de bevolkingsconcentraties houden bij deze plantagegrenzen op.<ref name="Encyclopedie"/> In de door het C.B.S. (Centraal Bureau voor de Statistiek) gehanteerde districtenindeling valt een belangrijk gedeelte van het traditionele Band’ariba nu onder ‘Uitbreiding Stad’. Dit laatste omvat onder meer de wijken Sta. Rosa, Labadera en Montaña Abou waar een belangrijke bevolkingsconcentratie te vinden is. Het district Oost (volgens C.B.S.) telt 13.804 inwoners (1981).<ref name="Encyclopedie">/ [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] Bandariba ta e nòmber pa indiká e parti ost di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distrito prinsipal i ta abarká e parti sùitost di e isla.[1] Den papiamentu, e palabra “pariba” ta referí, entre otro, na direkshon ost. E region aki ta kuminsá net ost di e área urbano di Willemstad i ta ekstendé te na e punta sùitost di e isla na Oostpunt. E ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, kunuku i zonanan kosteronan. Historia Na 1925, Kòrsou a wòrdu repartí den tres distrito. Inisialmente, e distrito urbanisá di Willemstad tabata limitá na e kapital, pero for di 1930 esaki a ekspandé ku zonanan residensial rondó di dje. Banda di Willemstad, tin dos distrito rural: Bandabou i Bandariba, tambe konosí komo “distritonan pafó”.[2] Histórikamente, Bandariba tabata poblá pa katibunan liberá i hendenan nasé liber.[3] Den siglo 19, e Iglesia Katóliko Romano a hunga un ròl importante den e formashon di komunidatnan lokal, fundando pueblonan manera Santa Rosa i Montaña pa eduká i integrá e poblashon liberá.[5]: 6  Desaroyo ekonómiko a sigui den siglo 19 i 20. Na 1875, un mina di fosfato a habrí serka di Tafelberg.[11] Na 1927, Royal Dutch Shell a konstruí un terminal na Spaanse Water, loke a kontribuí na industrialisashon di e área.[12] Durante fin di siglo 20, turismo a bira mas importante, ku desaroyo di resortnan i infraestructura. Den e último dékadanan, Bandariba ta eksperenshá un kresimentu den desaroyo residensial i turístiko, ku proyektonan manera Bella Vista Estate, Hofi Vida Nova, Hofi Sint Joris i Sandals Royal Curaçao.[8] E área di Oostpunt, ku ta e punto mas ost di e isla, ta mayormente propiedat privá di e famia Maal i ta kubrí un parti signifikante di e isla.[9] Gran parti di e zona aki a keda relativamente sin desaroyo, preservando su karakter natural. Pueblo i bario Bandariba ta kontené varios pueblonan i bario, inkluí: Montaña Rey Santa Rosa Montaña Abou Koraal Partir (Groot Sint Joris, Popo, Abrahamsz) Spaanse Water (Jan Thiel, Nieuwpoort, Santa Barbara) Seru Grandi (Fuik) Oostpunt (Sint Joris) Geografia i rekreo Bandariba ta karakterisá pa un paisahe variá ku serunan, mondi seku, kunuku i lagunan salu. E kosta sùitost ta inkluí bahianan manera Spaanse Water i Sint Jorisbaai, ku ta importante pa ekosistema lokal i aktividatnan rekreativo. Spaanse Water ta un laguna grandi ku ta sirbi komo un punto importante pa deporte di awa i navegashon. Sint Jorisbaai ta konosí pa su bientunan konstante, loke ta hasi esaki adekuá pa aktividatnan manera kitesurf. Den e región tin tambe diferente forma di rekreo i patrimonio kultural, manera: Curaçao Liqueur Distillery na landhuis Chobolobo Aruba Ostrich Farm (note: remove or replace—wrong island) plantashonnan di aloe museo lokal, manera Museo di Tambú Shon Cola E área ta kontené tambe playanan i sitiónan di kosta manera Jan Thiel i Tugboat Beach, ku ta wòrdu usá pa rekreo i deporte di awa. Ademas, e paisahe natural ta ofresé posibilidat pa aktividatnan manera kana, kore kabai i eksplorashon di kunuku. Kamindanan di kana, manera Sint Joris Trail, ta pasa dor di paisahenan ku poko desaroyo i ku valor ekológiko. * [[Montaña Abou]]<ref name="montana"/> * [[Montaña Rey]]<ref name="montana"/> * [[Nieuwpoort]]<ref name="nieuwpoort">{{cite web|url=https://www.tui.nl/informatie/curacao/curacao/nieuwpoort/ |title=Nieuwpoort|website=TUI|access-date=24 April 2021|language=nl}}</ref> * [[Oostpunt]]<ref name="villa">{{cite web|url=https://www.villaseashell.com/post/where-is-curacao-located |title=Where is Curacao Located?|website=Villa Sea Shell}}</ref> * [[Santa Barbara]]<ref name="spaans"/> * [[Santa Rosa]]<ref name="santa"/> * Seru Grandi<ref name="seru"/> * [[Spaanse Water]]<ref name="spaans"/>{{rp|6}} ------------- '''Bandariba''' (tambe: Banda'riba) ta un distrito di e isla di Kòrsou. E ta un di e tres distritonan i ta abarká e parti sùitost di e isla.[2] E nòmber ta Papiamentu i ta tradusí na “riba”.[3] E distrito ta kontené e pueblonan i pueblonan di Santa Rosa,[4] Spaanse Water,[5]: 6  Montaña,[6] Seru Grandi,[7] i Oostpunt.[3] Historia Na 1634, Curaçao a keda konkistá dor di e Kompania di Antillas Hulandes, i e stat di Punda a keda fundá. Pa por a alimentá e poblashon, a establesé plantashonnan riba e isla.[8] E plantashonnan tabata na eskala chikí debí na e tera infértil i tabata produsí yam, mango, apelsina, òf bestia di krio.[9] Bandariba despues a atraé katibunan liber i liberá ku a establesé nan mes den e tereno bashi.[10] Den siglo 19, e iglesia Katóliko Romano a funda e pueblonan di Santa Rose i Montaña pa asina eduká i kombertí e poblashon di katibu anterior.[5]: 6  Na 1875, un mina di fosfato na gran eskala a wòrdu habrí serka di Tafelberg,[11] Na 1927, Royal Dutch Dutch a konstruí un terminal di zeta na Spania Awa.[12] Oostpunt E divishon aktual di e isla ta data di 1930 ora ku Willemstad a wòrdu ekstendé pa inkluí mayoria di e suburbionan.[13] Durante fin di siglo 20, turismo a bira importante i Bandariba a mira e desaroyo di resortnan turístiko.[14] E pueblo di Oostpunt, e punto mas ost di e isla, ta propiedat privá di e famia Maal,[3] i mayoria di e área di 54 kilometer kuadrá (21 mi kuadrá)[15] ku ta rondoná e pueblonan di Oostpunt, Sint Joris, i Santa Catharina[16] ta for di límite.[17] E pueblo di Oostpunt ta solamente habitá pa Willy Maal i su mama.[18] Oostpunt ta kubri mas o ménos 10% di e isla.[16] en.wiki ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kas Abou | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg | image2 = Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg | image3 = Cas Abao.jpg | footer = Playa Kas Abou / Bon Bini Beach | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 | website = https://casabaobeach.com/ }} '''Playa Kas Abou''' (tambe konosí komo ''Bon Bini Beach''<ref name="beautiful">Beautiful Curaçao, [https://www.beautiful-curacao.nl/strand/cas-abou.php Cas Abou]</ref>) ta un playa privá situá den nortwèst di Kòrsou den e zona di Pannekoek.<ref name="pannekoek">{{cite web|url=https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Pannekoek_.pdf |title=Buurtprofiel Pannekoek |year=2011|website=Gobièrnu di Kòrsou|language=nl |page=10|last=Buurtprofiel}}</ref> Su nòmber ta derivá di e plantashi di 400 hektar, originalmente yamá ''Cas Abou'', ku tabata eksistí for di 1696.<ref name="pannekoek"/> Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644228:mpeg21:pdf Over zijn pensioen hoeft een ambtenaar zich geen zorgen te maken], [[Amigoe]] (13 di ougùstùs 1994)</ref> Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa klá i poko hundu.<ref name="beautiful"/> E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.<ref>Dive Curaçao, [https://web.archive.org/web/20220811075327/https://www.divecuracao.info/nl/curacao-duik-reisgids/curacao-duikgids/duik-en-snorkel-gids/cas-abou/ Cas Abou Strand en Plantage]</ref> E playa ta ménos apropiá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di [[koral]] ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a sirbi komo lokalidat di filmashon pa e telenovela [[Hulanda|hulandes]] ''Bon Bini Beach''.<ref name="beautiful"/> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =68714219|titulo=Playa Cas Abou}} {{References}} }} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} Su nòmber ta derivá di e plantashi, originalmente yamá Cas Abou, ku tabata eksistí na e área for di 1696. Na 1980, e plantashi a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat, i na 1991 pa Algemeen Pensioenfonds Nederlandse Antillen (APNA).[2][3] Posteriormente, e área a wòrdu desaroyá i kombertí den un resort turístiko. Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa un públiko amplio.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[4] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou tabata e lokalidat di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] Playa Kas Abou (tambe konosí komo Bon Bini Beach[1]) ta un playa privá situá na parti nortwèst di Kòrsou, serka di e pueblo di Pannekoek.[2] E plantashi Kas Abou a eksistí desde 1696. Den añanan 1980, e a wòrdu kumprá pa un desaroyadó di propiedat i posteriormente kombertí den un resort turístiko.[2] Playa Kas Abou tin santu blanku i awa kla i poko hundu, loke ta hasi e playa adekuá pa bishitantenan di tur edat.[1] E playa ta konta ku fasilidatnan manera restorant, bar i kamber di kambio. Tambe tin skolnan di buseo situá riba e playa.[3] E playa ta ménos apropriá pa snòrkel, pasobra e falta di formashon di koral ta resultá den ménos presensia di piska. Playa Kas Abou a bira mas konosí komo lokashon di filmashon pa e telenovela hulandes Bon Bini Beach.[1] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] <gallery> File:Cas Abao.jpg|Strandstoelen File:Playa Cas Abao beach (35864844114).jpg File:Curacao - Cas Abao Beach (8338677596).jpg </gallery> == Link eksterno == * [https://casabaobeach.com/ Officiële site] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Vaersenbaai | imagen = | descripcion = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Vaersenbaai''', tambe konosí komo ''Kokomo Beach'', ta un playa situá den un bahia entre [[Boka Samí]] i [[Bullenbaai]], wèst di e pueblo di Sint Michiel na [[Kòrsou]]. E bahia ta rondoná pa baranka. Tin un bar di playa (ku yama Kokomo), un tienda di buseo, i un lugá di masashi. E bahia tin un [[ref di koral]] situá no muchu leu for di kosta. ==Historia== Vaersen Bay tabata parti di e defensanan di Curaçao. E nòmber Vaersen Bay probablemente ta bini di e echo ku e bahia aki tabata wòrdu usá pa trese òf manda merkansia fresku. E fortifikashon di Fort Vaersenbaai tabata para kaminda e terasa di Kokomo Beach ta awor. For di ariba, e fòrti tabata wòrdu defendé pa un bateria di kañon. Ainda por mira restunan di e fòrti na e punta di e baranka. Na 1713, e armamentu tabata konsistí di diesdos kuater-pounder i dos bas di metal.[1] Na 1800, e armamentu tabata konsistí di kuater kañon di heru di ocho liber i 35 bala di kañon.[2] Aki tambe ta cuminsa cu e ruta di cana pa Boca Sami. {{Appendix}} {{Malchi:Nabegashon Playanan di Kòrsou}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------------- == Deskripshon == Playa Santa Cruz ta un playa di santu, hanchu, largu i rondoná pa mondi di mangel. E mangel ta influensiá e kalidat di e awa, kual por bira ménos klá, loke ta hasi e playa ménos apropiá pa snòrkel.<ref name="Beautiful"/> Sinembargo, e área ta riku na bida marino i spesialmente [[para]], loke ta ideal pa opservadónan di para. Riba e playa tin varios palu di palma i struktura di sombra (palapa) pa protehá kontra solo. Tambe tin fasilidatnan manera kasita di playa pa hür, restorant, snèkbar, baño, ducha i mesanan di piknik.<ref>[https://www.curacao.com/en/activity/playa-santa-cruz Playa Santa Cruz], curacao.com</ref><ref name="Beautiful"/> E awa na Playa Santa Cruz ta generalmente trankil i poko hundu, loke ta hasi e playa partikularmente adekuá pa famianan ku mucha.<ref>[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa públiko ku akseso grátis.<ref name="Beautiful"/> E ta popular bou di lokalnan, spesialmente den fin di siman i dianan di fiesta, ora ku e playa tambe ta wòrdu usá pa kamper.<ref>[https://dolfijngo.com/curacao/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], dolfijngo.com</ref> Den bisindario di e playa ta situá varios atrakshon natural, manera e parke [[Hòfi Mango]] i e kueba di Boka Fluit ("Blue Room"), kual ta un sitio popular pa snòrkel i buseo.<ref name="Beautiful">[https://www.beautiful-curacao.nl/strand/playa-santa-cruz.php Playa Santa Cruz], beautiful-curacao.nl</ref> Playa Santa Cruz ta un playa largu di santu ku awanan trankil y bashi, ideal pa famianan.<ref name="gids">[https://www.curacaogids.nl/stranden/playa-santa-cruz/ Playa Santa Cruz], curacaogids.nl</ref> E playa ta rondoná pa bèrdura eksuberante i ta yen di palu di palma i palapas (parasol di yerba) ku ta duna sombra durante e oranan di mas kayente di dia.<ref name="gids"/> E awa cla y e rif di coral den cercania ta haci Playa Santa Cruz un lugar excelente pa snorkel. Ademas di snorkel, tin hopi otro deporte di awa disponibel: kayak, paddleboarding, òf hür un boto di pedal, i tambe oportunidatnan pa buseo òf parasailing.<ref name="gids"/> E playa tin fasilidatnan limitá. Normalmente tin hopi lugá di parker disponibel serka di e playa. Riba e playa na Playa Santa Cruz, bo ta haña vários klup i bar di playa kómodo kaminda bo por disfrutá di un bebida refreskante, un almuerso sabroso, òf asta un sena elaborá.<ref name="gids"/> [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- E ta un playa chikitu i apartá. E ta yen di baranka, i e awa ta difísil pa aksesá. No tin fasilidatnan. E playa ta wòrdu bishitá pa e turtuga di laman kawama (''Caretta caretta''), tiburon i otro sortonan di piska.<ref name="Gipy"/> Buseo aki ta posibel solamente ora laman ta hopi trankil.<ref>[https://www.duikersgids.nl/playa-gipy Playa Gipy], duikersgids.nl</ref> Ta rekomendabel pa usa un guia di buseo lokal. --------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Kanoa''' ta un playa na Kòrsou, situá nort di Willemstad. E ta un di e poko playanan mas konosí na e parti nort di e isla. Surf ta wòrdu praktiká riba playa. Un pueblo chikitu di piskadó ta situá den serkania. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1242441740|titulo=Arashi Beach}} {{References}} ;Lista di fuente *[https://www.aruba.com/us/explore/arashi-beach Arashi Beach - Arashi], website oficial di ATA *[https://web.archive.org/web/20110723000522/http://www.aruba.com/TraveltoAruba/Blue_Flag_Program.aspx Aruba Beach and Marina Blue Flag Program], aruba.com }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante= c | tipo = Playa | nomber = Playa Kanoa | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | dierectio = horizontal | caption_align = center | image1 = 20190428 Arashi beach Aruba - overview.jpg | image2 = Arashi Beach 2025.jpg | footer = Arashi | align_footer = center }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Noord]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[]] | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi''' ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di e pueblo di Lagun na nortwèst di e isla. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di baranka volkániko. No tin fasilidatnan. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Playa Jeremi}} {{References}} ;Lista di fuente {{Appendix|2= * {{en}}[https://web.archive.org/web/20110618162644/http://www.tourism-curacao.com/curacao%20info/beaches.htm Curaçao Beaches] riba Tourism Curaçao}} }} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Daniel | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Bandabou]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} en.wiki:'''Daniel''' ta un pueblo den sentro di Kòrsou, na Bándabou, situá kantu di e kaminda di Weg Naar Westpunt entre Willemstad i Sabana Westpunt na e parti nortwèst di e isla.<ref name=":0">{{cite web |title=Daniel, Curacao |url=https://places-in-the-world.com/curacao/daniel/8629284 |website=Places-in-the-World |access-date=5 June 2026}}</ref> ==Geografia== Daniel ta situá den e region sentral di Kòrsou i ta konosí pa su ambiente rural. E pueblo ta situá aproksimadamente 17.5 kilometer nortost di e kapital Willemstad.<ref name=":0" /> E área ta duna akseso na vários playa i atrakshonnan natural den wèst di Kòrsou, inkluyendo Parke Nashonal Christoffel.<ref>{{cite web |title=Daniel |url=https://www.holidayrentalscuracao.nl/vakantiehuizen/midden/daniel/ |website=Holiday Rentals Curaçao |access-date=}}</ref> ==Historia== E pueblo a desaroyá rondó di Plantage Daniel (Plantation Daniel), un di e plantashonnan históriko di Kòrsou. E plantashon a wòrdu establesé rònt di 1650 i e kas di plantashon, konosí komo Landhuis Daniel, ta entre e kasnan di plantashon mas bieu ku ta sobrebibí riba e isla.<ref name=":1">{{cite web |title=Landhuis Daniel |url=https://www.curacao.com/en/activity/landhuis-daniel |website=Curaçao Tourist Board |access-date=}}</ref> Di akuerdo ku tradishon lokal, e plantashon a haña su nòmber for di un castaway ku a yega Kòrsou riba Dia di San Daniel, ounke un otro splikashon ta atribuí e nòmber na Daniel Ellis, un ingles empleá pa e Kompania Hulandes di India Oksidental.<ref name=":1" /> Agrikultura i krio di bestia tabata wòrdu praktiká histórikamente den e área, ounke e plantashon a eksperensiá difikultatnan ekonómiko i tabata wòrdu ofresé repetidamente pa benta durante [[siglo 19|siglo diesnuebe]].[<ref name=":2">{{cite web |title=Landhuis Daniël |url=https://www.beautiful-curacao.nl/bezienswaardigheden/landhuis-daniel.php |website=Beautiful Curaçao |access-date=5 June 2026}}</ref> * muralnan di [[Lucila Engels-Boskaljon]] ta den kapel na Daniel. ==Lanthuis Daniel== Landhuis Daniël ta un lanthuis históriko i monumento designá. Despues di a kai den deterioro durante [[siglo 20|siglo binti]], e propiedat a wòrdu restourá i awor ta operá komo un sitio di hospitalidat i turismo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> [[:Kategoria:Bandabou]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Variante|c}} {{Infobox luga den pais| variante = c | tipo = Playa | nomber = Playa Jeremi | imagen = | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[]] | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Playa Jeremi'''[1] ta un playa na Bandabou, Kòrsou, situá serka di [[Lagun]] i [[Westpunt]] na parti nortwèst di e isla.[1][2] E playa ta un bahia chikí ku un karakter trankil i natural. E playa ta konsistí parsialmente di santu i parsialmente di material [[volkan|volkániko]], i no tin fasilidatnan na e sitio.[2] Akseso ta via un kaminda i eskaleranan di piedra for di e área di parkeo. == Naturalesa == Playa Jeremi ta konosí pa su awa kla i su entorno natural. Den e ref por haña varios espesie di piská, manera makamba marinir (Chaetodon striatus) i piská tròmpèt (Aulostomus maculatus).[2] Debí na su lokashon aislá i falta di fasilidatnan, e playa ta konsiderá un di e playanan mas trankil na Kòrsou. == Historia i propiedat == Den añanan 1990, e gobièrnu di Kòrsou a kumpra e playa pa hasi esaki aksesibel pa públiko.[3] Posteriormente, e tereno a keda den man di propiedat privá despues ku gobièrnu no a hasi uso di su derecho di prome opcion pa kumpra. E situashon di propiedat i akseso a baha debate públiko i protestanan. Grupo ambientalista manera Amigu di Tera a ekspresá preocupashon tokante limitashon di akseso públiko i desaroyo turístiko na e área.[4] Den algun kaso, e doñonan privá a indiká ku nan tin derecho legal pa limitá akseso, inkluyendo e kaminda ku ta hiba na e playa.[4] == Desaroyo i akseso públiko == Planenan pa desaroyo turístiko i modernisashon di playanan na Bandabou, inkluyendo Playa Jeremi, a kousa oposishon di parti di komunidat lokal, ku a mustra preocupashon pa e impacto riba naturalesa i e karakter públiko di e playa.[5] Despues di negoshiashonnan entre gobièrnu i doñonan, a logra akuerdon pa rekupéra akseso públiko na e playa. E gobièrnu a kumpra parti di e tereno, ku e intenshon pa pone e área bou di maneho públiko i protekshon natural.[7][8] Playa Jeremi ta konsiderá un ehèmpel di e diskushon mas amplio riba balans entre desaroyo turístiko, propiedat privá i akseso públiko na playanan na Kòrsou. ------- '''Playa Jeremi'''<ref>{{cite web |url=http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |title=Información sobre el Lugar |language=en |doi= |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908015632/http://www.curacao-travelguide.com/discover/beaches/Playa-Jeremi.html |archive-date=8 de septiembre de 2015 |cite= }}</ref> ta un playa na [[Bandabou]], [[Kòrsou]], situá serka di [[Westpunt]] na e punta nortost di e isla. E playa ta situá serka di [[Lagun]] den nortost di e isla. E playa ta consistí parsialmente di santu i parsialmente di material volkániko. No tin fasilidatnan na e sitio.