Wikipedia papwiki https://pap.wikipedia.org/wiki/P%C3%A1gina_Prinsipal MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Medio Spesial Diskushon Usuario Diskushon usuario Wikipedia Diskushon Wikipedia Fail Diskushon fail MediaWiki Diskushon MediaWiki Malchi Diskushon malchi Yuda Diskushon yuda Kategoria Diskushon kategoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3805 200353 113906 2026-08-11T15:36:53Z Kallmemel 14000 reformulacion, +ref 200353 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> Sambuyamentu rekreashonal ta un aktividat popular. Tambe tin sambuyamentu profesional òf pa ganashi ku ta tuma e praktikonan den un sitio di trabou bou di awa. Nivelnan di treinen i tiponan di gas pa respirashon ta diferensiá entre e varios tipo di difikultat. <gallery mode="nolines" widths="220" class="center"> File:Dive Site 1000 Steps Curacao (36530588672).jpg|1000 Steps: sitio pa sambuya na [[Boneiru]]. File:Dive Site Jeff Davis Curacao (36530574062).jpg|Jeff Davis Memorial: sitio pa sambuya na Boneiru </gallery> [[Category:Deporte]] jnen4i84etzblljfcwh56c90ij7neyr 200354 200353 2026-08-11T15:44:55Z Kallmemel 14000 reformulacion 200354 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> Nivelnan di treinen i tiponan di gas pa respirashon ta diferensiá entre e varios tipo di difikultat. <gallery mode="nolines" widths="220" class="center"> File:Dive Site 1000 Steps Curacao (36530588672).jpg|1000 Steps: sitio pa sambuya na [[Boneiru]]. File:Dive Site Jeff Davis Curacao (36530574062).jpg|Jeff Davis Memorial: sitio pa sambuya na Boneiru </gallery> [[Category:Deporte]] gsv2v6dillxdf8u4u65j2xx6eewsibo 200355 200354 2026-08-11T15:47:25Z Kallmemel 14000 +appendix 200355 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> Nivelnan di treinen i tiponan di gas pa respirashon ta diferensiá entre e varios tipo di difikultat. <gallery mode="nolines" widths="220" class="center"> File:Dive Site 1000 Steps Curacao (36530588672).jpg|1000 Steps: sitio pa sambuya na [[Boneiru]]. File:Dive Site Jeff Davis Curacao (36530574062).jpg|Jeff Davis Memorial: sitio pa sambuya na Boneiru </gallery> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] 3wwbylf6gbmdctm7rwiurp8kxxn1nz4 200356 200355 2026-08-11T15:47:45Z Kallmemel 14000 nvt 200356 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> Nivelnan di treinen i tiponan di gas pa respirashon ta diferensiá entre e varios tipo di difikultat. <gallery mode="nolines" widths="220" class="center"> Fail:Dive Site 1000 Steps Curacao (36530588672).jpg|1000 Steps: sitio pa sambuya na [[Boneiru]]. </gallery> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] 2tjkjitjxz8srt7j4dw5qpxypc3e6ac 200357 200356 2026-08-11T15:48:26Z Kallmemel 14000 nvt 200357 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> Nivelnan di treinen i tiponan di gas pa respirashon ta diferensiá entre e varios tipo di difikultat. <gallery mode="nolines" widths="220" class="center"> </gallery> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] n0zzmreujxpqurw94j8k1k1w6fyzbeg 200358 200357 2026-08-11T15:55:41Z Kallmemel 14000 ampliacion 200358 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref>{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] i914j6i7r7allkhsfafv2aw30a5f5di 200359 200358 2026-08-11T15:55:54Z Kallmemel 14000 200359 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] d7mgiaoa5koqdtypufwx84pqgfie46f 200360 200359 2026-08-11T16:15:25Z Kallmemel 14000 ampliacion 200360 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta tene aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletament bou'i awa.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] ix75udbqcde5i936o5z30eor0u0zwcf 200361 200360 2026-08-11T16:35:25Z Kallmemel 14000 ampliacion 200361 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta tene aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa. Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] 9lhecrv87vdxma4e43l4pt6j43gfwc5 200362 200361 2026-08-11T17:06:07Z Kallmemel 14000 ampliacion 200362 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta tene aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa. Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp aire fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di aire por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] ha08t13y2em5rkaqmw7mcn8qoueqmee 200363 200362 2026-08-11T17:14:24Z Kallmemel 14000 200363 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta tene aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp aire fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di aire por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] kwtrt6mjb9oxc1mi9eeej13v6l7fdtz 200364 200363 2026-08-11T17:30:10Z Kallmemel 14000 ampliacion 200364 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta tene aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp aire fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di aire