<ref>{{Cite book|title= Curaçao Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false|editorial = FB Editions|fechaacceso = 7 de agosto de 2015|isbn = 9791021307575|idioma = en|urlarchivo = https://web.archive.org/web/20160304200012/https://books.google.co.ve/books?id=utHnscDsNewC&pg=PT12&dq=Playa+Lagun&hl=es&sa=X&ved=0CCQQ6AEwAGoVChMI9sabwJGXxwIVBNceCh1PhQv3#v=onepage&q=Playa%2520Lagun&f=false}}</ref> Varios [[espesie]] por wòrdu hañá riba su [[ref]], manera e piskánan: [[makamba marinir]] (''Chaetodon striatus'') i [[tròmpèt]] (''Aulostomus maculatus''). * Den añanan 1990 [[Konseho Insular]] di Kòrsou a kumpra e playa bèk i a hasie aksesibel atrobe pa públiko.<ref>Pastoor zegent playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 09-01-1995, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644744:mpeg21:p002</ref> Playa Jeremi a wordo bendi pa famia Maduro na personanan priva, despues cu gobierno no a eherce e prome opcion pa cumpra e beach. Durante un petishon di e grupo aktivista Amigu di Tera, e lidernan i simpatisantenan di e grupo a keda sorprendí pa e anunsio di polis ku e kaminda públiko tambe ta propiedat privá. E petishon kasi a resultá den un manifestashon.<ref name=:"1">Handtekeningenactie wordt bijna demonstratie Gedeelte openbare weg bij Playa Jeremi blijkt in particulier bezit. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p003</ref> Playa Jeremi no a wordo cumpra pa un persona specifico for di e doñonan original, esta famia Maduro. Pa añanan largo, e famia aki a duna e prome opcion na gobierno di Curaçao, pero door cu nunca gobierno a cumpra e beach, famia Maduro a bende esaki na un sociedad limita. Segun ingeniero Etienne van der Horst di e DROV, e doñonan nobo ta denter di nan derecho pa cera e sitio cu ta brinda acceso na e playa.<ref name=:"1"/> E grupo di akshon Amigu di Tera a organisá un petishon djadumingu dilanti di e anguila instalá ku ta sera Playa Jeremi pa públiko.<ref>Jeremi voor publiek afgesloten. "Amigoe". Curaçao, 07-06-1993, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645159:mpeg21:p001}}</ref> Het eilandgebied voert momenteel onderhandelingen met de eigenaar van Jeremi, J. de la Fuente, om een stuk grond in eigendom van Curagao te verwerven. Daarmee zou het strandje in de buurt van Westpunt weer toegankelijk gemaakt kunnen worden voor het publiek. De la Fuente kocht het terrein met het doel luxe woningen te laten verrijzen. Hij heeft een bouwvergunning aangevraagd. De afsluiting van Jeremi, een jaar geleden, leidde tot veel protest. Met name Amigu di Tera ondernam actie tegen het onbereikbaar worden van het strandje. De eigenaar meende in zijn recht te staan, omdat ook de weg naar de playa tot zijn eigendom behoort.<ref>Onderhandelingen Playa Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 18-06-1994, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644728:mpeg21:p009}}</ref> Playa Jeremi lo ta aksesibel atrobe denter di dos siman. E ora ei diputado Pikerie lo invitá spesífikamente e pueblo di Bándabou ku a protestá kontra e seramentu. E beach lo wordo maneha pa Departamento di Agricultura, Cria y Pesca. Jeremi tabata e sitio regular pa vários piskadó. E diputado resientemente a firma e kontrato di kompra ofisialmente. Negociacionnan pa loke ta trata compra di e beach y caminda di acceso a tuma luga pa lunanan largo cu Jimmy de la Fuente.<ref>{{citeer web|titel=Jeremi over twee weken weer open|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-12-31|bezochtdatum=2026-06-20|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645434:mpeg21:p002}}</ref> Playa Jeremi lo wordo habri bek pa publico. E sitio di Jeremi di 182 hectar, cu ta extende for di e beach di e mesun nomber te na Christoffel Park, ta wordo cumpra pa gobierno pa 3.2 miyon florin. E atkisishon ta tumando lugá den dos fase. Por lo pronto e seccion di playa ta cambia di man pa 1.8 miyon. Dentro di tres aña lo busca fondo pa adkiri e ‘seccion di Christoffel’. Despues lo pone esaki bou di maneho di Stinapa. E area tabata pertenece na Jimmy de la Fuente.<ref>Strand spoedig weer open voor publiek Overheid koopt Jeremi. "Amigoe". Curaçao, 24-10-1994, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 20-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645379:mpeg21:p003</ref> {{Multiple image | border = infobox | align = center | image2 = Laika ac Playa Kalki (11879680565).jpg | image1 = Playa Kalki beach Westpunt Curacao (36304705360).jpg | image3 = Laika ac Playa Kalki (11880031564).jpg | image4 = Laika ac Playa Kalki (11880476046).jpg | total_width = 420 | perrow = 2/2 | footer = Bistanan di kosta i bida supmarino | footer_align = center }} {{Appendix}} [[:Kategoria:Kòrsou]] ----------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Jan Thiel | alias = | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = | caption1 = | image2 = | caption2 = }} | pais = {{CUW}} | area = | poblacion = | elevacion = | tipo_division_adm = Distrito | division_adm = [[Willemstad]] | tipo_subdivision_adm= | subdivision_adm = | zoom = 13 }} '''Jan Thiel''' ta un lago di salu i un lugá na [[Kòrsou]]. E ta situá aproksimadamente 8 km zuidoost di Willemstad.[2] Jan Thiel originalmente tabata un plantashon di salu. E área rònt di e lago di salu ta un reserva natural, pero e restu, inkluyendo e área rònt di Jan Thiel Bay, a wòrdu parselá i ta konsistí di hotèl i apartamentu.[3][4] Atministrativamente, Jan Thiel ta kai bou di Spaanse Water.[5] == Historia == Alrededor di 1700, e área a wòrdu kumprá komo e plantashon di salu di Damasco. E lagun natural a wòrdu será, permitiendo pa salu wòrdu saka despues di evaporashon.[3] Na 1737, e plantashon a wòrdu kumprá for di Jan Thiel dor di Jozef Penso i a wòrdu yamá na su nòmber.[4] Banda di salu, otro produktonan manera índigo tambe tabata wòrdu kultivá, i durante siglo 20, apelsina.[3] Salu tabata wòrdu ekstraí te na 1975.[6] Na 1978, e plantashon a wòrdu kumprá dor di e Fondo General di Penshun di Antia Hulandes (awor: Stichting Pensioenfonds Caribisch Nederland).[7] Na 1992, e área a wòrdu parselá i bendí,[8] pero e área rònt di e lago di salu a keda sin desaroyá i a bira un reserva natural.[4] == Salt Lake == E lago di salu ta habrí pa públiko i ta atraé hopi espesie di parha, inkluyendo flamingo kòrá. Un trail di dies kilometer a wòrdu konstruí kantu di e lago, i ta posibel pa kana for di Jan Thiel Bay pa e Curaçao Sea Aquarium.[4] Kantu di e lago tin e ruinanan di kasnan di kuidadó, un fòrnu di kalki, i un kunuku di salu ku tanki di shushi.[9][3] Na 2008, e lago di salu i e área rondó di dje a wòrdu designá komo un monumento históriko.[9] == Jan Thielbaai i Hotèlnan == Wak Jan Thiel Bay pa e articulo principal riba e topico aki. E área rònt di [[Jan Thielbaai]] ta sede di hopi hotèl i apartamentu, i a bira un atrakshon turístiko.[10] Rondó di e bahia tin playanan privá, klupnan, restorantnan i un skol di buseo.[11] E Jan Thiel Landhuis, e kas di plantashi anterior kaminda e doño tabata biba te 1980, a bira un hotèl, i ta rondoná pa un hardin grandi.[6][3] {{Appendix}} [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] -------------- {{Variante|c}} {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Zona | nomber = Groot Kwartier }} '''Groot Kwartier''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]], un isla di Antia Menor den Karibe Hulandes. E ta mihó konosí komo Emmastad, un warda di villa konstruí pa Royal Dutch Shell pa su empleadonan. Emmastad ta ofisialmente parti di Groot Kwartier.[3] == Historia == Groot Kwartier a kuminsá komo un plantashon na 1694. E plantashon tabata produsí banana, divi-divi i bestia, pero tabata konosí prinsipalmente pa su suministro grandi di awa dushi.[4] Na 1915, e plantashi Asiento den serkania a wòrdu kumprá pa Royal Dutch Shell. Inicialmente e tereno tabata wòrdu usá komo un haf. Na 1923, barionan a wòrdu konstruí riba Groot Kwartier pa akapará empleadonan kontratá for di otro islanan den Karibe. Na 1929, e área propiedat di Shell a wòrdu renobá pa Emmastad.[5] Entre 1945 i 1955, Emmastad a wòrdu engrandesé ku barionan residensial pa e empleadonan hulandes di Royal Dutch Shell.[6] E kasnan konstruí durante e periodo ei tabata villanan luhoso i independiente.[6] Emmastad tabata un komunidat segregá i será kaminda hende pretu i koló tabata permití entrada solamente ku un pasashi spesial.[7] Den añanan 1960, Shell a kuminsá bende e kasnan.[8] Emmastad no ta segregá mas, i a bira un bario popular pa e klase medio; sinembargo, e partinan mas bieu di Groot Kwartier ta mas pober.[9] en.wiki landhuis Groot Kwartier -> foto? {{Appendix}} --------------- {{Variante|c}} {{infobox edificio| variante = c | infobox_tipo = Lanthùis | imagen = Collectie Nationaal Museum van Wereldculturen TM-20029918 Vooraanzicht van Landhuis Veeris Curacao Boy Lawson (Fotograaf).jpg | descripcion = Lanthùis Veeris (1964) | nomber2 = Lanthùis Feeris | pais = {{CUW}} | localisa_na = [[Willemstad]] | luga = [[Veeris]] | adres = | cercania = | funcion_original = kas di plantashi | funcion_actual = | fecha_construccion = ront di 1800 | renova = | restaura = | status_monumento = [[Monumento]] registrá ?? | propietario = | zoom = 13 }} '''Lanthùis Veeris''' ta un [[lanthùis na Kòrsou]], situá den e bario di [[Veeris]], zona nortwest di [[Willemstad]]. E ta un di e lanthùisnan mas bieu na Kòrsou ku ta eksistí ainda. == Historia == Historia di e Plantage Veeris E landhuis a tuma su nòmber di famia Veeris, ku ta e prome doño konosí di e plantagenan Drie Gebroeders i Westerveld. Den di dos mita di siglo 19, e plantagenan aki a fúsioná ku Eendracht pa formá plantage Union, ku eventualmente a bira konosí komo plantage Veeris. No ta kla si e landhuis actual ta originalmente parte di Union, Drie Gebroeders of otro plantage, pero su lokashon ta indiká ku e landhuis ta situá entre e plantagenan historiko Morgenster i Raphael, na banda west di Weg naar Westpunt. ta un kas grandi históriko situá den e bario [[Veeris]], banda oeste di Willemstad, Kòrsou. E bario Veeris mes ta centraé bon entre Hato Airport i e sentro di Willemstad, mas o menos 10 minùt di maneho di e kapital. E kas ta riba un kavel di mas o menos 6.000 m2 di tereno propio. E landhuis mes ta un ejenplo di arkitetura kolonial ku a keda den su estado original. E propiedat ta konsisti di e kas prinsipal, un bijgebouw ku cisterna, un magasina, un edifisio pa bano i ducha, i koralen tradicional. == Edifisio == Kompleho di tereno di kunuku ku edifisio prinsipal i strukturanan adishonal. Edifisio prinsipal: struktura di un piso ku plan di piso rektangular. Dak di gable riba área di núkleo, daknan skerpi riba galerianan. Dos dormitorio na tur dos banda di dak. Gables den forma di embudo ku fronton triangular i gables kurvá paden i pafó na nivel di galeria. Terasa dilanti kompleto i tambe terasa patras kòrtiku. Strukturanan adishonal ta inkluí un tanki di dos piso i un magasina konektá ku tres arko na e edifisio prinsipal.<ref name="Monument">[https://curacaomonuments.org/sites/landhuis-veeris-veeris-z-n-willemstad/ Landhuis Veeris], curacaomonuments.org</ref> E monumento tin balor históriko kultural pa motibu di e kombinashon di gablenan kurvá paden i pafó ku puntanan di gable den forma di embudo ku fronton ta indiká un fase di transishon rònt di 1800. Balor históriko arkitektóniko komo un tereno di kunuku ku galerianan núkleo i rondó di dje, un lay-out típiko di Curaçao, i un sala típiko ku pasashinan arkuá i arkuá. Konhunto i balor históriko kultural pa motibu di e koherensia di tereno di kunuku, terasanan, tanki, magasina, kas di wc, koralnan i kurá ku porta.<ref name="Monument"/> *Deskripshon Arkitetural i Interno Landhuis Veeris ta un edifisio di mas o menos 570 m2.<ref>https://www.huisenaanbod.nl/index.php?p=detail&sLand=Antillen&sProv=&sRegio=&sPlaats=&Koophuur=K&order=&lan=NL&det=i*zo*&loc=ANT::::::;&AdvId=3198157 Lanthuis Veeris], huisenaanbod.nl</ref> Ora bo drenta, bo topa ku un espacio habri ku hopi detallenan autentiko, inkluindo porta i bentana original, yuna zolder amplio dividi na dos kamber grandi, un kuchina, i un bano. E struktura ta ofresé gran potenshal pa restaurashon den su estilo autentiko. *Desaroyo aktual i potenshal Veeris ta desaroyando rápidamente komo un zona industrial i komersial moderno, ku e sentro komersial Sambil serka, ku ta atrahé hopi trafiko humano. E lokashon di Landhuis Veeris lo pone’l den un posishon estratégiko pa diferente uzo: residenshal, komersial, turístiko of kulturel. Según e plan regulativo lokal (Artíkulo 3 di DROV), e terreno tin destino pa: bibuenda, negoshi, detalji, servisio, rekreo, aktividatnan sosial, trafiko, defensa, of preservashon di paisahe i kultura. *Konklushon Landhuis Veeris ta un testigu mudo di e historia agrikultural i sosial di Kòrsou. Ku un renovashon ku ta respetá su karákter original, e kas por bira un punto di referensia pa patrimonio, turismo, of desaroyo sosho-kultural moderno. == Lista di referensia == *Huisenaanbod.nl (anunsi original di bentanan) *Data topografiko lokal i historia di plantage Kòrsou *Informashon general tokante DROV-regulashon. {{Appendix}} -------------- '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashi) situá den parti sùitwest di [[Willemstad]], serka e laguna di [[Piscaderabaai]]. E bario a tuma su nòmber for di plantashi Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a kria bestia. E plantashon mes tabata pertenesé na famia Veeris, un fam di orígen [[Hulanda|hulandes]].<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e tereno di Veeris a wòrdu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan manumisio ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Finalmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisá den distrito di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su meskla di kasnan tradishonal i modernu. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área a kontinua desaroyando komo un bario residensial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashi original. Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kultural afrokurasoleño. {{Appendix}} == Referensia == <references> <ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> <ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> </references> '''Veeris''' ta un bario i un èks-[[kunuku]] (plantashon) lokalisa den parti suroeste di [[Kòrsou]], serka di otro barionan históritiko manera [[Mundu Nobo]] i [[Otrobanda]]. E bario a tuma su nomber for di e plantashon Veeris, ku tabata un di hopi plantashonnan agríkola durante e periodo kolonial.<ref name="arkos">[https://www.archiefnaskorsou.cw Archivo Nashonal Kòrsou – Dokumento di plantashon Veeris]</ref> == Historia == Durante e siglo 18 i 19, e área ku awe ta konosí komo Veeris tabata parte di un plantashon chikí ku tabata produsi produktonan agríkola manera maishi, bonchi, i tambe a tene chukaramentu di bestia. E plantashon mes a pertenesé na famia Veeris, un apelido di orígen hulandés.<ref name="arkos"/> Despues di [[abolishon di sklabitut]] den [[1863]], hopi di e terreno di Veeris a wordu dividí den lotenan mas chikí i a bira un komunidat di famianan libertá ku a krea su propio espasio, agrikultura i bida sosial. Eventualmente, ku e desaroyo urbano di [[Willemstad]], Veeris a kambia di kunuku na bario urbano. == Geografia i tempu moderno == Veeris ta lokalisa den distrit di [[Willemstad]] i ta karakterisá pa su mezcla di kasnan tradicional i moderno. E bario tin kaminda prinsipal ku ta konektá ku otro partinan di e siudat, i e área ta kontinua desaroyando komo un bario residencial trankil. == Kultura i patrimonio == Varios kas di Veeris tin balor patrimonial, i por wak strukturanan di estilo kolonial, kas di kunuku, i algun restonan di e plantashon original.<ref name="monumento">[https://www.monumento.org Fundashon Pro Monumento – Inventario di kas di balor patrimonial]</ref> Tur aña, e komunidat ta selebrá eventonan chikí relashoná ku historia lokal, i Veeris ta konsiderá parte di e herensia kulturnan [[Afro-Korsou|afro-korsou]]. == Mira tambe == * [[Lanthùis na Kòrsou]] [[:Kategoria:Kòrsou]] ------------------- {{infobox persona| variante = c | infobox_tipo = empresario | nomber = John Godden' | alias = | fecha nacemento = | luga nacemento = | fecha fayecimento= | luga fayecimento= | causa morto = | modo morto = | fecha entiero = | luga entiero = | residencia = | alma mater = | ofishi = ingeniero | aña activo = | distincion = | yui = William Godden }} '''John Godden''' (* [[1845]] na [[Inglaterra]] - † [[1938]] na ...) tabata un ingeniero minero britaniko, kende tabata e fundadó di e industria di fòsfat na [[Kòrsou]]. John Godden (1845–1938) i Su Importansia den Industria di Fosfato Kuminsamentu i Bida Tempran John Godden a nase na 1845 den Inglaterra. E tabata yiu di William Godden, un manejadó di mina na Devon, Inglaterra. Siendo ku e a krese den un famia ku ta ocupa ku mineria, el a sigui mesun direkshon i bira un ingeniero di mineria. Deskubrimentu i Eksplotashon di Fosfato Na 1871, John Godden a deskubrí depositonan grandi di fosfato riba Klein Curaçao despues di e barku kaminda el a ta viajando a bai fonu di un tormento i a obliga pa baha na e isla. Fosfato tabata un mineral hopi balioso, derivá di guano di para, i Godden a yega haya derechonan pa mina e material aki. Entre 1871 i 1886, mas ku 90,000 ton di fosfato a wordu eksportá pa Europa pa usa komo fertilisante i suplemento pa bestia. Minaria na Santa Barbara i Tafelberg Despues di su exito na Klein Curaçao, na 1875 Godden a kuminsá ekplorashon di fosfato na plantashi Santa Barbara, spesífikamente na Tafelberg. E tabata un di e minas mas importante di e epoka. Otro Proyektonan di Mineria Godden no tabata limitá su operashon solamente na fosfato. Na 1880, el a kuminsá mina di manganeso i kobre na Newtown, un área na Kòrsou. Tambien, na 1876, el a invertí den minaria di sulfùr na isla di Saba. Aunke no tur su proyektonan tabata sukses, su inpaktu den desaroyo ekonomiko di e region tabata grandi. Erensia i Legado John Godden a fayesé na 1938. Su trahonan a kontribuí pa e industria di fosfato den Karibe, pero tambe a keda detras konsekensianan ambiental di eksplorashon masivo. Awe na dia, su historia ta forma un parti di e herensia industrial di Kòrsou i islanan ront di dje. John Godden (1845–1938) was de grondlegger van de Curacaose Mijnmaatschappij. was a British mining engineer whose significant contributions to phosphate mining in the Caribbean left a lasting impact on the region's industrial landscape.​ Early Life and Background Born in 1845, John Godden was the son of William Godden, the manager of the North Wheal Robert Mine in Sampford Spiney, Devon, England. Growing up in a mining environment, John followed in his father's footsteps and pursued a career in mining engineering. ​ MM Trust +1 Legendary Dartmoor +1 Discovery and Exploitation of Phosphate Deposits In 1871, during a voyage in the Caribbean, Godden was compelled to dock at [[Klein Curaçao]] due to a storm. There, he discovered substantial deposits of phosphate rock, primarily derived from accumulated bird guano. Recognizing the commercial potential of these deposits, he secured mining rights and initiated extraction operations. Over approximately 15 years, more than 90,000 tons of phosphate were mined and exported to Europe, where it was in high demand as a fertilizer and animal feed additive. ​ Klein Curacao trips .com +11 Pack The Kid +11 Mindat +11 miningcompanycuracao.com +4 Klein Curacao +4 Dive Curacao +4 Following his success on Klein Curaçao, Godden expanded his operations to the main island of Curaçao. In 1874, he began mining high-grade phosphate at Tafelberg (Table Mountain) on the Santa Barbara plantation. This venture further solidified his reputation in the mining industry. ​ Legendary Dartmoor +4 villaseashell +4 Klein Curacao trips .com +4 miningcompanycuracao.com Challenges and Later Ventures Despite initial successes, Godden faced challenges, including disputes with landowners, which led to the cessation of some mining activities by 1891. Nevertheless, he continued to seek new opportunities. In 1880, he initiated the Newtown mine on Curaçao, aiming to extract manganese and copper, though this venture was short-lived. ​ Wikipedia Pack The Kid Additionally, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island in 1876, further diversifying his mining interests in the Caribbean. ​ The Saba Islander Legacy John Godden's ventures significantly impacted the Caribbean's mining industry, particularly in the exploitation of phosphate resources. His discoveries and operations contributed to the economic development of the region during that era. Godden passed away in 1938, leaving behind a legacy marked by both entrepreneurial success and the environmental consequences of extensive phosphate mining.​ Sources 1/2 Here are the sources that provide information on John Godden's contributions to phosphate mining in the Caribbean: * Discovery of Phosphate on Klein Curaçao (1871): In 1871, John Godden, an English mining engineer, discovered significant phosphate deposits on Klein Curaçao. ​ * Phosphate Mining on Klein Curaçao (1871–1886): Following his discovery, Godden initiated phosphate mining operations on Klein Curaçao, exporting the mineral to Europe. ​ * Acquisition of Santa Barbara Plantation and Tafelberg Mining (1875): In 1875, Godden acquired the Santa Barbara plantation on Curaçao and began large-scale phosphate mining operations at Tafelberg. ​ * Newtown Manganese and Copper Mine (1880): In 1880, Godden established the Newtown mine on Curaçao to extract manganese and copper. ​ * Sulphur Mining on Saba Island (1876): In 1876, Godden acquired partial rights to sulfur mining operations on Saba Island. ​ The Saba Islander These sources provide detailed insights into John Godden's mining ventures and their impact on the Caribbean region. --- In januari 1875 verkocht de toenmalige eigenaar Jacob Naar Santa Barbara aan Michael Brown Gorsira, maar hij behield wel de rechten op de winning van mineralen voor een periode van 25 jaar. Gorsira verkocht daarop de helft van de plantage aan John Godden. Godden en Gorsira sloten een overeenkomst, waarbij Godden gedurende 99jaar tegen betaling van 2500 gulden per jaar en tegen vergoeding van één pond per ton fosfaat de andere helft van het terrein mocht exploiteren. Daarop deed Jacob Naar volledig afstand van zijn rechten en verkreeg Godden de alleenrechten voor de winning van de rijke fosfaatlagen uit de Tafelberg. De hoeveelheid fosfaat in de grond bleek veel groter te zijn, dan men aanvankelijk had gedacht. In eerste instantie werden de fosfaatbrokken naar het Spaanse Water gebracht en daar op kleine zeilboten geladen en naar Willemstad getransporteerd. Later werd er een doorgang gemaakt in het koraalrif bij Fuikbaai, waardoor schepen met een grote diepgang direct bij Newport geladen konden worden.<ref>{{citeer web|titel=John Godden. Grondlegger Mijnmaatschappij|werk=[[Amigoe]]|datum=1988-01-21|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-04-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642044:mpeg21:p009}}</ref> In 1912 kocht zijn oudste zoon William bij een openbare verkoop al het terrein van Santa Barbara en stichtte wat nu bekend staat als de Mijnmaatschappij Curaçao. {{Appendix}} E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Sinembargo, den añanan 1880, konfliktonan a surgi entre Godden i e ko-doñonan, mientras preisnan di merkado mundial a baha. Na 1895 Godden a para e produkshon i eksportashon, ku konsekuensianan fatal pa empleo i entradanan di gobièrnu. Na 1912, 17 aña despues, su yu mayó William Godden ta kumpra tur e terenonan di Santa Barbara na un findishi públiko i ta funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania Minero di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]].<ref name="buurtprofiel"/> E minamentu di fòsfat ta wòrdu reanudá i eksplotashon a sigui. Sinembargo, e grado di fòsfat a baha i finalmente a stòp e minamentu di fòsfat na 1979. E kompania minero ta aktivo ainda, pero produkshon a keda limitá na piedra di kalki, ku ta prinsipalmente destiná pa e merkado di konstrukshon lokal. Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] E ingles [[John Godden]] (1849-1938) a funda NV Mijnmaatschappij Curaçao (Kompania di Mineria di Kòrsou) dia [[31 di desèmber]] [[1912]] pa eksplotá e área.<ref name="buurtprofiel"/> Fuikbaai tabata un haf natural pasùit di Seru Mesa. Un kompleho industrial a wòrdu konstruí den Nieuwpoort na Fuikbaai, konsistiendo di tayer, ofisina, depósito i kasnan.[2] E kompleho a wòrdu konstruí den estilo ingles.[8] Un liña di trein smal a wòrdu konstruí entre Seru Mesa i Nieuwpoort pa transportá e fòsfat for di e seru pa e haf. Te ku 1887, e treinnan tabata wòrdu hala pa buriku.[9] A surgi desakuerdo entre Godden i e ko-doñonan di e mina, i na 1895 e mina a wòrdu será. E mina a wòrdu habrí bèk na 1912 i a operá te ku 1979.[6] Ainda ta saka piedra di kalki pa konstrukshon lokal,[6] i Fuikbaai ta un haf privá di Curaçao Mining Company.[1] Punto di envio pa fosfato na Fuikbaai. E punto di embarkashon ta konektá na e área di ekstrakshon di fosfato via un ferry di via smal di aproksimadamente 1.500 m di largura. Tambe komun ta e nòmber Newport. --------------------- {{infobox edificio <!-- Historia --> | status = | funcion_original = | funcion_actual = | fecha_construccion = | fecha_funda = | inaugura = | cera = | renova = | restaura = | aña_basha = <!-- Dimension --> | haltura = | area = | antena = | omtrek = <!-- Arkitectura --> | estilo = | material = | cantidad_piso = | cantidad_lift = | cantidad_trapi = | cantidad_camber = | cantidad_sala = | capacidad = <!-- Construccion --> | architect = | propietario = | diseñador = | encarga = | gasto = <!-- Reconocemento --> | status_monumento = | fecha_registra = | id = | distincion = <!-- imagen --> | imagen2 = | descripcion2 = | imagen3 = | descripcion3 = <!-- Mapa --> | zoom = }} --------------------- {{infobox luga den pais | variante = c | tipo = Pueblo | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Koraal Partir''' ta un bario di ........ na [[Kòrsou]]. E ta situá na {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] [[:Kategoria:Lugá na Kòrsou]] ---------------------- {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =65081475|titulo=Tafelberg}} {{References}} }} [[Category:Seru]] [[Category:Kòrsou]] ----------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Bario | nomber = Steenrijk | districto = [[Willemstad]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Steenrijk''' ta un bario di [[Willemstad]], [[Kòrsou]]. E ta situá mas o ménos un kilometer zùitost di sentro di Willemstad, i tin e densidat di poblashon di mas haltu di e isla.[1] 1]] == Historia == Steenrijk tabata un área ku yen mata di palu. Na 1791 a lanta e plantahe Maria Pompoen. Na 1804, e plantashon di Steenrijk a sigui. Ambos plantacion tabata di escala chikito. 3] Te na 1925, e ekonomia tabata basá riba agrikultura di subsistensia i pisca.[ E boom di petroleo i industria di fosfato na komienso di siglo 20, a resultá den un oumento di poblashon, i e transformashon di Steenrijk den un zòn residencial. 3] E palabra Hulandes "steenrijk" ta traduci na "such rich", sinembargo Steenrijk ta un bario pober cu un entrada promedio di 22% bou di e promedio pa Curaçao. 6] Steenrijk tin un gran kantidat di tienda, supermerkado, bar, restorant i hotel.[ Durante di Segunda Guera Mundial, a konstruí un bateria di kosta na Steenrijk pa protehá e isla kontra U-boot. E ruinanan di e bateria ainda por ser mira,[3] i a ser deklará un monumento.[ 7] Personanan prominente * George Jamaloodin (naci na 1967), Minister di Finansa y criminal convicto.[ 8] nl.wiki:Steenrijk ta un bario di Willemstad, e kapital di Kòrsou. E ta situá poko ost di Punda, e sentro turístiko di Willemstad. Steenrijk tambe ta frontera ku e distrito di Saliña.[2] Ademas di Steenrijk, e zona di Steenrijk ta inkluí tambe e barionan di Mariepampoen i Kaya Kustbatterij i tabatin un poblashon di 3.752 na 2011.[1] Kontrali na loke e nòmber ta sugerí, Steenrijk ta un bario di klase trahadó pober,[3] ku prinsipalmente bibienda abou. Steenrijk Land a wòrdu kumprá dia 20 di mei 1804 i deskribí komo un “pida tereno”, loke ta nifiká ku e tabata un tereno ku mas tantu kas di palu òf sin kas at all. Steenrijk a keda predominantemente boská pa hopi tempu, pero esaki a kambia debí na e subida rápido di e industria di zeta den e promé dékadanan di siglo binti, ku e imigrashon grandi asosiá i e skarsedat di bibienda agudo ku a resultá. Ademas di emití tereno di hür pa konstrukshon di bibienda privá, a lanta proyektonan di bibienda públiko ku sosten di gobièrnu dor di asosiashonnan di bibienda privá, i despues tambe dor di gobièrnu mes. Polítikonan Helmin Wiels i George Jamaloodin, entre otro, a lanta na Steenrijk. Fuentenan {{Appendix}} [[:Category:Willemstad]] -------------------------- {{infobox luga den pais| variante = c | tipo = Lugá | nomber = Westpunt | alias = Wespen | districto = [[Bandabou]] | imagen = | descripcion = | pais = {{CUW}} | zoom = 13 }} '''Westpunt''' ta e nòmber di e punto mas oksidental di e isla di [[Kòrsou]], un pais den Reino Hulandes den Karibe. Un bandera ta marca e punto mas west di e isla for di Cliff Villa Peninsula un kilometer nort di e pueblo di Sabana Westpunt. Westpunt ta un lugá na Curaçao. E ta situá den nortwest di e pais, 40 km nortwest di e kapital Willemstad. Westpunt tambe ta e nòmber di un isla na nort-west di e pueblo. E kapo ta e puntonan di mas west di Kòrsou. {{Appendix}} ----------------------------------- {{Databox}} '''Misa San Willibròrdus''' ta un edifisio religioso /misa [[Iglesia Catolico Romano|katóliko]] na [[San Willibròrdu]], den [[Bandabou]]. E misa a wòrdu diseña pa Evert Margry, arkitekto di [[Rotterdam]], i pa kual e prome piedra pa konstrukshon, cu a tuma luga entre 1884 i 1888, a wordu pone dor di Vincentius Jansen. E konstrukshon a tuma luga entre 1884 i 1888. Mas trempan den [[siglo 19]] padernan misionero a konstruí un kas pa wèrfano (1858) i un skol (1867). onder pastoor Vincent janssen werd het huidige kerkgebouw gbouwd. Het is honderd jaar geleden dat de huidige kerk er gebouwd werd nadat er voor die tijd al 35 jaar lang in een eenvoudiger onderdak gekerkt werd.<ref>Eeuwfeest kerk San Willibrordo. "Amigoe". Curaçao, 08-11-1984, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643088:mpeg21:p003</ref> In 1849 richtte pastoor Ledel de parochie SanWilibrodus op, opgezet op initiatief van mgr. niewindt.<ref>San Willibrordo 125 jaar parochie Herdenking staat in teken van getuigen. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 17-12-1974, p. 8. Geraadpleegd op Delpher op 08-12-2023, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010461227:mpeg21:p008</ref> nnl.wiki:Sint Willibrordus[2] ofwel San Willibrordo is een dorp in Bandabou op de westelijke helft van Curaçao, ten noordwesten van de Bullenbaai en ongeveer 25 km van de hoofdstad Willemstad. Het dorp draagt deze naam sinds de inwijding van de kerk in 1888; tot die tijd werd de plaats Buitenbosch of in het Papiaments Mondi Afó genoemd. Het dorp van enkele honderden inwoners heeft een imposante rooms-katholieke kerk in neogotische stijl, ontworpen door de Rotterdamse architect Evert Margry, waarvoor de eerste steen gelegd werd door Vincentius Jansen en die dateert van 1884-88. Eerder in de negentiende eeuw waren er door missiepaters een school en een weeshuis gebouwd. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =62581071|titulo=Sint Willibrordus (Curaçao)}} {{References}} ;Lista di fuente * [https://gobiernu.cw/wp-content/uploads/2019/06/Buurtprofiel_Willibrodus_.pdf Buurtprofiel St. Willibrordus], Gobièrnu di Kòrsou (2011) }} [[:Category:Lugá na Kòrsou]] ----------------- gl0mb7w1blvanlq63uq22nngwd5tkec Reinier Frederik van Raders 0 11246 199003 154458 2026-07-30T18:40:52Z Caribiana 8320 199003 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Reinier Frederik baron van Raders''' (☆ [[22 di òktober]] [[1794]] na Doesburg, [[Hulanda]] - † [[14 di novèmber]] [[1868]] na [[Den Haag]]) tabata un gobernante [[Kolonialismo|kolonial]] [[Hulanda|hulandes]]. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] di 1836 te 1842 i di 1844 te 1845. == Biografia == Reinier van Raders a nase 22 di òktober 1794 na Doesburg den provinsia di Gelderland komo yu di Jan Ernst van Raders (1737-1825), vise-almirante i Maria Johanna Krieger (1764-1837).<ref name="Brada">{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210332:mpeg21:p004|titel=Honderd jaar geleden vertrok Van Raders IV|werk=[[Amigoe]]|auteur=W.M. Brada O.P.|datum=1945-04-27|bezochtdatum=2024-04-10}}</ref> El a drenta servisio di gobièrnu na edat di diesun aña komo aprendis pa piloto; poko despues, el a wòrdu trasladá pa e forsa armá terestre, detachá na [[Sint Maarten]] i dia 24 di aprel 1810 nombrá komo segundo teniente den e di ocho batayon 'Jagers' na Sint Maarten. Komo prezu di guera el a keda na [[Inglatera]] te desèmber 1813, despues el a bolbe Hulanda, na 1814 el a wòrdu promové pa promé teniente, e mesun aña pa kapitan den e di 11 batayon 'Jagers' i asina el a bai [[Fransia]] huntu ku e ehérsito vensedó.[[File:Brief van Reinier Frederik van Raders (1794-1868) aan Nicolaas Beets (1814-1903) LTK BEETS A 1.pdf|thumb|page=2|left|200px|Karta di Van Raders (1856)]] Na novèmber 1815 el a bai [[Kòrsou]] i despues a wòrdu nombrá, na sèptèmber 1821 komo kapitan-ayudante di [[gobernador]] Cantz'laar, na yüni 1826 komo majoor, na mart 1828 komo komandante di e tropanan na Kòrsou, na yanüari 1836 komo [[gezaghebber]] interino i na desèmber 1836 komo gezaghebber di [[Kòrsou i Dependensianan]], efektivamente e di 32 gobernador di e kolonia ku e momento ey tabata resorta bou di e gobernador di Sürnam.<ref name="Habaai"/> Na e [[islanan ABC]] el a trata pa mehorá agrikultura i tambe pa introdusí kulturanan nobo, entre otro katuna, [[aloe vera|sentibibu]] i e karpata (''Dactylopius coccus''), konosí pa su tiña kòrá.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210326:mpeg21:p004|titel=Honderd jaar geleden vertrok Van Raders - II|auteur=Willibrodus M. Brada O.P.|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-04-23|bezochtdatum=2024-04-12}}</ref> Ademas tabatin kria di karné i ekstrakshon di salu. Komo muestra di aprobashon di [[Willem II di Hulanda|Rei Willem II]] pa ku su esfuersonan enérgiko pa mehorá e kondishon di e islanan, a dun'é e rango titular di koronel mediante dekreto real No. 66 di 10 di desèmber 1843. Na aprel 1845 a nombr'é gobernador di Sürnam, kaminda tambe el a distinguí su mes komo gobernante kapabel i enérgiko. Entre otro el a hasi esfuerso pa vense e disgusto di e poblashon indígena liber pa traha den agrikultura. Bou di su mando a proklamá dia 6 di mei 1851 e reglamento nobo di sklabitut, ku a trese algun mehorashon den e situashon di e katibunan. Ademas, durante su gobièrnu a proklamá e dekreto real ku a habri komèrsio i nabegashon pa e kolonia pa tur nashon. Problema entre e gobièrnunan [[Austria|austriako]] i hulandes relashoná ku e benta públiko na Sürnam di e barku austriako ''Venezia'' komo no kontrolá, pasobra e kapitan i algun di e tripulantenan a fayesé di keintura hel y e resto di e tripulashon a bandoná e barku, tabata e motibu pa, mediante dekreto real di 29 di desèmber 1851 no. 1, duna Van Raders un retiro honroso sin ku el a pidié. Van Raders a pèrdè e kaso ku su katibu [[Virginie Gameren]] a presentá kontra dje na 1852. Despues di un proseso largu, korte a deklará Gameren i su dos yu muhé liber di sklabitut.<ref>{{citeer web|url=https://www.kennisbanksu.com/cwsd.php?cu=2017%2F06%2FNieuwe-identiteit-en-ontwikkeling-naar-een-autonome-status-Strategie%C3%ABn-van-gemanumitteerde-vrouwen-tussen-1832-1932-2015-ADEK-Denz-Marlyn.pdf%3Cbr%3E|auteur=Denz, Marlyn|titel=Nieuwe identiteit en ontwikkeling naar een autonome status. Strategieën van gemanumitteerde vrouwen tussen 1832-1932. pag.54-57|werk=Anton de Kom Universiteit|datum=2015|bezochtdatum=11 december 2021|archiefdatum=13 november 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211113160101/https://www.kennisbanksu.com/cwsd.php?cu=2017%2F06%2FNieuwe-identiteit-en-ontwikkeling-naar-een-autonome-status-Strategie%C3%ABn-van-gemanumitteerde-vrouwen-tussen-1832-1932-2015-ADEK-Denz-Marlyn.pdf%3Cbr%3E|dodeurl=ja}}</ref> Ora el a bolbe Hulanda, el a sigui dediká su atenshon na e kolonia, di kual su hopi eskrituranan ta testigu, entre otro, riba [[kolonialismo|kolonisashon]] [[oropa|oropeo]] i riba [[Abolishon di sklabitut den Reino Hulandes|abolishon di sklabitut]]. Tambe el a forma parti di e komishon di estado, nombrá pa dekreto real di 29 di novèmber 1853 no. 66, pa proponé medidanan pa e katibunan den e [[kolonia]]nan hulandes. == Privá == [[File:Landhuis Habaai 1.jpg|thumb|[[Lanthùis Habaai]], antes lanthùis Welgelegen.]] Van Raders tabata kasá ku Elisabeth van der Meulen di Kòrsou i huntu nan tabatin sinku yu hòmber i tres yu muhé.<ref name="Brada"/> E famia tabata biba na [[landhuis Habaai|lanthùis Habaai]] ku Van Raders a heredá despues di fayesimentu di su suegro, Jan Hero van der Meulen.<ref name="Habaai">{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405776:mpeg21:p004|titel=De Graven van Habaai|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-11-04|bezochtdatum=2024-04-08}}</ref> Van Raders a rekonstruí e lanthùis parsialmente. Riba e tereno tin tres graf di famia Van Raders: su último yu hòmber Constantijn (1836), su kasá Elisabeth (1796-1841) i su suegro Jan Hero van der Meulen (1759-1820). Su ruman hòmber, Willem Johan Leendert van Raders tabata [[gezaghebber]] di [[Sint Eustatius]] di 1928 te 1936. Su ruman muhé, C.M.L. van Raders tabata kasá ku su sua, H. van der Meulen. Reinier Frederik van Raders tabata suegro di Willem Hendrik Johan van Idsinga (1822-1896), kende a kasa ku su yu muhé Emmeline i tabata [[gezaghebber]] di [[Sint Eustatius]] (1854-1860) i [[Sint Maarten]] (1860-1865) i gobernador di [[Sürnam]] (1867-1873).<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210327:mpeg21:p004|titel=Honderd jaar geleden vertrok Van Raders III|werk=[[Amigoe]]|auteur=W.M. Brada O.P.|datum=1945-04-24|bezochtdatum=2024-04-10}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =67342557|titulo=Reinier Frederik van Raders}} {{References}} ;Lista di Fuente * E artíkulo aki ta basá (kompletamente òf parsialmente) riba un artíkulo di ''Encyclopaedia van Nederlandse West-Indië'' di 1914-1917. }} {{DEFAULTSORT:Raders, Reinier Frederik van}} [[Category:Hende]] [[Category:Hulanda]] 34f68l7sqa4j71sjd301an4cbh0gis9 199004 199003 2026-07-30T18:41:15Z Caribiana 8320 /* Privá */ 199004 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Databox}} '''Reinier Frederik baron van Raders''' (☆ [[22 di òktober]] [[1794]] na Doesburg, [[Hulanda]] - † [[14 di novèmber]] [[1868]] na [[Den Haag]]) tabata un gobernante [[Kolonialismo|kolonial]] [[Hulanda|hulandes]]. E tabata gobernador di [[Kòrsou i Dependensianan|Kolonia Kòrsou]] di 1836 te 1842 i di 1844 te 1845. == Biografia == Reinier van Raders a nase 22 di òktober 1794 na Doesburg den provinsia di Gelderland komo yu di Jan Ernst van Raders (1737-1825), vise-almirante i Maria Johanna Krieger (1764-1837).<ref name="Brada">{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210332:mpeg21:p004|titel=Honderd jaar geleden vertrok Van Raders IV|werk=[[Amigoe]]|auteur=W.M. Brada O.P.|datum=1945-04-27|bezochtdatum=2024-04-10}}</ref> El a drenta servisio di gobièrnu na edat di diesun aña komo aprendis pa piloto; poko despues, el a wòrdu trasladá pa e forsa armá terestre, detachá na [[Sint Maarten]] i dia 24 di aprel 1810 nombrá komo segundo teniente den e di ocho batayon 'Jagers' na Sint Maarten. Komo prezu di guera el a keda na [[Inglatera]] te desèmber 1813, despues el a bolbe Hulanda, na 1814 el a wòrdu promové pa promé teniente, e mesun aña pa kapitan den e di 11 batayon 'Jagers' i asina el a bai [[Fransia]] huntu ku e ehérsito vensedó.[[File:Brief van Reinier Frederik van Raders (1794-1868) aan Nicolaas Beets (1814-1903) LTK BEETS A 1.pdf|thumb|page=2|left|200px|Karta di Van Raders (1856)]] Na novèmber 1815 el a bai [[Kòrsou]] i despues a wòrdu nombrá, na sèptèmber 1821 komo kapitan-ayudante di [[gobernador]] Cantz'laar, na yüni 1826 komo majoor, na mart 1828 komo komandante di e tropanan na Kòrsou, na yanüari 1836 komo [[gezaghebber]] interino i na desèmber 1836 komo gezaghebber di [[Kòrsou i Dependensianan]], efektivamente e di 32 gobernador di e kolonia ku e momento ey tabata resorta bou di e gobernador di Sürnam.<ref name="Habaai"/> Na e [[islanan ABC]] el a trata pa mehorá agrikultura i tambe pa introdusí kulturanan nobo, entre otro katuna, [[aloe vera|sentibibu]] i e karpata (''Dactylopius coccus''), konosí pa su tiña kòrá.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210326:mpeg21:p004|titel=Honderd jaar geleden vertrok Van Raders - II|auteur=Willibrodus M. Brada O.P.