por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di aire fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa. {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] c3k5us4igi6za302stqf1oz3jpljlbk 200365 200364 2026-08-11T17:30:22Z Kallmemel 14000 200365 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta tene aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp aire fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di aire por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di aire fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] 0xrjniepk31ohib8q5hd2o7zlmq06ml 200368 200365 2026-08-11T17:39:22Z Kallmemel 14000 200368 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta pèrs aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp aire fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di aire por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di aire fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] l8nwr8c6rvd2wu9gkpxgqypjo4h4s84 200415 200368 2026-08-12T09:04:26Z Kallmemel 14000 remplasa url 200415 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/research-starters/sports-and-leisure/underwater-diving|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta pèrs aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp aire fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di aire por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di aire fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] szkha070kg2ddyxq9rv0rn00vwome69 200416 200415 2026-08-12T09:22:26Z Kallmemel 14000 +imagen 200416 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/research-starters/sports-and-leisure/underwater-diving|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta pèrs aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> [[Fail:2018. Mergullador (buzo). Museo do Mar de Galicia-3.jpg|thumb|left|Ekipo klasiko di sambuyá. Un flus ku hèlmu di koper i sapatu pisá konektá ku un blasbalk (Museo do Mar de Galicia)]]Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp aire fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di aire por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di aire fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] kvirzqucm2xobcn7yur8tp6t1u625ev 200417 200416 2026-08-12T09:23:57Z Kallmemel 14000 200417 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/research-starters/sports-and-leisure/underwater-diving|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta pèrs aire den e obheto, kaminda un bèl di aire ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> [[Fail:2018. Mergullador (buzo). Museo do Mar de Galicia-3.jpg|thumb|left|Ekipo klasiko di sambuyá. Un flus ku hèlmu di koper i sapatu pisá konektá na un blasbalk (Museo do Mar de Galicia)]]Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp aire fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di aire por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di aire fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa.<ref name=":0" /> {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] cq5j9ofpfx1ecuws3jjyq8rfebg3tio 200419 200417 2026-08-12T10:03:46Z Kallmemel 14000 ampliacion 200419 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/research-starters/sports-and-leisure/underwater-diving|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta pèrs airu den e obheto, kaminda un bèl di airu ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> [[Fail:2018. Mergullador (buzo). Museo do Mar de Galicia-3.jpg|thumb|left|Ekipo klasiko di sambuyá. Un flus ku hèlmu di koper i sapatu pisá konektá na un blasbalk (Museo do Mar de Galicia)]]Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp airu fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di airu por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di airu fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa.<ref name=":0" /> Na 1865, e promé tanki di stal yená ku airu komprimí a wòrdu desaroyá pa sambuyadó. {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] rfou3radmdg3ar9o28q6kf5vrnakn14 200421 200419 2026-08-12T10:15:15Z Kallmemel 14000 200421 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/research-starters/sports-and-leisure/underwater-diving|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta pèrs airu den e obheto, kaminda un bèl di airu ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> [[Fail:2018. Mergullador (buzo). Museo do Mar de Galicia-3.jpg|thumb|left|Ekipo klasiko di sambuyá. Un flus ku hèlmu di koper i sapatu pisá konektá na un blasbalk (Museo do Mar de Galicia)]]Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp airu fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di airu por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di airu fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa.<ref name=":0" /> Na 1865, e promé bòter di stal yená ku airu komprimí a wòrdu desaroyá pa sambuyadó. {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] ctahd8g91o58sd6g0v23mfjcsp9cm1e 200422 200421 2026-08-12T10:22:47Z Kallmemel 14000 200422 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Sambuyamentu''' òf '''buseo''' ta un aktividat ku ta hasi uso di ekipo spesialisá, manera bèl di sambuyá i ekipo di sambuyá pa permití periodonan ekstendé den ambientenan bou di awa. E aktividad aki por wòrdu praktiká rekreativamente òf profeshonal, ku funshon den konstrukshon supmarino, investigashon, i servisio di reskate.<ref name=":0">{{Citeer web|url=https://www.ebsco.com/research-starters/sports-and-leisure/underwater-diving|titel=Underwater diving {{!}} Sports and Leisure {{!}} Research Starters {{!}} EBSCO Research|bezochtdatum=2026-08-11|auteur=Biscontini, Tyler|datum=2022|werk=EBSCO|taal=en}}</ref> E promé ekipo spesialisá pa sambuyá, bèl di sambuyá, a wòrdu desaroyá na 1535. Bèl di sambuyá ta obhetonan grandi i hòl ku ta suspendé for di barku. Preshon di awa ta pèrs airu den e obheto, kaminda un bèl di airu ta forma, asta ora e aparato ta kompletamente bou'i awa.<ref name=":0" /> [[Fail:2018. Mergullador (buzo). Museo do Mar de Galicia-3.jpg|thumb|left|Ekipo klasiko di sambuyá. Un flus ku hèlmu di koper i sapatu pisá konektá na un blasbalk (Museo do Mar de Galicia)]]Na 1771, e promé aparato dragbar di sambuyá a wòrdu inventá. E tabata konsistí di un hèlmu di koper hel konektá na un sèt di blasbalk. E blasbalk ta pòmp airu fresku for di superfisie pa den hèlmu. Únikamente un kantidat limitá di airu por pòmp simultáneamente den hèlmu, kaminda sambuyamentu ku e aparato ta impráktiko.<ref name=":0" /> E promé aparato komersial di sambuyá tabata originalmente intenshoná pa kombatimentu di kandela. E promé hèlmu tabata permití bombero kana den edifisio yená ku huma dor di sigurá suminstrastro konstante di airu fresku. Akoplá ku un flus spesialisá i sapatu pisá, e aparato tabata permití sambuyadó kana na bom di un kurpa di awa.<ref name=":0" /> Na 1865, e promé tanki di stal yená ku airu komprimí a wòrdu desaroyá pa sambuyadó. {{Appendix}} [[Kategoria:Deporte]] rfou3radmdg3ar9o28q6kf5vrnakn14 0 4263 200401 177296 2026-08-11T21:54:01Z Caribiana 8320 200401 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1961''' ta un aña komun kuminsando riba un djadumingu riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' * [[20 di yanüari|20]] - [[John F. Kennedy]] a asumí e kargo di [[presidente]] di [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[10 di aprel|10]] - Jan Beaujon ta funda [[Mascaruba]], e promé grupo teatral [[aruba]]no.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010645013:mpeg21:p005|titel=Toneelstuk Mascaruba|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-04-06|bezochtdatum=2023-12-20}}</ref> * [[11 di aprel|11]] - Inisio di e proseso kontra [[Adolf Eichmann]] na [[Herusalem]] * [[20 di aprel|20]] - E invashon di e Bahia di Cochinos na [[Cuba]], ehekutá pa militantenan anticastrista ku sosten di CIA merikano, ta fracasá. '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' * [[7 di mart|7]] - [[Ronnie Brunswijk]], polítiko [[sürnam]]eño '''Aprel''' * [[18 di aprel|18]] - [[Élisabeth Borne]], polítiko franses i aktual promé minister di [[Fransia]], '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' * [[7 di yüli|7]] - [[Carlos Bislip]], músiko i perkusionista [[aruba]]no. '''Ougùstùs''' * [[4 di ougùstùs|4]] - [[Barack Obama]], di 44 presidente di Merka. '''Sèptèmber''' '''Òktober''' * [[20 di òktober|20]] - [[Mervin Wyatt-Ras]], polítiko [[aruba]]no. '''Novèmber''' * [[13 di novèmber|13]] - [[Steven Martina]], polítiko [[Kòrsou|kurasoleño]]. '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Category:Aña]] fb5jpkozkmimgx0xwl1hl44gya9gs21 0 4270 200380 139126 2026-08-11T19:08:22Z Caribiana 8320 Fundashon Osticeba 200380 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1969''' ta un aña komun kuminsando riba un djarason riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' * [[30 di mei (fecha)|30]] - [[Trinta di Mei|Welga di trahadónan]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] ta destruí partinan grandi di e siudat. '''Yüni''' '''Yüli''' * [[5 di yüli|5]] - Despues di e welga di [[Trinta di Mei]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] a funda [[Frente Obrero|Frente Obrero i Liberashon 30 di mei]] (FOL). * [[20 di yüli|20]] - [[Neil Armstrong]] ta bira e promé hende pa kana riba [[luna]]. '''Ougùstùs''' * [[26 di ougùstùs|26]] - Na [[Kòrsou]] a funda e Archivo Sentral Históriko di [[Antias Hulandes]], ku na 2010 a bira [[Archivo Nashonal Kòrsou]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462712:mpeg21:p008|titel=Centraal hist. archief opgericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1969-09-15|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> '''Sèptèmber''' * [[5 di sèptèmber|5]] - Na tur seis isla di [[Antias Hulandes]] a tuma lugá e elekshon pa [[Parlamento di Antias Hulandes]]. '''Òktober''' * [[23 di òktober|23]] - Na [[Boneiru]] a ser fundá Partido Patriótiko Boneriano, aktualmente konosí bou di e nòmber [[Union Patriótiko Boneriano]] (UPB).