|werk=[[Amigoe]]|datum=1945-04-23|bezochtdatum=2024-04-12}}</ref> Ademas tabatin kria di karné i ekstrakshon di salu. Komo muestra di aprobashon di [[Willem II di Hulanda|Rei Willem II]] pa ku su esfuersonan enérgiko pa mehorá e kondishon di e islanan, a dun'é e rango titular di koronel mediante dekreto real No. 66 di 10 di desèmber 1843. Na aprel 1845 a nombr'é gobernador di Sürnam, kaminda tambe el a distinguí su mes komo gobernante kapabel i enérgiko. Entre otro el a hasi esfuerso pa vense e disgusto di e poblashon indígena liber pa traha den agrikultura. Bou di su mando a proklamá dia 6 di mei 1851 e reglamento nobo di sklabitut, ku a trese algun mehorashon den e situashon di e katibunan. Ademas, durante su gobièrnu a proklamá e dekreto real ku a habri komèrsio i nabegashon pa e kolonia pa tur nashon. Problema entre e gobièrnunan [[Austria|austriako]] i hulandes relashoná ku e benta públiko na Sürnam di e barku austriako ''Venezia'' komo no kontrolá, pasobra e kapitan i algun di e tripulantenan a fayesé di keintura hel y e resto di e tripulashon a bandoná e barku, tabata e motibu pa, mediante dekreto real di 29 di desèmber 1851 no. 1, duna Van Raders un retiro honroso sin ku el a pidié. Van Raders a pèrdè e kaso ku su katibu [[Virginie Gameren]] a presentá kontra dje na 1852. Despues di un proseso largu, korte a deklará Gameren i su dos yu muhé liber di sklabitut.<ref>{{citeer web|url=https://www.kennisbanksu.com/cwsd.php?cu=2017%2F06%2FNieuwe-identiteit-en-ontwikkeling-naar-een-autonome-status-Strategie%C3%ABn-van-gemanumitteerde-vrouwen-tussen-1832-1932-2015-ADEK-Denz-Marlyn.pdf%3Cbr%3E|auteur=Denz, Marlyn|titel=Nieuwe identiteit en ontwikkeling naar een autonome status. Strategieën van gemanumitteerde vrouwen tussen 1832-1932. pag.54-57|werk=Anton de Kom Universiteit|datum=2015|bezochtdatum=11 december 2021|archiefdatum=13 november 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20211113160101/https://www.kennisbanksu.com/cwsd.php?cu=2017%2F06%2FNieuwe-identiteit-en-ontwikkeling-naar-een-autonome-status-Strategie%C3%ABn-van-gemanumitteerde-vrouwen-tussen-1832-1932-2015-ADEK-Denz-Marlyn.pdf%3Cbr%3E|dodeurl=ja}}</ref> Ora el a bolbe Hulanda, el a sigui dediká su atenshon na e kolonia, di kual su hopi eskrituranan ta testigu, entre otro, riba [[kolonialismo|kolonisashon]] [[oropa|oropeo]] i riba [[Abolishon di sklabitut den Reino Hulandes|abolishon di sklabitut]]. Tambe el a forma parti di e komishon di estado, nombrá pa dekreto real di 29 di novèmber 1853 no. 66, pa proponé medidanan pa e katibunan den e [[kolonia]]nan hulandes. == Privá == [[File:Landhuis Habaai 1.jpg|thumb|[[Lanthùis Habaai]], antes lanthùis Welgelegen.]] Van Raders tabata kasá ku Elisabeth van der Meulen di Kòrsou i huntu nan tabatin sinku yu hòmber i tres yu muhé.<ref name="Brada"/> E famia tabata biba na [[lanthùis Habaai]] ku Van Raders a heredá despues di fayesimentu di su suegro, Jan Hero van der Meulen.<ref name="Habaai">{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010405776:mpeg21:p004|titel=De Graven van Habaai|werk=[[Amigoe]]|datum=1944-11-04|bezochtdatum=2024-04-08}}</ref> Van Raders a rekonstruí e lanthùis parsialmente. Riba e tereno tin tres graf di famia Van Raders: su último yu hòmber Constantijn (1836), su kasá Elisabeth (1796-1841) i su suegro Jan Hero van der Meulen (1759-1820). Su ruman hòmber, Willem Johan Leendert van Raders tabata [[gezaghebber]] di [[Sint Eustatius]] di 1928 te 1936. Su ruman muhé, C.M.L. van Raders tabata kasá ku su sua, H. van der Meulen. Reinier Frederik van Raders tabata suegro di Willem Hendrik Johan van Idsinga (1822-1896), kende a kasa ku su yu muhé Emmeline i tabata [[gezaghebber]] di [[Sint Eustatius]] (1854-1860) i [[Sint Maarten]] (1860-1865) i gobernador di [[Sürnam]] (1867-1873).<ref>{{Citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000210327:mpeg21:p004|titel=Honderd jaar geleden vertrok Van Raders III|werk=[[Amigoe]]|auteur=W.M. Brada O.P.|datum=1945-04-24|bezochtdatum=2024-04-10}}</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =67342557|titulo=Reinier Frederik van Raders}} {{References}} ;Lista di Fuente * E artíkulo aki ta basá (kompletamente òf parsialmente) riba un artíkulo di ''Encyclopaedia van Nederlandse West-Indië'' di 1914-1917. }} {{DEFAULTSORT:Raders, Reinier Frederik van}} [[Category:Hende]] [[Category:Hulanda]] pstt6kqt7yqx9mnd6u3dncxfqh62xee Usuario:Caribiana/Sandbox/Certamen di beyesa 2 12071 198969 197894 2026-07-30T17:39:38Z Caribiana 8320 198969 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/>[6]<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.[7] {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | -- | {{CUW}} | -- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | -- | {{CUW}} | -- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | 84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | 27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | 7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | 94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | 68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=[[Tiền Phong (newspaper)|Tiền Phong]]|date=18 August 2024|archivedate=19 August 2024|archiveurl=}}</ref> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> od92yc6qx5902aq8womjnn2647xfwdo 198971 198969 2026-07-30T17:42:07Z Caribiana 8320 198971 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/>[6]<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.[7] {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | -- | {{CUW}} | -- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | -- | {{CUW}} | -- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | 84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | 27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | 7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | 94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | 68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=}}</ref> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> gjxsof8bj8ku77vkpiks1niylzmgfgy 198973 198971 2026-07-30T17:45:11Z Caribiana 8320 198973 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/>[6]<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.[7] {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | -- | {{CUW}} | -- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | -- | {{CUW}} | -- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | 84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | 27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | 7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | 94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | 68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> d39tmfkndznptjic6gdi3se9kpq8035 198974 198973 2026-07-30T17:46:39Z Caribiana 8320 198974 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/>[6]<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | -- | {{CUW}} | -- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | -- | {{CUW}} | -- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | 84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | 27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | 7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | 94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | 68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> 3xj5xkt9em9chmdn30g8l17c5vtg4y8 198976 198974 2026-07-30T17:50:36Z Caribiana 8320 198976 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/>[6]<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | -- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | -- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> jd9dgdws8icxavo9668d8b1r6j4qcyg 198978 198976 2026-07-30T17:52:45Z Caribiana 8320 198978 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/>[6]<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp:-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> lsifq0swi555kqc7aiqikaodv048un3 198979 198978 2026-07-30T17:54:10Z Caribiana 8320 198979 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> mkz4egfeynsh8q9q8lrpcd5jqmcdwdd 198980 198979 2026-07-30T17:54:40Z Caribiana 8320 /* Miss Universo 2018 */ 198980 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> ra8e6hi80n5wcnlcnlvzaws2gk66icy 198985 198980 2026-07-30T18:01:15Z Caribiana 8320 198985 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] ) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> 1fc1i46k8rs9rtbkgfaorf6nvk407r3 198987 198985 2026-07-30T18:05:56Z Caribiana 8320 198987 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]]<ref>[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref>{{Citation|title=MISS EARTH CURACAO 2014 - AKISHA ALBERT|url=https://www.youtube.com/watch?v=qNBHPiNKH7k|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref>{{Citation|title=Reina Hispanoamericana 2017 {{!}} Crowning Moment|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> 87bdwml5wyi48w09qpodweo678yzs87 198988 198987 2026-07-30T18:10:22Z Caribiana 8320 198988 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref>{{Citation|title=Miss Universe 2018 - Top 10 Announcement|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ffo3nDaraEk|accessdate=2021-05-14|language=id-ID}}</ref><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> h9766rvs0wao4p0f26qumw5cpr7vht1 198990 198988 2026-07-30T18:11:58Z Caribiana 8320 198990 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> 0uf4p5i2liizs9gmxkskqv16z2lbgda 198992 198990 2026-07-30T18:14:15Z Caribiana 8320 198992 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref> na [[Willemstad]]) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> oe58x9ldzz8t5dleqi2hriw1oc4xanq 198994 198992 2026-07-30T18:15:12Z Caribiana 8320 198994 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> gnjz8cf2zgw9mgya3ih6fs7asa12ryc 198996 198994 2026-07-30T18:17:50Z Caribiana 8320 198996 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Na 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World. Tambe el a gana e Top Model of the World. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> gnkg46zzgtrkwnonecr9l9eo63qzspt 198998 198996 2026-07-30T18:28:30Z Caribiana 8320 198998 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe. ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> ev8gmnmpyhxpeckf0kz8ygh2nvkdxvk 198999 198998 2026-07-30T18:29:26Z Caribiana 8320 198999 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe.<ref>[https://a.osmarks.net/content/wikipedia_en_all_maxi_2020-08/A/Akisha_Albert Akisha Albert], a.osmarks.net</ref> ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Kanisha Sluis''' (☆ [[12 di ougùstùs]] [[1996]] na Delft, [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2015]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2015, kaminda el a klasifiká entre e promé 10 finalista.<ref name=:"1">[https://alchetron.com/Kanisha-Sluis#kanisha-sluis-5c3298ae-5750-47a2-9d94-cc1a731f487-resize-750.jpeg Kanisha Sluis], alchetron.com</ref> ==Bida i karera== Sluis a nase na Hulanda, i a lanta na Kòrsou.<ref name=:"2">[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> El a sigui enseñansa sekundario na [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, p.8)</ref> For di edat di 15 aña, Sluis a kuminsá su karera den modelahe. Promé ku su partisipashon den Miss Kòrsou, el a tuma parti den diferente kompetensia lokal di modelahe i a traha komo modelo pa eventonan manera Curaçao Fashion Week.<ref name=:"2"/> ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== Na 2015, Sluis a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> El a gana e título prinsipal i e derecho di representá Kòrsou internashonalmente. Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar Miss Playa.<ref name=:"1"/><ref>[https://antilliaansdagblad.com/nachricht/curacao/10902-missen-gepresenteerd Missen gepresenteerd], [[Antilliaans Dagblad]] (15 di aprel 2015)</ref> ====Miss Universe 2015==== Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na Las Vegas, Merka. Entre 80 partisipante di tur parti di mundu, el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na e di ocho lugá.<ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ====Miss Grand International 2022==== Na 2022, Sluis a wòrdu designá komo Miss Grand Curaçao i a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022.<ref>{{citeer web|auteur= Priya Bhardwaj|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550|titel=Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022|werk=angelopedia.com|taal=en|datum=2022-08-19|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> E konkurso entre 68 partisipante a tuma lugá dia 25 di òktober 2022 na Bogor, Indonesia, kaminda el a klasifiká entre e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Kanisha Sluis represented Curaçao at the 64th Miss Universe pageant and made it all the way to the Top 10, Dutch-Curacaoan model who rose to fame after winning Miss Curacao 2015. She also represented her country in Miss Universe 2015 and was a top 10 finalist. Before fame She was born an only child in Delft, Netherlands. She moved to Curacao when she was just 6 months old.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> Sluis tabata alumno di [[Kolegio Alejandro Paula]].<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2016-01-06/page/8/mode/1up Het Kolegio Alejandro Paula (KAP)], [[Amigoe]], (6 di januari 2016, pag. 8)</ref> She started modeling at the age of 15. Prior to the Miss Curacao competition, she competed in a local model search and modeled for Curacao Fashion Week.<ref>[https://www.famousbirthdays.com/people/kanisha-sluis.html Kanisha Sluis], famousbirthdays.com</ref> == Karera den sertamen == === Miss Korsou 2015 === Van Putten a kompetí entre shete kandidata den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2015, tení na Santa Barbara Beach & Golf Resort.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2015-04-14/page/7/mode/1up 7 kandidates voor Miss Curaçao 2015], [[Amigoe]], (14 di aprel 2015)</ref> Durante e evento, el a konkistá tambe e premio preliminar, Miss Playa.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2015 === Sluis a representá Kòrsou den Miss Universe 2015, ku a tuma lugá dia 20 di desèmber 2015 na [[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. Entre 80 partisipante el a klasifiká den e promé 10 finalista. Overall she placed eight. <ref>[https://alphageant.fandom.com/wiki/Miss_Universe_2015 Miss Universe 2015], fandom.com</ref> ===Miss Grand International === Despues di a wordo designa Miss Grand Curacao 2022 el a representá Kòrsou den Miss Grand International 2022, ku a tuma lugá dia 25 di oktober 2022 na Bogor, [[Indonesia]].<ref> Priya Bhardwaj, [https://www.angelopedia.com/news/Miss-Grand-Curacao-2022-Kanisha-Sluis-Delegate-Miss-Grand-International-2022/55550 Kanisha Sluis appointed Miss Grand Curacao 2022], angelopedia.com (19 di ougustus 2022)</ref> Entre 68 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 20 finalista.<ref>[https://www.philstar.com/entertainment/2022/10/26/2219423/philippines-finishes-top-20-brazil-wins-miss-grand-international-2022 Philippines finishes in top 20, Brazil wins Miss Grand International 2022]</ref><ref>[https://www.rappler.com/entertainment/pageants/brazil-isabella-menin-wins-miss-grand-international-2022/ Brazil’s Isabella Menin is Miss Grand International 2022], rappler.com (26 di oktober 2022)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Cijntje]] (pagina di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Shariëngela Cijntje | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[1993]] | luga nacemento= {{NLD}} | ofishi = hurista, modelo | haltura = 173 | peso = | cabey = brùin | wowo = brùin | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2021<br>[[Miss Universe]] 2021 | imdb = }} '''Shariëngela Cijntje''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2021]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021.<ref name="chronicle">[https://www.curacaochronicle.com/post/main/new-miss-universe-curacao-shariengela-cijntje/ New Miss Universe Curaçao: Shariëngela Cijntje], curacao chronicle (26 di yüli 2021)</ref> == Bida i karera == Cijntje a nase na Hulanda komo yu di mayornan di Kòrsou. El a lanta na Hulanda i Kòrsou, unda el a sigui su enseñansa sekundario na [[Radulphus College]] na [[Willemstad]]. Despues, el a bai studia na [[Universidat di Leiden]] na Hulanda, kaminda el a optené un master den lei.<ref name="chronicle"/> ===Karera den sertamen=== ====Miss Kòrsou 2021==== Durante e di 58 edishon di e sertamen di Miss Kòrsou Cijntje a kompetí entre ocho kandidata pa e título Miss Curaçao 2021. Dia 24 di yüli 2021 durante e final, el a gana e título i a bira susesor di [[Chantal Wiertz]].<ref>[https://nu.cw/2021/07/24/liveblog-verslag-van-de-finale-avond-miss-universe-curacao-2021/ Verslag van de finale avond Miss Universe Curaçao 2021], nu.cw (24 di yüli 2021)</ref> ====Miss Universe 2021==== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2021, ku a tuma lugá na desèmber 2021 na Eilat, [[Israel]], ku 80 partisipante.<ref>[https://entertainment.inquirer.net/429683/miss-universe-2021-is-harnaaz-sandhu-of-india Miss Universe 2021 is Harnaaz Sandhu of India], inquirer.net (13 di desèmber 2021)</ref> Cijntje no a logra klasifiká entre e 16 finalista.<ref>[https://nu.cw/2021/12/13/miss-curacao-niet-bij-laatste-16-bij-miss-universe-verkiezingen/ Miss Curacao niet bij laatste 16 bij Miss Universe verkiezingen], nu.cw (13 d desèmber 2021|)</ref> {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] [1]<ref name=:"1">{{citeer web|url=https://www.curacao.nu/nieuws/nieuws-van-bonaire-curacao/42452/shariengela-cijntje-is-miss-universe-curacao-2021|auteur=[[Dick Drayer]]|titel=Shariengela Cijntje is Miss Universe Curaçao 2021|datum=2021-07-25|bezochtdatum=2026-07-19}}</ref> ------------------------ {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Chantal Wiertz | imagen = | descripcion= | fecha nacemento = [[26 di febrüari]] [[1999]] | luga nacemento = {{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 183 | peso = | cabey = | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2020<br> }} '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2020. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2020.<ref>{{citeer web|auteur=Camilla Suarez|url=https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175|titel= Chantal Wiertz appointed Miss Universe Curacao 2020|werk=angelopedia.com|datum=2020-05-25|bezochtdatum=2026-07-18}}</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Hulanda. Ora e tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i ''casting''.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=2020-05-29|accessdate=}}</ref> Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a dun'é oportunidat pa bishita i traha den diferente pais, manera [[China]], [[Singapur]], Hulanda, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Sint Maarten]].<ref name=:"1">[https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/ Influencer Chantal Wiertz], share2uplift.org (yüli 2021)</ref> === Karera den sertamen === ==== Miss Kòrsou 2019 ==== Na 2019, Wiertz a kompetí den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019. Entre e seis kandidata el a terminá na di tres lugá, tras di Liane Bonovacia i Kyrsha Attaf, ku a gana e título máksimo.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2019-06-22/page/7/mode/1up?q=chantal+wiertz Kyrsha Attaf Miss Curaçao 2019], [[Amigoe]] (22 di yüni 2019)</ref> ==== Miss Kòrsou 2020 ==== Pa motibu di [[Krisis di COVID-19 na Kòrsou|medida i restrikshonnan]] relashona ku e [[pandemia di COVID-19]], no a organisá un kompetensia pa 2020. Na su lugá, Wiertz, komo finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2020-05-25/page/n4/mode/1up?q=chantal+wiertz Chantal Wiertz naar Miss Universe], [[Amigoe]] (25 di mei 2020)</ref> ==== Miss Universe 2020 ==== Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na pandemia di COVID-19.<ref name=:"1"/><ref>{{cite web |last=Requintina |first=Robert |date=2021-04-24 |title=19 countries back out of 69th Miss Universe pageant due to COVID-19 |url=https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |work=Manila Bulletin |access-date=|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428030707/https://mb.com.ph/2021/04/24/19-countries-back-out-of-69th-miss-universe-pageant-due-to-covid-19/ |url-status=live }}</ref> Entre e 74 partisipante di tur parti di mundu el a klasifiká den e promé 21 finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] -------------- '''Chantal Wiertz''' (☆ 26 di febrüari 1999, Vlissingen, Hulanda) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou, konosí pa a koroná [[Miss Kòrsou]] 2020.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou den Miss Universe 2020.<ref>[1][2]</ref> == Bida i karera == Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Ora el tabatin dies aña, su famia a muda bai biba na Kòrsou. For di un edat hóben, el a mustra interes den modelahe i a kuminsá partisipá den diferente kompetensia i casting. Mas despues, el a bira modelo profesional, trahando ku un agensia ku a duna dje oportunidat pa bishitá i traha den diferente paisnan, manera China, Singapur, Hulanda, Estados Unidos i Sint Maarten.<ref>[3]</ref> == Karera den sertamen == === Miss Kòrsou 2019 === Na 2019, Wiertz a partisipá den e kompetensia nashonal Miss Kòrsou 2019, kaminda el a terminá komo promé finalista. E título ese a bai pa Kyrsha Attaf.<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019)</ref> === Miss Kòrsou 2020 === Debí na e situashon global di pandemia di COVID-19, no a organisá un kompetensia nobo pa 2020. Pa esei, Wiertz, komo promé finalista di e aña anterior, a wòrdu designá komo Miss Kòrsou 2020 i representante ofisial di Kòrsou.<ref name=:"1"/> === Miss Universe 2020 === Wiertz a representá Kòrsou den Miss Universe 2020, ku a tuma lugá den 2021 debí na [[pandemia di COVID-19]]. E sertamen a konta ku 74 partisipante di tur parti di mundu.<ref>[1][2]</ref> El a klasifika den e prome 21 finalista. <ref>Lauren Weigle, [https://web.archive.org/web/20210518211440/https://heavy.com/entertainment/miss-universe-2021-live-winners-who-won/ Miss Universe 2020-21 Winner Revealed], heavy.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] --------- '''Chantal Wiertz''' (☆ [[26 di febrüari]] [[1999]] na [[Vlissingen]], [[Hulanda]]) ta un modelo profesional i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2020]].<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Universe-Curacao-2020-Chantal-Wiertz-Appointment-Delegate-Finalist/51175]</ref> El a representá Kòrsou na e sertamen di [[Miss Universe]] 2020. [1][2] ==Bida i karera== Chantal Wiertz a nase na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Korsou ora Chantal tabatin 10 aña di edat. El a participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo.<ref>{{cite web|url=https://m.photos.timesofindia.com/beauty-pageants/miss-universe/model-turned-beauty-queen-chantal-wiertz-is-all-set-to-represent-curacao-at-miss-universe-2020/amp_etarticleshow/76089878.cms|title=Model turned Beauty Queen Chantal Wiertz is all set to represent Curaçao at Miss Universe 2020|website=times of india|date=29 May 2020|accessdate=}}</ref> I started modeling when I was 10 years old. After that, when I was about 14 years old, a modeling agency started helping me to get jobs and this could be anywhere in the world, in any country. So through this modeling agency, I visited China, Singapore, Japan, Miami, Sint Martin to name a few.<ref name=:"1">https://share2uplift.org/influencer-chantal-wiertz/</ref> In 2019 I decided to participate in this Miss Universe Beauty Pageant contest in Curaçao.<ref>[https://www.angelopedia.com/news/Miss-Curacao-2019-Miss-Universe-Curacao-2019-Delegates-Contestants-Finalists/48941 Miss Curaçao 2019 Meet the Delegates], angelopedia.com (mei 2019)</ref> I didn’t win the contest, but I became the first runner-up (winner was Kyrsha Attaf<ref>[https://www.curacao.nu/nieuws/kunst-cultuur-en-muziek/36860/kyrsha-attaf-is-miss-universe-curacao-2019 Kyrsha Attaf is Miss Universe Curaçao 2019], curacao.nu (21 di yuni 2019) </ref>) and became the Miss Universe Curaçao 2020. I participate in the Miss Universe International contest 2021 representing Curaçao and the way this happened was rather funny, as I was called and told that this year (2020) there wouldn’t be a Miss Universe contest in Curaçao and they asked me if I wanted to represent Curaçao in the Miss Universe International contest 2021.<ref name=:"1"/> === Sertamen di beyesa === * miss korsou 2020 * el a representá Kòrsou na Miss Universo 2020. [1][2] 74 participants despues COVID-19 {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Chantal Wiertz}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wiertz, Chantal}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] Chantal ta un modelo i partisipante di sertamen di beyesa di Kòrsou. El’a nace na Vlissingen, Hulanda. Su famia a muda pa Curaçao ora Chantal tabatin 10 aña di edad, y ela participa den competencianan di modelahe y den casting, finalmente birando modelo. [3] ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> ij1oz59b6r6332p3ozrdk3p7vbmy26r 199005 198999 2026-07-30T20:38:24Z Caribiana 8320 199005 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe.<ref>[https://a.osmarks.net/content/wikipedia_en_all_maxi_2020-08/A/Akisha_Albert Akisha Albert], a.osmarks.net</ref> ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = Kanisha Sluis 2 (cropped).png | descripcion = Kanisha Sluis na 2022. | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''........''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou ....]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021. == Bida i karera == ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== ====Miss Universe 2021==== {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> kzifx6rdecegnye36vmv1mhjt0h065y 199006 199005 2026-07-30T20:43:00Z Caribiana 8320 199006 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe.<ref>[https://a.osmarks.net/content/wikipedia_en_all_maxi_2020-08/A/Akisha_Albert Akisha Albert], a.osmarks.net</ref> ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). -------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kanisha Sluis | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''........''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou ....]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021. == Bida i karera == ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== ====Miss Universe 2021==== {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Sluis, Kanisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Cijntje, Shariëngela}} ----------------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> qldvzah6vbqllxzulb5dcr731tuc588 199007 199006 2026-07-30T20:49:59Z Caribiana 8320 199007 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Vanessa Maria van Arendonk | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''........''' (☆ [[1993]] na [[Hulanda]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou ....]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2021. == Bida i karera == Vanessa Maria van Arendonk (naci 22 november 1980 na Curaçao) ta un modelo Curazoano y titular di concurso di beyesa cu a gana Miss Curaçao 2003 y a competi den Miss Universe 2003, teni na Panama. E tabata e promé Miss Curaçao ku a haña e dos títulonan di reina di beyesa mas importante di e isla bou di su nòmber: Miss International Curaçao (2001) i Miss Curaçao Universe (2003).[citation needed] Van Arendonk a gradua di Manhattanville College na Purchase, New York.[1] ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== ====Miss Universe 2021==== {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Arendonk, Vanessa van}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= {{References}} }} ----------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe.<ref>[https://a.osmarks.net/content/wikipedia_en_all_maxi_2020-08/A/Akisha_Albert Akisha Albert], a.osmarks.net</ref> ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). -------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> ec7n26s5dcnw09upe0e1r9ksk9zckdc 199008 199007 2026-07-30T20:52:05Z Caribiana 8320 199008 wikitext text/x-wiki ''__NOINDEX__'' {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Kim Rossen | fecha nacemento = | luga nacemento= [[Rotterdam]] | ofishi = modelo | haltura = 188 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin |distincion = [[Miss Kòrsou]] 2024<br>Miss Turismo Internacional 2026<br>Reina Hispanoamericana 2026 }} '''Kim Joanna Dorothy Rossen''' (☆ [[25 di yüni]] [[1997]] na [[Rotterdam]]) ta un atleta, terapista di trabou, modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a koroná komo [[Miss Kòrsou]] 2023. Komo Miss Korsou el a representá Kòrsou na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2023/05/final-results-miss-universe-curacao-2023-is-kim-rossen-for-miss-universe-2023.html|title=Miss Universe Curacao 2023 is Kim Rossen|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=PAGEANT Circle|language=en-US}}</ref> == Bida i karera == Rossen a nace na Rotterdam y ta biba na Willemstad. Dia 4 di òktober 2022, el a risibí su diploma den terapia di trabou na Universidat di Rotterdam na Rotterdam. ===Sertamen di beyesa === Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center.<ref>https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/ Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023], curacaochronicle (29 di mei 2023)</ref> Dia 18 di novèmber 2023, Rossen a representá Curaçao na Miss Universe 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]].<ref>{{cite web|url=https://www.curacaochronicle.com/post/local/kim-rossen-claims-the-title-of-miss-curacao-2023/|title=Kim Rossen claims the title of Miss Curaçao 2023|date=2023-05-29|accessdate=2023-10-07|publisher=The Curacao Chronicle|language=en-US}}</ref><ref>https://knipselkrant-curacao.com/persbureau-curacao/pbc-miss-curacao-2023-kim-rossen-strijdt-voor-miss-universe-titel-in-el-salvador</ref> Sertamennan di beyesa Dia 27 di mei 2023, Rossen a kompetí kontra seis otro kandidata na e sertamen di Miss Curaçao 2023 na World Trade Center Curaçao na Willemstad, kaminda el a gana e título i a wòrdu susedé pa Gabriëla Dos Santos. Dia 18 di novèmber 2023, Rossen lo representá Curaçao na Miss Universe 2023 na San Salvador, El Salvador.[2] == Link eksterno == *{{instagram|kimrossen}} {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=ind|oldid = |titulo=Kim Rossen}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Rossen, Kim}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] ------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Vanessa Maria van Arendonk | imagen = | descripcion = | fecha nacemento = [[12 di ougùstùs]] [[1996]] | luga nacemento= Delft<br>{{NLD}} | ofishi = modelo | haltura = 180 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin skur | participacion = [[Miss Kòrsou]] 2015<br>[[Miss Universe]] 2015<br>Miss Grand International 2022 }} '''Vanessa Maria van Arendonk''' (☆ [[22 di novèmber]] [[1980]] na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di Kòrsou ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2003]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2003. == Bida i karera == Vanessa Maria van Arendonk (naci 22 november 1980 na Curaçao) ta un modelo Curazoano y titular di concurso di beyesa cu a gana Miss Curaçao 2003 y a competi den Miss Universe 2003, teni na Panama. E tabata e promé Miss Curaçao ku a haña e dos títulonan di reina di beyesa mas importante di e isla bou di su nòmber: Miss International Curaçao (2001) i Miss Curaçao Universe (2003).[citation needed] Van Arendonk a gradua di Manhattanville College na Purchase, New York.[1] ===Karera den sertámen=== ====Miss Kòrsou 2015==== ====Miss Universe 2021==== {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Arendonk, Vanessa van}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= {{References}} }} ----------------------- {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe.<ref>[https://a.osmarks.net/content/wikipedia_en_all_maxi_2020-08/A/Akisha_Albert Akisha Albert], a.osmarks.net</ref> ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid = |titulo=Akisha Albert}} {{References}} }} en.wiki:AA ta titular di sertamen di beyesa di Kòrsou ku a representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana i tabata promé subkampeon. Komo ganadó di e sertamen di Miss Universe Curaçao 2018, ela drenta Miss Universe 2018 i a terminá den e top 10. El a representá Kòrsou na Miss Grand International 2024, kaminda ela terminá den e top 20 (despues a asumí top 10). -------------- '''Safira de Wit''' (☆ 1989 na [[Kòrsou]]) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou]] 2010. El a representá su pais den [[Miss Universe]] 2010. == Karera den sertamen == ===Miss Kòrsou 2010=== Safira de Wit a kompetí entre e nuebe kandidata pa e título nashonal Miss Kòrsou 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009.<ref>{{Cite web |date=2009-11-22|title=De mooisten van het eiland |url=https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |access-date=23 June 2022 |website=[[Antilliaans Dagblad]] |language=nl-nl |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108055237/https://antilliaansdagblad.com/nieuws-menu/curacao/351-de-mooisten-van-het-eiland |url-status=live }}</ref> El a gana e sertamen i e derecho di representá Kòrsou na Miss Universe 2010.<ref name=versgeperst>{{cite web|title=Safira de Wit is Miss Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/6814/safira-de-wit-is-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref><ref>[https://watchmissuniverse2010online.blogspot.com/2010/05/safira-de-wit-miss-curacao.html Safira de Wit Miss Curaçao], watchmissuniverse2010online.blogspot.com</ref> El a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título Miss Press,<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-10-02|accessdate=}}</ref> Miss Beautiful Body i Miss Beautiful Face.<ref name=bodyface>{{cite web|title=Initial appointments Miss Universe Curaçao 2010|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/nieuws/5675/eerste-benoemingen-miss-universe-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=2009-11-22|accessdate=}}</ref> ✨️ ===Miss Universe 2010=== El a representá Kòrsou den Miss Universe 2010, kual a tuma lugá dia 23 di ougùstùs 2010 na [[Las Vegas]], Nevada.<ref name="sun">{{cite web|title=Miss Universe swimsuit show|url=http://www.winnipegsun.com/life/fashion/2010/08/20/15086416.html|accessdate=7 February 2011|newspaper=[[Winnipeg Sun]]|date=August 20, 2010}}</ref> De Wit a partisipá komo un di e 83 konkursante<ref name=salvador>{{cite web|title=Beauties arrived in Las Vegas, Nevada|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://www.elsalvador.com/mwedh/nota/nota_completa.asp%3FidCat%3D6461%26idArt%3D5039703|publisher=El Salvador.com|date=2010-08-09|accessdate=}}</ref> kompetiendo pa e korona, ku a bai pa Ximena Navarrete di Mexico. {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =|titulo=Safira de Wit}} {{References}} }} {{DEFAULTSORT:Wit, Safira de}} [[:Kategoria:Kòrsou]] [[:Kategoria:Hende]] , ku ta para 1.81 m (5 pia 11+½ in), a kompetí komo un di nuebe finalista den Miss Universo Curaçao 2010, ku a tuma lugá na Willemstad dia 21 di novèmber 2009, kaminda el a optené e premio Miss Press<ref name=press>{{cite web|title=Who will be Miss Curaçao 2010?|url=https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=nl&tl=en&u=http://www.versgeperst.com/lifestyle/3821/wie-wordt-miss-curacao-2010.html|publisher=Versgeperst|date=October 2, 2009|accessdate=7 February 2011}}</ref> i Miss Beautiful Body & Face,ref name=bodyface/> eventually winning the crown and the right to represent the [[Curaçao|Dutch constituent country]] in [[Miss Universe 2010]].<ref name=versgeperst/> representando e derecho i eventualmente ganando e korona di derecho i eventualmente e representá e derechi pa e representá e derechi i eventualmente e representá e korona Pais konstituyente hulandes den Miss Universo 2010.[3] ------------------- {{Variante|a}} {{Databox}} '''Miss Universe''' of '''Miss Universo''' ta un certamen di beyesa internacional grandi cu ta tuma luga anualmente. E ta wordo dirigi pa un Organisacion di Miss Universe cu sede na [[Tailandia]] y [[Mexico]].<ref name=Tadena1>Natalie Tadena (2 di juli 2015).[http://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/ "Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel"] {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20200727055939/https://blogs.wsj.com/cmo/2015/07/02/donald-trumps-miss-usa-pageant-lands-on-reelz-cable-channel/|title=Donald Trump's Miss USA Pageant Lands on Reelz Cable Channel |date=2020-07-27}}. ''The Wall Street Journal''.</ref> E ta un di e cuater certamennan di beyesa mas grandi, hunto cu Miss World (Miss Mundo), Miss Internacional, y Miss Earth (Miss Tera).<ref>{{cite web |title=Beauty Pageant Basics |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425 |publisher=BBC News |author=Enriquez, Amee |date=2014-02-02F |archive-date=March 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308120845/https://www.bbc.com/news/world-asia-25550425}}</ref> E Organisashon di Miss Universe y su marca, ta actualmente propiedad di JKN Global Group i Legacy Holding Group USA Inc., un division [[Estadonan Uni di Amérika|Mericano]] di e compania di Mexico Legacy Holding a traves di e compania socio JKN Legacy Inc.<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|title=Miss Universe is the only major beauty pageant worth watching. Here's why|last=Bundel|first=Ani|date=2018-12-16|publisher=NBC News|archive-date=November 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108143109/https://www.nbcnews.com/think/opinion/miss-universe-only-major-beauty-pageant-worth-watching-here-s-ncna948626|url-status=live}}</ref> Telemundo tin e derechonan di licensia pa transmiti e certamen te cu 2023.<ref>{{cite web|date=2019-11-03|title=Miss Universe Returns To Telemundo After 5-Year Absence|url=https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|website=forbes.com|archive-date=April 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421171025/https://www.forbes.com/sites/veronicavillafane/2019/11/03/miss-universe-returns-to-telemundo-after-5-year-absence/?sh=974ae194b11c|url-status=live}}</ref> E certamen ta dedica na promociona “asuntonan humanitario y ta un bos pa efectua cambio positivo na mundo.”<ref>{{Cite web|url=https://www.missuniverse.com/about|title=About Miss Universe|publisher=Miss Universe Website|date=20 April 2020|archive-date=May 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505175750/https://www.missuniverse.com/about|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lauthor=Scott, H. Allan|url=https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769|title=Catriona Gray of Philippines Crowned|date=2018-12-16|work=Newsweek|archive-date=December 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201080210/https://www.newsweek.com/miss-universe-2018-pageant-photos-catriona-gray-philippines-1259769}}</ref> E Miss Universe actual ta Sheynnis Palacios di [[Nicaragua]] cu a wordo corona dia 18 di november 2023 na [[San Salvador]], [[El Salvador]]. {{Appendix}} [[Category:Hende]] == Ganado == En la siguiente lista, las ganadoras se muestran con sus nombres completos, los [[Apodo|apodos]] o [[Diminutivo|diminutivos]] se indican entre comillas, y los nombres y apellidos utilizados como [[Nombre artístico|nombres artísticos]] aparecen entre paréntesis. {| class="wikitable sortable col6cen" border="0" style="background:#ffffff" align="top" width="95%" |+ align="center" style="background:#9BC4E2; color:white" |'''<small>Ganado di certamen Miss Universe</small>''' |- - ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Año</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ganadora</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>País</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Lugar del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Ciudad y país del evento</small> ! style="background:Linen; color:Black" width=150 px|<small>Imagen</small> |- | 1952 ||<small>Armi Helena Kuusela Kovo<ref>{{Cite web|título=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe' |url=https://news.google.com/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804%2C3693194 |date=1952-01-30 |work=The Owosso Argus-Press}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>|| rowspan="8" |<small>Auditorio Munisipal di Long Beach</small>|| rowspan="8" |<small>[[Long Beach (California)|Long Beach]], [[California]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Armi Kuusela-1.jpg|center|150px]] |- | 1953 ||<small>Christiane Magnani (Martel)<ref>{{Cite web |título=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish |url=https://news.google.com/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553%2C4347060 |date=1953-07-18|work=Spokane Daily Chronicle}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[File:Christiane Martel as Miss Cinemonde 02.jpg|center|150px]] |- | 1954||<small>[[Miriam Stevenson|Miriam Jacqueline Stevenson]]<ref>{{Cite web|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second |url=https://news.google.com/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678%2C1215300 |date=1954-07-24 |work=The Dispatch}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Miss Universe 1954 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1955 ||<small>[[Hillevi Rombin]]<ref>{{Cite web|title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=MT19550725.2.25&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1955-07-25|work=Madera Tribune}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| [[File:Hillevi Rombin Miss Universe 1956 Program 03.jpg|center|150px]] |- | 1956 ||<small>[[Carol Morris|Carol Ann Laverne Morris]]<ref>{{Cite web |title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439%2C2101984 |date=1956-07-22|work=St. Petersburg Times}}</ref></small>||<small>{{bandera|Estados Unidos|1912}} [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Carol Morris (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1957 ||<small>Gladys Rosa Zender Urbina<ref>{{Cite web |title=Peruvian Beauty New Miss Universe |url=https://news.google.com/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254%2C2246374 |fecha=1957-07-20 |work=Lodi News-Sentinel}}</ref></small>||<small>{{PER}}</small>||[[File:Gladys Zender (1957).jpg|center|150px]] |- | 1958 ||<small>Luz Marina Zuluaga<ref>{{Cite web |title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour |url=https://news.google.com/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335%2C2541244 |date=1958-07-27 |work=Lakeland Ledger}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||[[File:Luz Marina Zuluaga poses for Max Factor of Hollywood.jpg|center|150px]] |- | 1959 ||<small>Akiko Kojima<ref>{{Cite web |title=Tokyo Beauty Begins Reign 'Living Dream' |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=SBS19590726.1.5&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |fecha=1959-07-26 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The San Bernardino Sun]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[File:Akiko Kojima 1959.jpg|center|150px]] |- | 1960 ||<small>[[Linda Bement|Linda Jeanne Bement]]<ref>[http://www.pageantopolis.com/1960-1969.html Pageantopolis Miss Universe 1960]</ref></small>||<small>{{USA}}</small>|| rowspan="12" |<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>|| rowspan="12" |<small> [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Linda Bement Detroit News TV Magazine, edited.jpg|center|150px]] |- | 1961 ||<small>[[Marlene Schmidt]]<ref>{{Cite web |title=German Beauty Bedazzled By Miss Universe Glory |url=https://cdnc.ucr.edu/cgi-bin/cdnc?a=d&d=DS19610717.2.15&e=-------en--20--1--txt-txIN-------- |date=1961-07-17|work=The Desert Sun}}</ref></small>||<small>{{GDR}} (como Alemania)</small>||[[File:Marlene Schmidt (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1962 ||<small>Norma Beatriz Nolan Figueredo<ref>{{Cite web |title=BEAUTY TITLE TO ARGENTINA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article131727233 |fecha=1962-07-16 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=7 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ARG}}</small>||[[File:Norma Nolan - 1962.jpg|center|150px]] |- | 1963 ||<small>Iêda Maria Britto Vargas<ref>{{Cite web|title=Top Beauty |url=http://nla.gov.au/nla.news-article109899000 |fecha=1963-07-22 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=3 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1960}} [[Brasil]]</small>||[[File:Ieda Maria Vargas, Miss Universe, breakfast in bed (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1964 ||<small>Corinna Tsopei<ref>{{Cite web|title=Miss Universe title won by Greek girl |url=http://nla.gov.au/nla.news-article105836426 |date=1964-08-03 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=The Canberra Times|página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>[[File:Flag of Greece (1822-1978).svg|20px]] [[Grecia]]</small>||[[File:KiriakiTsopei1964.png|center|150px]] |- | 1965 ||<small>Apasra Hongsakula<ref>{{Cite web|title=Thai girl wins title |url=http://nla.gov.au/nla.news-article10576273|date=1965-07-26 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||[[File:Apasra Hongsakula crowned Miss Universe 1965.jpg|center|150px]] |- | 1966 ||<small>Margareta Arvidsson<ref>{{Cite web|title=Title to blonde |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107882280 |date=1966-07-18 |work=The Canberra Times |página=1 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>||[[File:Margareta Arvidsson - (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1967 ||<small>Sylvia Hitchcock<ref>{{Cite web |title=Miss USA |url=http://nla.gov.au/nla.news-article106967095 |date=1967-07-17|work=The Canberra Times}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[File:Sylvia Hitchcock, 1968 Indy 500 (cropped).jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1968|<small>1968</small>]] ||<small>[[Martha Vasconcellos|Martha Maria Cordeiro Vasconcellos]]<ref>{{Cita noticia |título=Title to Brazilian |url=http://nla.gov.au/nla.news-article107062800 |fecha=1968-07-15 |fechaacceso=2023-04-20 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=6 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Brasil|1968}} [[Brasil]]</small>||[[Archivo:Martha Vasconcellos (1968) (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1969|<small>1969</small>]] ||<small>[[Gloria Diaz|Gloria Maria Aspillera Diaz]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1969/07/20/archives/miss-philippines-wins-title-of-miss-universe.html |título=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |títulotrad=Miss Filipinas Gana el Título de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1969-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Archivo:Глория_Мария_Аспиллера_Диас.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1970|<small>1970</small>]] ||<small>[[Marisol Malaret|Marisol Malaret Contreras]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1970/07/13/archives/miss-universe-excited-at-prospect-of-travel.html |título=Miss Universe Excited At Prospect of Travel |títulotrad=Miss Universo Emocionada Ante la Perspectiva de Viajar |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1970-07-13 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Marisol Malaret in Oval Office (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1971|<small>1971</small>]] ||<small>[[Georgina Rizk]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1971/07/25/archives/lebanese-is-chosen-miss-universe.html |título=Lebanese Is Chosen Miss Universe |títulotrad=Libanesa Es Elegida Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1971-07-25 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{LBN}}</small>||[[Archivo:Georgina Rizk (1971).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1972|<small>1972</small>]] ||<small>[[Kerry Anne Wells]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-1972-australian-is-miss-universe-20220519-p5amtn.html |título=From the Archives, 1972: Australian is Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 1972: Australiana es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1972-07-31 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Hotel Playa Cerromar</small>||<small>[[Dorado (Puerto Rico)|Dorado]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Kerry Anne Wells, Miss Universe 1972.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1973|<small>1973</small>]] ||<small>[[Margie Morán|Maria Margarita Roxas Moran]]<ref>{{Cita noticia |título=FILIPINO GIRL WINS CONTEST |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110739002 |fecha=1973-07-23 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||[[Odeón de Herodes Ático|<small>Odeón de Herodes Ático</small>]] ||<small>[[Atenas]], [[Grecia]]</small>||[[Archivo:Margie Moran Miss Universe 2016.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1974|<small>1974</small>]] ||<small>[[Amparo Muñoz Quesada]]<ref>{{Cita noticia |título=CROWNED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110720361 |fecha=1974-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=5 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|España|1945}} [[España]]</small>||<small>Teatro de Arte Folclórico</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1975|<small>1975</small>]] ||<small>[[Anne Marie Pohtamo]]<ref>{{Cita noticia |título=BIAS IN BEAUTY QUEST ALLEGED |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/110648517 |fecha=1975-07-22 |fechaacceso=2023-04-11 |periódico=[[The Canberra Times]] |página=4 |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{FIN}}</small>||<small>Gimnasio Nacional</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1976|<small>1976</small>]] ||<small>[[Rina Mor|Rina Messinger]]<ref>{{Cita web |url=https://www.nytimes.com/1976/07/11/archives/israeli-is-miss-universe.html |título=Israeli Is Miss Universe |títulotrad=Israelí Es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1976-07-11 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{ISR}}</small>||<small>Teatro Chino (Lee)</small>||<small>Victoria, Hong Kong</small>||[[Archivo:Rina Messinger wearing Miss Universe crown.jpg|centrado|150px]] |- | 1977 ||<small>[[Janelle Commissiong]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1977/07/19/miss-universe-a-step-in-the-right-direction/0cd3b879-1aa5-48da-ae32-c34248275f1e/ |título=Miss Universe: 'A Step In the Right Direction' |títulotrad=Miss Universo: 'Un Paso En La Dirección Correcta' |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1977-07-19 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Teatro Nacional</small>||<small>[[Santo Domingo (capital)|Santo Domingo]], [[República Dominicana]]</small>||[[File:Janelle Commissiong, ACF 2014.png|center|150px]] |- | 1978 ||<small>[[Margaret Gardiner]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120630212839/http://www.pageantopolis.com/international/Universe_1978.htm Pageantopolis Miss Universe 1978]</ref></small>||<small>{{bandera|Sudáfrica|1928}} [[Sudáfrica]]</small>||[[Centro Internacional Acapulco|<small>Centro Cultural y de Convenciones de Acapulco</small>]] ||<small>[[Acapulco]], [[México]]</small>||[[File:Margaret Gardiner, Miss Universe 1978, TV Magazine.jpg|center|150px]] |- | 1979 ||<small>[[Maritza Sayalero Fernández]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nytimes.com/1979/07/20/archives/fall-at-miss-universe-pageant.html |título=Fall at Miss Universe Pageant |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1979-07-20 |sitioweb=The New York Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Centro de Entretenimiento de Perth</small>||<small>[[Perth]], [[Australia]]</small>||[[File:Maritza Sayalero en Osmel Sousa.jpg|center|150px]] |- | 1980 ||<small>[[Shawn Weatherly|Shawn Nichols Weatherly]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1980/07/31/beauties-and-the-chief/21012c00-84fc-4ae0-b7e3-09cbbd677d48/ |título=Beauties And the Chief |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Koncius |nombre=Jura |fecha=1980-07-31 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Cultural Se-Jong</small>||<small>[[Seúl]], [[Sur Korea]]</small>||[[File:Shawn Weatherly.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1981|<small>1981</small>]] ||<small>[[Irene Sáez|Irene Lailín Sáez Conde]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1981/07/21/banner-daze-in-new-york/2bb81311-6251-42f8-93c9-dadc63db996d/ |título=Banner Daze In New York |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kaplan |nombre=Peter |fecha=1981-07-21 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Minskoff</small>||<small>[[Ciudad de Nueva York]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Irene_Sáez_portrait_in_1997_(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1982|<small>1982</small>]] ||<small>[[Karen Baldwin|Karen Dianne Baldwin]]<ref>{{Cita web |url=https://www.upi.com/Archives/1982/07/26/Miss-Canada-Karen-Dianne-Baldwin-was-crowned-Miss-Universe/1266396504000/ |título=Miss Canada Karen Dianne Baldwin was crowned Miss Universe... |títulotrad=Miss Canadá Karen Dianne Baldwin fue coronada Miss Universo... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Wilkinson |nombre=Tracy |fecha=1982-07-26 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||[[Coliseo Amauta|<small>Gran Coliseo Amauta</small>]] ||<small>[[Lima]], [[Perú]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1983|<small>1983</small>]] ||<small>[[Lorraine Downes|Lorraine Elizabeth Downes]]<ref>{{Cita web |url=https://nzhistory.govt.nz/page/lorraine-downes-crowned-miss-universe |título=Lorraine Downes crowned Miss Universe |títulotrad=Lorraine Downes coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1983-07-11 |sitioweb=nzhistory.govt.nz |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NZL}}</small>||<small>Auditorio Kiel</small>||<small>[[San Luis (Misuri)|Saint Louis]], Estados Unidos</small>||[[File:Lorraine Downes in Oval Office (cropped).jpg|center|150px]] |- | 1984 ||<small>[[Yvonne Ryding|Yvonne Agneta Ryding]]<ref>{{Cite web |url=https://www.upi.com/Archives/1984/07/09/Yvonne-Ryding-a-21-year-old-blue-eyed-blond-nurse-from-Sweden/2511458193600/ |título=Yvonne Ryding, a 21-year-old blue-eyed, blond nurse from Sweden,... |títulotrad=Yvonne Ryding, una enfermera rubia de ojos azules de 21 años de Suecia,... |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Diaz-Balart |nombre=Jose |fecha=1984-07-09 |sitioweb=UPI |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{SUE}}</small>|| rowspan="2" |<small>Centro James L. Knight</small>|| rowspan="2" |<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1985|<small>1985</small>]] ||<small>[[Deborah Carthy-Deu|Deborah Fátima Carthy Deu]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/0b64c6ac9c02fa4298d6479adf84611b |título=Miss Puerto Rico Becomes Miss Universe |títulotrad=Miss Puerto Rico se Convierte en Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Hallifax |nombre=Jackie |fecha=1985-07-16 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1986 ||<small>[[Bárbara Palacios|Bárbara Pérez Hernández (Palacios Teyde)]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/40b95a573dd24474bb83f59d47fddd1f |título=Venezuelan Begins Reign as Miss Universe 1986 |títulotrad=Venezolana Inicia Reinado como Miss Universo 1986 |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Badillo |nombre=Concepcion |fecha=1986-07-22 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Anayansi en el Centro de Convenciones Atlapa</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Bárbara Palacios en Osmel Sousa (cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1987|<small>1987</small>]] ||<small>[[Cecilia Bolocco|Cecilia Carolina Bolocco Fonck]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/cb161f0d95eb6d8031268bf5a9cd7490 |título=Miss Chile Wins Miss Universe Competition |títulotrad=Miss Chile gana concurso de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Whiting |nombre=Kenneth L. |fecha=1987-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{CHI}}</small>||<small>World Trade Center de Singapur</small>||<small>[[Singapur]]</small>||[[Archivo:Cecilia Bolocco cropped image.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1988|<small>1988</small>]] ||<small>[[Porntip Nakhirunkanok|Porntip «Bui» Nakhirunkanok]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-05-24-mn-3209-story.html |título=New Miss Universe is Thai Teen-Ager Who Studied in Southern California |títulotrad=Nueva Miss Universo es una Adolescente Tailandesa Que Estudió en el Sur de California |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1988-05-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{THA}}</small>||<small>Estadio Lim-Kuo</small>||<small>[[Taipéi]], [[República de China|Taiwán]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1989 ||<small>[[Angela Visser]]<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1989/05/24/miss-holland-crowned-miss-universe/33f337b2-1571-4ec9-91b6-03191cabdaec/ |título=MISS HOLLAND CROWNED MISS UNIVERSE |títulotrad=MISS HOLANDA CORONADA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1989-05-24 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{HOL}} (como Holanda)</small>||<small>Hotel Fiesta Americana Condesa</small>||<small>[[Cancún]], [[México]]</small>||[[File:Angela Visser 1989cropped.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1990|<small>1990</small>]] ||<small>[[Mona Grudt]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1990/04/16/norwegian-beauty-wins-miss-universe/183d4166-e7de-4e31-8031-44cc712a19c9/ |título=NORWEGIAN BEAUTY WINS MISS UNIVERSE |títulotrad=BELLEZA NORUEGA GANA MISS UNIVERSO |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1990-04-16 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NOR}}</small>||<small>Teatro Schubert</small>||<small>[[Los Ángeles]], Estados Unidos</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1991 ||<small>[[Lupita Jones|María Guadalupe «Lupita» Jones Garay]]<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-05-03-tv-1624-story.html |título=LUPITA JONES: Secrets to Her Universe |títulotrad=LUPITA JONES: Secretos de su universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Lipton |nombre=Lauren |fecha=1992-05-03 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], Estados Unidos</small>||[[File:Lupita Jones.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1992|<small>1992</small>]] ||<small>[[Michelle McLean]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/dfa2f1fb90215ec1aa590f9744cf1c08 |título=Namibia Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Namibia gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1992-05-09 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{NAM}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones Reina Sirikit</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[Archivo:Michelle MacLean Conservation Film Foundation.jpg|centrado|150px]] |- | 1993 ||<small>[[Dayanara Torres|Dayanara Yari Torres Delgado]]<ref>{{Cita web |url=https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-132190 |título=MISS UNIVERSO: GATO ENCERRADO |fechaacceso=2023-01-16 |autor=Maria del Pilar Luna C. |fecha=1993-05-23 |sitioweb=El Tiempo}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio Nacional</small>||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Dayanara Torres 2011.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1994|<small>1994</small>]] ||<small>[[Sushmita Sen]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/a689f7409f20137697538eb0fbd88ac6 |título=New Miss Universe to Be Crowned in Turbulent Manila |títulotrad=Nueva Miss Universo será coronada en la turbulenta Manila |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Guerrero |nombre=Eileen |fecha=1994-05-21 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Centro Internacional Filipino de Convenciones</small>||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[Archivo:Sushmita Sen1-2.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1995|<small>1995</small>]] ||<small>[[Chelsi Smith|Chelsi Mariam-Pearl Smith Trimble]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/f1406cc0e7a65a19a7d614e8432e567a |título=Miss USA Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss USA gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=Kelly |nombre=Sean |fecha=1995-06-12 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Windhoek Country Club Resort</small>||<small>[[Windhoek]], [[Namibia]]</small>||[[Archivo:Falta imagen mujer.svg|centrado|150px]] |- | 1996 ||<small>Yoseph Alicia Machado Fajardo<ref>{{Cite web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-05-18-mn-5574-story.html |título=Venezuelan Crowned as Miss Universe |títulotrad=Venezolana coronada como Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1996-05-18 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{bandera|Venezuela|1954}} [[Venezuela]]</small>||<small>Teatro Aladino para las Bellas Artes</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Alicia Machado 2016.png|center|150px]] |- | [[Miss Universo 1997|<small>1997</small>]] ||<small>[[Brook Lee|Brook Antoinette Mahealani Lee]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1997-05-17-mn-59646-story.html |título=Miss USA Crowned as Winner of Miss Universe Contest |títulotrad=Miss USA coronada como ganadora del concurso Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |fecha=1997-05-17 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>Centro Internacional de Convenciones de Miami Beach</small>||<small>Miami, Estados Unidos</small>||[[Archivo:Brook Lee.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1998|<small>1998</small>]] ||<small>[[Wendy Fitzwilliam|Wendy Rachelle Fitzwilliam]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/b014622544845583d46b641e26bc8302 |título=Miss Trinidad Crowned Miss Universe |títulotrad=Miss Trinidad coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=DiPietro |nombre=Ben |fecha=1998-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{TTO}}</small>||<small>Arena Stan Sheriff, Campus Waikiki de la Universidad de Hawái</small>||<small>[[Honolulu]], [[Hawái]]</small>, [[Estados Unidos]]</small>||[[Archivo:Wendy Fitzwilliam.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 1999|<small>1999</small>]] ||<small>[[Mpule Kwelagobe|Makalipula «Mpule» Keneilwe Kwelagobe]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/ac58513cc87d38dd12afbbee8b237549 |título=Miss Botswana Wins Universe Title |títulotrad=Miss Botsuana gana título universal |fechaacceso=2023-01-16 |apellido=McDonald |nombre=Tim |fecha=1999-05-27 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{BOT}}</small>||<small>Centro Universo y Helipuerto de Chaguaramas</small>||<small>[[Chaguaramas (Trinidad y Tobago)|Chaguaramas]], [[Trinidad y Tobago]]</small>||[[Archivo:Mpule Kwelagobe.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2000|<small>2000</small>]] ||<small>[[Lara Dutta]]<ref>{{Cita web |url=https://apnews.com/article/80b0430fc5ea71f08ee0ecb9e2fd8b93 |título=Indian Woman Is Miss Universe 2000 |títulotrad=Mujer india es Miss Universo 2000 |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Joshi |nombre=Vijay |fecha=2000-05-13 |sitioweb=AP NEWS |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Eleftheria Indoor Hall</small>||<small>[[Nicosia]], [[Chipre]]</small>||[[Archivo:Lara Dutta launches her 'Prenatal Yoga' DVD (8)(cropped).jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2001|<small>2001</small>]] ||<small>[[Denise Marie Quiñones August]]<ref>{{Cita web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2001/05/12/miss-puerto-rico-wins-miss-universe-pageant/ac33127d-3c22-44e7-bc09-db38b06e9e2b/ |título=Miss Puerto Rico Wins Miss Universe Pageant |títulotrad=Miss Puerto Rico gana certamen de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2001-05-12 |sitioweb=Washington Post |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Coliseo Rubén Rodríguez</small>||<small>[[Bayamón]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Denise Quinones head.jpg|centrado|150px]] |- | rowspan="2" | [[Miss Universo 2002|<small>2002</small>]] ||<small>[[Oxana Fedorova|Oksana Gennadyevna Fyodorova]]<br />(''Destituida'')<ref name="nota">{{Cita web |url=https://edition.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/ |título=CNN.com - New Miss Universe named after spat - Sep. 23, 2002 |títulotrad=CNN.com - Nueva Miss Universo nombrada después de una disputa - 23 de septiembre de 2002 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2002-09-25 |sitioweb=CNN}}</ref></small>||<small>{{RUS}}</small>|| rowspan="2" |[[Coliseo Roberto Clemente|<small>Coliseo Roberto Clemente</small>]] || rowspan="2" |<small>[[San Juan (Puerto Rico)|San Juan]], [[Puerto Rico]]</small>||[[Archivo:Оксана Фёдорова 2017 (cropped).jpg|centrado|150px]] |- |<small>[[Justine Pasek|Yustin (Justine) Lissette Pasek Patiño]]<br> (''Suplente'')<ref name="nota" /></small>||<small>{{PAN}}</small>||[[Archivo:Justine Pasek - STRI (2002) 04.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2003|<small>2003</small>]] ||<small>[[Amelia Vega|Amelia Patricia Vega Polanco]]<ref>{{Cita web |url=https://www.voanews.com/a/a-13-a-2003-06-04-25-dominican/298714.html |título=Dominican Republic's Amelia Vega Crowned Miss Universe - 2003-06-04 |títulotrad=Amelia Vega de República Dominicana coronada Miss Universo - 2003-06-04 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2003-06-04 |sitioweb=VOA |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{DOM}}</small>||<small>Centro de Convenciones Figali</small>||<small>[[Panamá (ciudad)|Ciudad de Panamá]], [[Panamá]]</small>||[[Archivo:Amelia Vega4.jpg|centrado|150px]] |- | 2004 ||<small>[[Jennifer Hawkins|Jennifer Louise Hawkins]]<ref>{{Cita web |url=https://www.smh.com.au/national/nsw/from-the-archives-2004-aussie-model-wins-miss-universe-20220628-p5ax8i.html |título=From the Archives, 2004 : Aussie model wins Miss Universe |títulotrad=De los archivos, 2004: modelo australiana gana Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2004-06-04 |sitioweb=The Sydney Morning Herald |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{AUS}}</small>||<small>Centro de Convenciones y Exposiciones Mitad del Mundo ([[CEMEXPO]])</small>||<small>[[Quito]], [[Ecuador]]</small>||[[Archivo:Jennifer Hawkins 2015.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2005|<small>2005</small>]] ||<small>Natalya (Natalie) Vladimirovna Glebova<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniverso.com/2005/05/31/0001/1065/2D8BC4729D3645088DAEE84F00B3D6E0.html |título=Canadiense Natalie Glebova, Miss Universo 2005 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2005-05-31 |sitioweb=El Universo}}</ref></small>||<small>{{CAN}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Natalie Glebova - MU2005 (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2006 ||<small>[[Zuleyka Rivera Mendoza|Zuleyka Jerris Rivera Mendoza]]<ref>{{Cita web |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2006-jul-24-me-universe24-story.html |título=Puerto Rican Is Miss Universe |títulotrad=Puertorriqueña es Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hall |nombre=Carla |fecha=2006-07-24 |sitioweb=Los Angeles Times |idioma=en}}</ref></small>||<small>{{PUR}}</small>||<small>Auditorio y Centro de Exposiciones Shrine</small>||<small>[[Los Ángeles]], [[Estados Unidos]]</small>||[[File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007-2.jpg|center|150px]] |- | 2007||<small>[[Riyo Mori]]<ref>{{Cita web |url=https://www.elmundo.es/elmundo/2007/05/29/cultura/1180409127.html |título=La japonesa Riyo Mori, Miss Universo 2007 |fechaacceso=2023-01-15 |fecha=2007-05-29 |sitioweb=www.elmundo.es}}</ref></small>||<small>{{JPN}}</small>||[[Auditorio Nacional|<small>Auditorio Nacional</small>]] ||<small>[[Ciudad de México]], [[México]]</small>||[[Archivo:Riyo Mori headshot.png|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2008|<small>2008</small>]] ||<small>[[Dayana Mendoza|Dayana Sabrina Mendoza Moncada]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSBKK7374820080714 |título=Venezuelan Mendoza crowned Miss Universe |títulotrad=La venezolana Mendoza coronada Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Latif |nombre=Adrees |fecha=2008-07-14 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>|| rowspan="2" |<small>{{VEN}}</small>||<small>Crown Convention Center</small>||<small>[[Nha Trang]], [[Vietnam]]</small>||[[Archivo:Miss Universe Dayana Mendoza en Nicaragua 11.jpg|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2009|<small>2009</small>]] ||<small>[[Stefanía Fernández|Stefanía Fernández Krupij]]<ref>{{Cita web |url=https://www.reuters.com/article/us-missuniverse-idUSTRE57N0F020090824 |título=Venezuelan wins sixth Miss Universe crown |títulotrad=Venezolana gana sexta corona de Miss Universo |fechaacceso=2023-01-15 |apellido=Hartnell |nombre=Neil |fecha=2009-08-24 |sitioweb=Reuters |idioma=en}}</ref></small>||[[Atlantis Paradise Island Resort|<small>Atlantis Paradise Island Resort</small>]]||<small>[[Nassau]], [[Bahamas]]</small>||[[Archivo:STEFANIA2.JPG|centrado|150px]] |- | [[Miss Universo 2010|<small>2010</small>]] ||<small>[[Ximena Navarrete|Jimena (Ximena) Navarrete Rosete]]<ref>{{Cita web|url=https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|título=Jimena Navarrete Miss Universe 2010 WINNER: Miss Mexico Takes Home The Crown|títulotrad=Jimena Navarrete GANADORA de Miss Universo 2010: Miss México se lleva a casa la corona|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Garcia|nombre=Oskar|fecha=2010-08-24|sitioweb=[[HuffPost]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160816/https://www.huffpost.com/entry/jimena-navarrete-miss-universe-miss-mexico_n_692020|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||[[Mandalay Bay Resort and Casino|<small>Mandalay Bay Resort & Casino</small>]]||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|center|150px]] |- | [[Miss Universo 2011|<small>2011</small>]] ||<small>[[Leila Lopes|Leila Luliana da Costa Vieira Lopes]]<ref>{{Cita web|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|título=Miss Universe 2011 pageant crowns Miss Angola, Leila Lopes|títulotrad=El certamen de Miss Universo 2011 corona a Miss Angola, Leila Lopes|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2011-09-13|sitioweb=[[The Washington Post]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724160153/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/miss-universe-2011-pageant-crowns-miss-angola-leila-lopes/2011/09/13/gIQA5fwAQK_story.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{ANG}}</small>||<small>Credicard Hall</small>||<small>[[São Paulo]], [[Brasil]]</small>||[[File:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|center|150px]] |- | 2012 ||<small>Olivia Culpo<ref>{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|title=Miss USA Olivia Culpo is crowned Miss Universe|títulotrad=Miss USA Olivia Culpo es coronada Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2012-12-19|sitioweb=[[USA Today]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.a[[Mosku]]rchive.org/web/20230724155959/https://www.usatoday.com/story/life/people/2012/12/19/miss-usa-olivia-culpo-is-crowned-miss-universe/1781347/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||[[Planet Hollywood Resort & Casino|<small>Planet Hollywood Resort & Casino</small>]] ||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Olivia Culpo 2012.jpg|center|150px]] |- | 2013 ||<small>Gabriela Isler<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|title=Venezuela’s Gabriela Isler crowned 2013 Miss Universe|date=2013-11-10|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155835/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/43358-gabriela-isler-2013-miss-universe/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{VEN}}</small>||<small>Crocus City Hall</small>||<small>[[Mosku]], [[Rusia]]</small>||[[File:Maria Gabriela Isler (cropped).jpg|center|150px]] |- | 2014 ||<small>Paulina Vega<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|title=Miss Colombia: Miss Universe winner Paulina Vega and Colombia's murky culture of OTT beauty pageants|author=Helen Nianias|date=2015-01-26|work=The Independent|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20220516164052/https://www.independent.co.uk/news/people/miss-colombia-miss-universe-winner-paulina-vega-and-colombia-s-murky-culture-of-ott-beauty-pageants-10002895.html|fechaarchivo=2022-05-16}}</ref></small>||<small>{{COL}}</small>||<small>Arena de la [[Universidad Internacional de Florida]]</small>||<small>[[Miami]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Paulina Vega en la XXXVI versión de la Caminata de la Solidaridad por Colombia.jpg|center|150px]] |- | 2015 ||<small>[[Pia Wurtzbach<ref>{{Cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|title=PH’s Pia Wurtzbach wins Miss Universe 2015|date=2015-12-21|work=Rappler|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155454/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/116633-winner-miss-universe-2015/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Pia Wurtzbach - 2019 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2016 ||<small>[[Iris Mittenaere]]<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|title=Miss France beats Haiti and Colombia to clinch Miss Universe title|títulotrad=Miss Francia vence a Haití y Colombia y se lleva el título de Miss Universo|fechaacceso=2023-01-15|apellido=Liu|nombre=Marian|fecha=2017-01-30|sitioweb=[[CNN]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155306/https://www.cnn.com/2017/01/30/entertainment/miss-universe-winner/index.html|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{FRA}}</small>||[[Mall of Asia Arena|<small>Mall of Asia Arena</small>]]||<small>[[Manila]], [[Filipinas]]</small>||[[File:Iris Mittenaere 2016.05.07 (cropped).jpg|center|150px]] |- |2017||<small>Demi-Leigh Nel-Peters<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|title=South Africa's Nel-Peters wins Miss Universe|date=2017-11-27|work=Deutsche Welle|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724155007/https://www.dw.com/en/miss-universe-winner-south-africas-demi-leigh-nel-peters-takes-the-crown/a-41541934|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>[[The AXIS]] en el [[Planet Hollywood Resort & Casino]]</small>||<small>[[Las Vegas]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Demi Leigh-Nel Peters in 2018 (2) (cropped).jpg|center|150px]] |- |2018 ||<small>[[Catriona Gray|Catriona Elisa Magnayon Gray]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|title=Miss Universe 2018 is Miss Philippines Catriona Gray|títulotrad=Miss Universo 2018 es Miss Filipinas Catriona Gray|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2018-12-17|sitioweb=[[NBC News]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154804/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-2018-miss-philippines-catriona-gray-n948681|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{PHI}}</small>||<small>[[Impact Arena]]</small>||<small>[[Bangkok]], [[Tailandia]]</small>||[[File:Catriona Gray with iconic tristar and sun earpiece, in Mak Tumang Swarovski gem-embellished "Mayon" evening number.jpg|center|150px]] |- |[[Miss Universo 2019|<small>2019</small>]]||<small>Zozibini Tunzi<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|title=Una sudafricana gana el certamen Miss Universo 2019|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2019-12-08|sitioweb=[[El Universal (Venezuela)]]|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154608/https://www.eluniversal.com/entretenimiento/57191/una-sudafricana-gana-el-certamen-miss-universo-2019|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{RSA}}</small>||<small>Tyler Perry Studios</small>||<small>[[Atlanta]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Zozibini Tunzi Attending Puteri Indonesia 2020 (potrait).jpg|center|150px]] |- | 2020 ||<small>Andrea Meza<ref>{{Cite web|url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo|title=Andrea Meza corona a México en Miss Universo|fechaacceso=2021-05-16|fecha=2021-05-16|work=El Universal|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154435/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/andrea-meza-corona-mexico-en-miss-universo/|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{MEX}}</small>||<small>Seminole Hard Rock Hotel & Casino</small>||<small>[[Florida]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:Andrea Meza, Miss Universe 2020.jpg|center|150px]] |- |<small>[[Miss Universo 2021|2021]]</small>||<small>[[Harnaaz Kaur Sandhu]]<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|title=Miss India wins Miss Universe held in Israel|títulotrad=Miss India gana la Miss Universo celebrada en Israel|fechaacceso=2023-01-15|fecha=2021-12-13|sitioweb=[[Al Jazeera English]]|idioma=en|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154222/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/13/india-harnaaz-sandhu-miss-universe-pageant-israel|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{IND}}</small>||<small>Universe Arena</small>||<small>[[Eilat]], [[Israel]]</small>||[[File:Sandhu graces Vineet Jain’s Miss Universe 2021 success bash.jpg|center|150px]] |- | 2022 ||<small> [[R'Bonney Gabriel]]<ref>{{Cite web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|title=Miss USA R’Bonney Gabriel crowned Miss Universe 2022|date=2023-01-15|work=NBC News|urlarchivo=https://web.archive.org/web/20230724154044/https://www.nbcnews.com/news/us-news/miss-usa-rbonney-gabriel-crowned-miss-universe-2022-rcna65862|fechaarchivo=2023-07-24}}</ref></small>||<small>{{USA}}</small>||<small>[[New Orleans Morial Convention Center]]</small>||<small>[[Nueva Orleans]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]</small>||[[File:R'Bonney Gabriel.jpg|center|150px]] |- |2023 ||<small> Sheynnis Palacios<ref>{{Cite web |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/ |title=Sheynnis Alondra Palacios, representante de Nicaragua, se alza con la corona en la ceremonia de Miss Universo 2023 |author=Baños, Sughey |date=2023-11-18 |work=El Universal|urlarchive=https://web.archive.org/web/20231119141650/https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/sheynnis-alondra-palacios-miss-nicaragua-se-corona-como-miss-universo-2023/}}</ref></small>||<small>{{NIC}}</small>||<small>Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda</small>||<small>[[San Salvador]], [[El Salvador]]</small>||[[File:Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (30) (cropped).jpg|center|150px]] |} {{Appendix}} ------------ '''Miss Aruba''' ta un concurso nacional di beyesa pa hende muhe na [[Aruba]]. Desde 1964 e ta tuma lugar anualmente pa selecta e representantenan di Aruba cu lo participa na e concursonan di Miss Universo (maximo ganador); Miss Mundo (prome runner-up) y Miss Internacional (di dos runner-up). == Historia == Organisa inicialmente pa e Comite Central di Carnaval Aruba (CCCA) e concurso ta pasa pa Fundacion Aruba Promotions y na 1992 pa Star Promotion. Entre 1986 y 1988 no tabatin concurso, despues cu Fama Promotions no a cumpli cu nan franchise.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642303:mpeg21:a0107|titel=Koningin van Coastal naar Miss Universe|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-03-09|bezochtdatum=2022-02-10}}</ref> * De wedstrijd verscheen in 1964. Tyreen Mansell was de eerste runner-up in 1996 bij de Miss Universe 1996-verkiezing en Tamara Scaroni won de Miss Congeniality 2000 -prijs . * Miss Aruba verwijst naar vrouwelijke schoonheidswedstrijden voor jonge vrouwen op het eiland Aruba. * it.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd op Aruba . Het werd voor het eerst gehouden in 1964 en wordt sinds 1992 georganiseerd door de Star Promotion Organization. De winnaars zullen strijden in de Miss Universe- , Miss World- en Miss International - competities. Het beste resultaat van Aruba is een tweede plaats in de wedstrijden Miss Universe 1996 , Miss World 2001 en Miss International 1994 . * Intussen heeft de carnavalskoningin 1964 mej. Lydia Henriquez, die tevens koningin van Club Caribe is, het formulier getekend, waarin zij zich aanmeldt om deel te nemen aan de „miss Univcrse" verkiezing. Miss Aruba, mej. Regina Croes,, die kandidate is voor de „miss World'verkiezing deelde desgevraagd mede, dat zij nog geen beslissing heeft genomen.<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010469978:mpeg21:a0116|titel=Comite in oprichting voor uitzending missen|werk=[[Amigoe]]|taal=nl|datum=1964-06-19}}</ref> * ru.wiki: Miss Aruba is een jaarlijkse schoonheidswedstrijd die op Aruba wordt gehouden en waarvan de winnaars sinds 1964 deelnemen aan Miss Universe , Miss World en Miss International . == Lista di Honor == [[File:Miss Aruba 08 Christina Trejo.jpg|thumb|Christina Trejo - Miss Aruba 2008]] [[File:Stefanie Evangelista.jpg|thumb|Stefanie Evangelista - Miss Aruba 2013]] [[File:Thessaly Zimmerman Miss Aruba 2021 2.jpg|thumb|Thessaly Zimmerman - Miss Aruba 2021]] Representantenan di Aruba na '''Miss Universo''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Lidia Lidwina Henriquez || || Miss Aruba Carnaval 1963 |- | 1965 || Dorinda Croes || || Miss Aruba Carnaval 1964 |- | 1965 || Sandra Fang || || |- | 1966 || Ivonne Maduro || || |- | 1967 || Sandra Croes || || |- | 1968 || Jeanette Geerman || || |- | 1969 || Linda Annette Richmon || || |- | 1970 || Vicenta Vallita Maduro || || |- | 1971 || Ivonne Dirksz || || |- | 1972 || Monica Ethline Oduber || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1973 || [[Maureen Ava Vieira]] || di 5 runner-up (1974) || |- | 1974 || Pamela Brown || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || 1976 || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Margaret Eldrid Oduber || || |- | 1977 || Marieta Tromp || || |- | 1978 || Lugina Vilchez || || |- | 1979 || Magaly Maduro || || |- | 1980 || Synia Reyes || || |- | 1981 || Noriza Antonia Helder || 1982 || |- | 1982 || Milva Evertz || || |- | 1983 || ??? || || |- | 1984 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1985 || Mildred Jacqueline Semeleer || || |- | 1987 || Melva Sanon || || |- | 1989 || Karina Felix || || |- | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama || di 64 || |- | 1991 || Yerusha Rasmijn || di 70 || |- | 1992 || Dyane Escalona || di 31 || |- | 1993 || Alexandra Ochoa Hincapie || di 25 || |- | 1994 || Marie-Denise Herrlein || di 59 || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1995 || [[Taryn Mansell|Taryn Scheryl Mansell]] || prome runner-up || |- | 1996 || Karen-Ann Peterson || || |- | 1997 || Wendy Lacle || || |- | 1998 || Irina Croes || || |- | 1999 || Tamara Scaroni || || Miss Congeniality |- | 2000 || Denise Balinge || || |- | 2001 || Deyanira Ludwina Frank || || |- | 2002 || Malayka Rasmijn || || |- | 2003 || Fatima Salie || || |- | 2004 || ''Luisana Cicilia''?? || || |- | 2005 || Melissa Vanessa Laclé || || |- | 2006 || Carolina Raven || || |- | 2007 || Tracey Nicolaas || || |- | 2008|| Dianne Croes || || |- | 2009 || Priscilla Lee || || |- | 2010 || Gillain Berry || || |- | 2011 || ''Lucianette Verhoeks''?? || || |- | 2012 || Liza Helder || || |- | 2013 || Stefanie Evangelista || || |- | 2014 || Digene Zimmerman || || |- | 2015 || Alysha Boekhoudt || || |- | 2016 || Charlene Leslie || || |- | 2017 || Alina Mansur || || |- | 2018 || Kimberly Julsing || || |- | 2019 || Danna Garcia || || |- | 2020 || Helen Hernandez || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2021 || [[Thessaly Zimmerman]]<ref>{{Cite web |last=Coulibaly |first=Justin |date=August 2, 2021 |title=Thessaly Zimmerman est Miss Univers Aruba 2021 |url=https://www.afrik.com/antilles-thessaly-zimmerman-est-miss-univers-aruba-2021 |access-date=September 22, 2021 |website=afrik.com |language=fr}}</ref> || Top 10 || Miss Teen Aruba International 2012 |- |} Representantenan di Aruba na '''Miss World''': {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align:left" !width="25"|Aña||width="150"|Miss Aruba ||width="60"|Posicion||Otro titulo: |- | 1964 || Regina (Mary) Croes || || |- | 1965 || ? || || |- | 1965 || ? || || |- | 1966 || Reina Patricia Hernandez || || |- | 1967 || ? || || |- | 1968 || ? || || |- | 1969 || ? || || |- | 1970 || ? || || |- | 1971 || ? || || |- | 1972 || Sandra Werleman || || |- | 1973 || Edwina Diaz || || |- | 1974 || Esther Marugg || || |- | 1975 || Cynthia Bruin || || Reina del Mar 1975 |- | 1976 || Maureen Wever || || |- | 1977 || Helene Marie Croes || || Reina Hubenil Carnaval 1974<br/ >Miss Aruba Carnaval 1977 |- | 1978 || Rose Ann Lejuez || || Miss Aruba Carnaval 1980 |- | 1979 || Vianca Maria Magdalena Hoek || || Lugina Vilchez |- | 1980 || Ethline Dekker || || |- | 1981 || Gerarda Hendrine Jantiene Reopel || || |- | 1982 || Noriza Antonio Helder || || |- | 1983 || Audrey Brugge ?|| || |- | 1984 || Margie Bislick || || |- | 1985 || Jacqueline Deborah van Putten || || |- | 1986 || no tabatin concurso || || |- | 1987 || no tabatin concurso || || |- | 1988 || no tabatin concurso || || |- | 1989 || Delailah Odor-Wever? || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1990 || Gwendolyne Charlotte Kwidama? || top 10 || |- | 1991 || Sandra Croes || || |- | 1992 || Solange Noelle Nicolaas || || |- | 1993 || Christina van der Berg || || |- | 1994 || ? || || |- | 1995 || Tessa Pietersz || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 1996 || Afranina Henriquez || top 10 || Miss World Caribbean |- | 1997 || Michella Lacle Croes || || |- | 1998 || Judelca Shahira Briceno || || |- | 1999 || Cindy Vanessa Cam Lin Martinus || || |- | 2000 ||Monique van der Horn || || |- |-style="background-color:#FFFF66;" | 2001 || [[Zizi Lee]] || prome runner-up || Miss World Caribbean |- | 2002 || Rachelle Oduber || || Miss World Caribbean |- | 2003 || Nathalie Biermans || || |- | 2004 || ''Luisana Nikualy Cicilia'' || || |- | 2005 || Sarah Carolina Juddan || || |- | 2006 || Shanandoa Wijshijer || || |- | 2007 || Boyoura Martijn || || |- | 2008|| Christina Trejo || || |- | 2009 || Nuraisa Lispier || || |- | 2010 || Kimberly del Valle Kuiperi || || |- | 2011 || Helen Thiel ? || || |- | 2012 || ''Lucianette Verhoeks'' || || |- | 2013 || Larissa Leeuwe || || |- | 2014 || Joitza Henriquez || || |- | 2015 || Nicole van Tellingen || || |- | 2016 || Lynette do Nascimento || || |- | 2017 || Anouk Eman || || |- | 2018 || Nurianne Arias || || |- | 2019 || Ghislaine Mejia || || |- | 2020 || || concurso cancela || |- | 2021 || no a participa || || |- |} == Link Externo == * [https://www.facebook.com/pages/Miss-Aruba-Pageant/36443384310 Facebook page] {{Appendix}} ARUBA a haci su debut na Miss Mundo y na Miss Universe na 1964 cu nos maximo representantenan e tempo ey cu ta Mary Croes y Lydia Henriquez, bou direccion di sr. Watti Chay d.f.m, di Ofi- cina di Turismo y Sr. Milo Croes d.f.m.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AWEMAINTA-2018-02-20/page/n24/mode/1up?q=taryn+mansell\Awemainta|datum=2018-02-20|bezochtdatum=2022}}</ref> Na 1974 Aruba Promotion, bou di presi- dencia di sr. Ronny Brete, a manda e tempo ey Maureen Ava Vieira, pa Ma- nilla Phillipinas unda cu pa prome biaha Aruba su nomber ta resona entre tur e grandinan den mundo, como di Cuater Finalista di Miss Universo. Na 1990 Gwndelyne Kwidama ta logra drenta den e top 10 na Miss Mundo, y na 1994 Alexandra Ochoa a representa Aruba na Hapon pa prome biaha na Miss International, y al<d un biaha mas Aruba su nomber ta resona como Prome Final- ista. Na 1996, ainda ta fresco den nos memo- ria ora cu na Las Vegas Nevada, Taryn Mansell ta haci nos hopi orguyoso y ta pone e nomber di Aruba hopi serca di e corona di Miss Universo, kedando como Prome Finalista. Mientras na december di e mesun aña, Afra Henriquez a ogra posiciona su mes den e top 10 di Miss Mundo. Na 2000 Carolina Albetsz ta bira Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International. Na 2001, Dione Croes ta drenta den e Top 15 di Miss International, y te na Sur Africa Zeralda “Zizi” Lee ta bolbe laga Aruba, un isla asina chikito ariba mapa mundial, su nomber resona como Prome Finalista di Miss Mundo. Y na 2002 Rachelle Oduber ta clasifica como semi finalista den Miss Mundo. Y asina nos por menciona mas di otro mucha muhernan Arubano cu a conkista diferente otro premio den diferente di e certamennan aki, Na 2002 tabata e prome biaha cu Aruba a participa na e certamen di Miss Earth, unda cu Yuranney Toppenberg a repre- senta Aruba, e aña ey e certamen tabata bou guia di sr. Raymundo “Atan” Lee. 2007 y 2008 Aruba ta gana e titulo di Miss National Costume na Tokyo, Hapon, na e certamen di Miss International cu Jonella Oduber. Nuraisa Lispier y na 2011 Vivian Chow ta gana e titulo di Miss Goodwill Ambassador of beauty na Miss International. E 4 certamenan aki ta conta cu partici- pacion di mas o menos 78 pa 120 pais tur aña, unda cu prensa rond mundo y hopi persona, amantenan di e certamen, ta sigui esaki di serca. </noinclude> aks0jy0gtpbcnrd8zvev701up4uub3d Nueva Guinea 0 12860 199010 156748 2026-07-31T00:49:43Z EmausBot 2019 Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Nieuw Guinea (isla)]] 199010 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nieuw Guinea (isla)]] 7ttmx7qypo7v60ami2sm8c3tnnvfavz Animalnan protehi na Aruba 0 14448 199009 190650 2026-07-31T00:49:33Z EmausBot 2019 Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Animal protegi na Aruba]] 199009 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Animal protegi na Aruba]] lxcwbezf9404i3not2rm31tci1trqnm Papoea-Nieuw-Guinea 0 14760 199011 197476 2026-07-31T00:49:53Z EmausBot 2019 Dubbele doorverwijzing gecorrigeerd tot [[Nieuw Guinea (isla)]] 199011 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Nieuw Guinea (isla)]] 7ttmx7qypo7v60ami2sm8c3tnnvfavz Conchi (Aruba) 0 14849 198944 2026-07-30T15:35:22Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm..." 198944 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox curpa di awa| variante= a | tipo = Piscina natural | nomber = Conchi | nomber_nativo = ''Cura di Tortuga'' | multi_imagen = {{multiple image | total_width = {{Infobox/afbeeldingbreedte}} | border = infobox | perrow = 1/2 | caption_align = center | image1 = Aruba-Natural-Pool-2013.JPG | caption1 = | image2 = NaturalPoolAruba.jpg | image3 = }} | tipo_division_adm = Region | division_adm = [[Santa Cruz]] | tipo_subdivision_adm = Zona | subdivision_adm = [[Parke Nacional Arikok]] | pais = {{ABW}} | zoom = 13 }} '''Conchi''', tambe conoci como '''Cura di Tortuga''' of '''Natural Pool''', ta un piscina natural di awa salo situa na costa nort di [[Aruba]], den un zona aisla di [[Parke Nacional Arikok]], entre Boca Keto y [[Daimari]].<ref name="BNA">[https://archive.org/details/BNA-DIG-POSTER-0050 Topography and trails Parke Nacional Arikok], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> E ta un di e formacionnan natural mas conoci di e isla. == Descripcion == Conchi ta un piscina di marea natural forma door di piedra di origen vulcanico. E piscina ta sera pa un circulo iregular di baranca y piedra cu ta proteha e area contra e olanan fuerte di lama na e costa nort.<ref>[https://www.columbusmagazine.nl/bestemming/midden-amerika/aruba/ Aruba], columbusmagazine.nl</ref> E formacion geologico aki ta resultado di erosion marino y accion continuo di ola riba e barancanan durante un periodo largo di tempo. Esaki a resulta den un comchi natural den cua awa di lama ta keda atrapa, formando asina un piscina relativamente trankil. E nomber Cura di Tortuga ta referi na e presencia historico di turtuganan di lama den e zona aki. ==Uzo y facilidad== Conchi ta wordo uza principalmente pa baña y snorkel. Den e piscina por haya diferente tipo di pisca chikito y otro formanan di bida marino adapta na condicionnan di awa trankil. Acceso final na e piscina ta via un trapi den e barancanan; uzo di sapato di awa ta recomendabel.<ref name="aruba"/> E uzo di e area ta regula pa regla di conservacion di e parke. Bishitante ta wordo conseha pa sigui instruccion di e parkrangernan y tene cuenta cu condicionnan di lama, pasobra olanan por ocasionalmente pasa riba e barera natural y drenta e piscina.<ref name="aruba"/> Facilidadnan na Conchi ta limita, loke ta mantene e caracter natural di e area. Incidentalmente por topa un punto chikito pa cuminda y bebida canto di caminda, pero esaki no ta permanente.<ref name="aruba"/> == Acceso == E piscina natural ta situa den e parti nort di Aruba, den un zona proteha di Parke Nacional Arikok. E area ta caracterisa pa un paisahe seco cu baranca, vegetacion xerofitico y un costa di piedra.<ref>[https://casago.com/aruba/sightseeings/arikok-national-park/ Arikok Nacional Park], casago.com</ref> Acceso na Conchi ta limita debi na e tereno bruto. E sitio por wordo alkansa principalmente na pia via rutanan di cana (''trail'')<ref name="BNA"/>, riba cabay y cu vehiculo tipo 4x4 of All-Terrain Vehicle (ATV).<ref>{{Cite book|title = Aruba Travel Guide - Tiki Travel|url = https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|publisher = FB Editions|isbn = 9791021307551|language = en|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304115020/https://books.google.co.ve/books?id=Ybv-bQ6ilNIC&pg=PT14&dq=conchi+aruba&hl=es&sa=X&ved=0CEUQ6AEwA2oVChMI6_KQqcKAxwIVw5keCh1voAD4#v=onepage&q=conchi%2520aruba&f=false|archive-date = 2016-03-04}}</ref> Vehiculo regular no ta permiti den e parti di parke cu ta hiba na e piscina. Tin borchinan cu ta indica e rutanan for di entrada di e parke. Entrada na Parke Nacional Arikok ta suheto na pago di un tarifa pa sostene conservacion y mantencion di e area.<ref name="aruba">[https://www.aruba.com/us/explore/natural-pool Natural Pool (Conchi)], aruba.com</ref> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=en|oldid =1366464279|titulo=Natural Pool (Aruba)}} {{References}} ;Link externo * [http://www.aruba.com/OurPeoplePlaces/Attractions/Natural_Pool_in_Aruba.aspx Natural Pool] , Portal oficial di turismo na Aruba. }} [[Kategoria:Luga na Aruba]] f7vhkvw8pkpo0kb6ylof8s7k9xqt5t1 Aloe 0 14850 198997 2026-07-30T18:23:12Z Kallmemel 14000 Created page with "'''Aloe''' por referí na: == Taksonomia == * ''[[Aloe]]'', [[género (biologia)|género]] di mata ** ''[[Aloe vera]]'', [[espesie]] di yerba {{Dp}} [[kategoria:homónimo]]" 198997 wikitext text/x-wiki '''Aloe''' por referí na: == Taksonomia == * ''[[Aloe]]'', [[género (biologia)|género]] di mata ** ''[[Aloe vera]]'', [[espesie]] di yerba {{Dp}} [[kategoria:homónimo]] 7ctaassj5l3rfmia5hgh6go7ybwe6a0 Akisha Albert 0 14851 199000 2026-07-30T18:33:46Z Caribiana 8320 Created page with "{{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | im..." 199000 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = | luga nacemento= | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe.<ref>[https://a.osmarks.net/content/wikipedia_en_all_maxi_2020-08/A/Akisha_Albert Akisha Albert], a.osmarks.net</ref> ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[Kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Hende]] hm7ztqatvmy2vksor8lmlsygzr8f211 199001 199000 2026-07-30T18:36:32Z Caribiana 8320 199001 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = [[8 di febrüari]] [[1995]] | luga nacemento= [[Willemstad]] | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe.<ref>[https://a.osmarks.net/content/wikipedia_en_all_maxi_2020-08/A/Akisha_Albert Akisha Albert], a.osmarks.net</ref> ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[Kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Hende]] cu7vj2lumwu1dsqi0xr69eh8978m0tr 199002 199001 2026-07-30T18:37:37Z Caribiana 8320 199002 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Infobox persona | variante = c | nomber = Akisha Albert | imagen = Akisha Albert.png | descripcion = Akisha Albert na 2024. | imagen hanchura = 220 | fecha nacemento = [[8 di febrüari]] [[1995]] | luga nacemento= [[Willemstad]] | ofishi = modelo | haltura = 175 | peso = | cabey = pretu | wowo = brùin | participacion = Miss Curaçao Teenager 2012<br>[[Miss Kòrsou]] 2018<br>[[Miss Universe]] 2018<br>Reina Hispanoamericana 2026<br>Miss Grand International 2024 | website = | imdb = | dbnl = }} '''Akisha Albert''' (☆ [[8 di febrüari]] [[1995]] na [[Willemstad]]<ref name="grand">[https://conandaily.com/2024/10/25/akisha-albert-biography-20-things-about-miss-grand-curacao-2024/ Akisha Albert biography: 20 things about Miss Grand Curacao 2024], conandaily.com (25 di òktober 2024)</ref>) ta un modelo i reina di beyesa di [[Kòrsou]] ku a gana e título [[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]]. El a representá Kòrsou den [[Miss Universe]] 2018, kaminda el a klasifiká den e top 10 di e sertámen.<ref name=:"1">[https://www.curacao.nu/nieuws/algemeen/35640/akisha-albert-haalt-top-10-miss-universe Akisha Albert haalt top 10 Miss Universe], curacao.nu (17 di desèmber 2018)</ref> == Karera den sertámen == ===Promé partisipashonnan=== Akisha Albert a kuminsá un karera den mundu di sertámen di beyesa ora e tabatin apénas kuater aña di edat. Ku su partisipashon el a sigui e legado di su mama i wela, tur dos tabata tambe partisipante den sertámen di beyesa.<ref>{{citeer web|url=https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-18/page/7/mode/1up?|titel=Een CuraWow! voor Akisha|via=archive.org|werk=[[Amigoe]]|datum=2018-12-18|bezochtdatum=2026-07-20}}</ref> Na 2012, Albert a partisipá den Miss Curaçao Teenager 2012.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|date=6 May 2012 |via=www.youtube.com}}</ref> Na 2014, el a kompetí den Señorita Curaçao 2014 (Miss Curaçao World 2014), kaminda el a terminá komo promé finalista i a risibí e título Miss Earth Curaçao. Durante Miss Curacao World 2014 el a kompeti den e sertámen Top Model of the World, kual el a gana tambe.<ref>[https://a.osmarks.net/content/wikipedia_en_all_maxi_2020-08/A/Akisha_Albert Akisha Albert], a.osmarks.net</ref> ===Miss Earth 2014=== Komo representante di Kòrsou, Albert a partisipá den Miss Earth 2014 na [[Manila]], [[Filipinas]]. E no a klasifiká pa e rondanan final.<ref name=miss1>{{cite web|last=Blanco|first=Eunice|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=http://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|access-date=|newspaper=Philippine Star|year=2013}}</ref><ref name=miss2>{{cite news|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|access-date=|newspaper=MSN|year=2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|archive-date=11 December 2013|url-status=dead}}</ref> ===Reina Hispanoamericana 2017=== Albert a wòrdu selektá pa Coridja Stars Productions pa representá Kòrsou na Reina Hispanoamericana 2017 na [[Bolivia]], kaminda el a sali promé finalista.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2017-10-02/page/n10/mode/1up Akisha Albert naar Reina Hispanoamericano 2017-verkiezing], [[Amigoe]] (2 di òktober 2017)</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BHZopx3lEW8|title=Reina Hispanoamericana 2017 &#124; Crowning Moment|date=4 November 2017 |via=www.youtube.com}}</ref> ===Miss Kòrsou 2018=== Dia 9 di september 2018, Albert a kompetí kontra seis otro konkursante den Miss Kòrsou 2018 na World Trade Center, [[Willemstad]]. E ta gana e título máksimo i e derecho pa representá Kòrsou na Miss Universe. Durante e evento, el a konkistá tambe varios premio preliminar, inkluyendo e título di di Miss Elegansia i promé finalista den e kompetensia di trahe di baño, Miss Playa.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-09-06/page/n7/mode/1up?q=akisha+albert Dailin Vieira Miss Playa 2018] [[Amigoe]] (6 di sèptèmber 2018)</ref> ===Miss Universo 2018=== Albert a representá Kòrsou na Miss Universe 2018 na [[Tailandia]]. Entre 94 kandidata el a klasifiká entre e promé 10 finalista i a terminá na di shete lugá.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2018-12-17/page/10/mode/1up? Filippijnse is nieuwe Miss Universe], [[Amigoe]] (17 di desèmber 2018)</ref><ref name=:"1"/><ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2021-05-18/page/6/mode/1up?q=chantal+wiertz Wiertz in top 21 Miss Universe], [[Amigoe]] (19 di mei 2021)</ref> ===Miss Grand International 2024=== Albert a representa Kòrsou na Miss Grand International 2024, na [[Bangkok]], [[Tailandia]]. Entre e 68 kandidata el a klasifiká den e top 20 i despues a terminá komo di sinku finalista.<ref name=mgcur>{{cite web|url=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo|title=Nữ MC ở Hoa hậu Hòa bình 2024|trans-title=Female MC at Miss Grand 2024|language=vi|work=Tiền Phong|date=2024-08-18|archivedate=2024-08-19|archiveurl=https://tienphong.vn/nu-mc-o-hoa-hau-hoa-binh-2024-post1664520.tpo}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ !Sertámen !Fecha !Lugá !No. di<br>partisipante !Resultado !Ref |- |Miss Curaçao Teenager 2012 | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | partisipante |<ref>{{Citation|title=Vote for Miss Popularity 2012, Participant Akisha Albert|url=https://www.youtube.com/watch?v=14jYyBbH2Tc|accessdate=|language=id-ID}}</ref> |- |Señorita Kòrsou 2014 | 31 di mei 2014 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;-- | promé finalista |<ref>{{Cite web|title=Alyz Henrich of Venezuela is Miss Earth 2013|url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/12/07/1265550/alyz-henrich-venezuela-miss-earth-2013|website=Philstar.com|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-12-11|title=Venezuela's Alyz Henrich wins Miss Earth 2013|url=http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|website=web.archive.org|access-date=2021-05-14|archive-date=2013-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20131211045111/http://lifestyle.in.msn.com/fashion/venezuelas-alyz-henrich-wins-miss-earth-2013-1|dead-url=}}</ref> |- |Miss Earth 2014 | 29 di novèmber 2014 | {{PHL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;84 |partisipante |<ref name="grand"/> |- |Reina Hispanoamericana 2017 | 4 di novèmber 2017 | {{BOL}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;27 |promé finalista |<ref name="grand"/> |- |[[Miss Kòrsou|Miss Kòrsou 2018]] | 9 di septèmber 2018 | {{CUW}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;7 |Ganadó |<ref>{{Cite web|last=thegreatpageantcommunity|date=2018-09-09|title=Akisha Albert crowned as Miss Universe Curacao 2018|url=https://thegreatpageantcommunity.com/2018/09/09/akisha-albert-crowned-as-miss-universe-curacao-2018/|website=The Great Pageant Community|language=en|access-date=}}</ref> |- |[[Miss Universe|Miss Universe 2018]] | 17 di desèmber 2018 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;94 |Top 10 |<ref name="grand"/><ref>{{Cite web|title=Akisha Albert - Pageant Planet|url=https://www.pageantplanet.com/profile/akisha-albert|website=www.pageantplanet.com|access-date=}}</ref> |- |Miss Grand International 2024 | 25 di òktober 2024 | {{THA}} | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;68 | di sinku finalista |<ref name=mgcur/> |} == Link eksterno == * [https://www.instagram.com/akiishaa/?hl=en Akisha Albert riba Instagram] {{Appendix|2= {{Columns-list|colwidth=25em|{{references}}}} }} {{DEFAULTSORT:Albert, Akisha}} [[Kategoria:Kòrsou]] [[Kategoria:Hende]] qojb4k2itiindse9wl51nxj67bcbl6t