<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642788:mpeg21:a0170|titel=Partij viert maandag vierde lustrum|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-10-23|bezochtdatum=2023-05-21}}</ref> * [[23 di òktober|23]] &ndash; Na [[Aruba]] a ser fundá Fundashon Osticeba (Organisashon pa stimula sentronan di bario na Aruba). Su promé presidente tabata Frank Croes.<ref>{{citeer web|titel=Historia di Osticeba|werk=[[Amigoe]]|datum=1084-12-21|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p046}}</ref> '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' * [[9 di mart|9]] - [[Izaline Calister]], kantante di [[Kòrsou]]. '''Aprel''' * [[5 di aprel|5]] - [[Vanessa Paulina]], artista visual i ilustradó di [[Aruba]]. * [[27 di aprel|27]] - [[Julien Ignacio]], eskritor i outor di komedia [[Hulanda|hulandes]]-[[aruba]]no. '''Mei''' '''Yüni''' * [[25 di yüni|25]] - [[Percy Irausquin]], diseñador di moda di [[Aruba]] '''Yüli''' '''Ougùstùs''' * [[20 di ougùstùs|20]] - [[Andin Bikker]], politiko i minister di [[Aruba]]. '''Sèptèmber''' * [[28 di sèptèmber|28]] - [[Marisol Lopez-Tromp]], polítiko i minister di [[Aruba]]. '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' [[Category:Aña]] {{Appendix}} 0f35f9t0bft8w5j6qzdumg5h9fwsojy 200382 200380 2026-08-11T19:15:09Z Caribiana 8320 Roswitha Lopez 200382 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1969''' ta un aña komun kuminsando riba un djarason riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' * [[30 di mei (fecha)|30]] - [[Trinta di Mei|Welga di trahadónan]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] ta destruí partinan grandi di e siudat. '''Yüni''' '''Yüli''' * [[5 di yüli|5]] - Despues di e welga di [[Trinta di Mei]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] a funda [[Frente Obrero|Frente Obrero i Liberashon 30 di mei]] (FOL). * [[20 di yüli|20]] - [[Neil Armstrong]] ta bira e promé hende pa kana riba [[luna]]. '''Ougùstùs''' * [[26 di ougùstùs|26]] - Na [[Kòrsou]] a funda e Archivo Sentral Históriko di [[Antias Hulandes]], ku na 2010 a bira [[Archivo Nashonal Kòrsou]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462712:mpeg21:p008|titel=Centraal hist. archief opgericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1969-09-15|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> '''Sèptèmber''' * [[5 di sèptèmber|5]] - Na tur seis isla di [[Antias Hulandes]] a tuma lugá e elekshon pa [[Parlamento di Antias Hulandes]]. '''Òktober''' * [[23 di òktober|23]] - Na [[Boneiru]] a ser fundá Partido Patriótiko Boneriano, aktualmente konosí bou di e nòmber [[Union Patriótiko Boneriano]] (UPB).<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642788:mpeg21:a0170|titel=Partij viert maandag vierde lustrum|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-10-23|bezochtdatum=2023-05-21}}</ref> * [[23 di òktober|23]] &ndash; Na [[Aruba]] a ser fundá Fundashon Osticeba (Organisashon pa stimula sentronan di bario na Aruba). Su promé presidente tabata Frank Croes.<ref>{{citeer web|titel=Historia di Osticeba|werk=[[Amigoe]]|datum=1084-12-21|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p046}}</ref> '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' * [[9 di mart|9]] - [[Izaline Calister]], kantante di [[Kòrsou]]. '''Aprel''' * [[5 di aprel|5]] - [[Vanessa Paulina]], artista visual i ilustradó di [[Aruba]]. * [[27 di aprel|27]] - [[Julien Ignacio]], eskritor i outor di komedia [[Hulanda|hulandes]]-[[aruba]]no. '''Mei''' '''Yüni''' * [[25 di yüni|25]] - [[Percy Irausquin]], diseñador di moda di [[Aruba]] '''Yüli''' '''Ougùstùs''' * [[20 di ougùstùs|20]] - [[Andin Bikker]], politiko i minister di [[Aruba]]. '''Sèptèmber''' * [[28 di sèptèmber|28]] - [[Marisol Lopez-Tromp]], polítiko i minister di [[Aruba]]. '''Òktober''' '''Novèmber''' * [[13 di novèmber|13]] - [[Roswitha Lopez]], eks-landadó artístiko i atleta olímpiko di [[Aruba]]. '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' [[Category:Aña]] {{Appendix}} 1e4rzbrgprj126i1ykakseofs0aqa8k 200383 200382 2026-08-11T19:19:04Z Caribiana 8320 Oda Blinder 200383 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1969''' ta un aña komun kuminsando riba un djarason riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' * [[30 di mei (fecha)|30]] - [[Trinta di Mei|Welga di trahadónan]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] ta destruí partinan grandi di e siudat. '''Yüni''' '''Yüli''' * [[5 di yüli|5]] - Despues di e welga di [[Trinta di Mei]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] a funda [[Frente Obrero|Frente Obrero i Liberashon 30 di mei]] (FOL). * [[20 di yüli|20]] - [[Neil Armstrong]] ta bira e promé hende pa kana riba [[luna]]. '''Ougùstùs''' * [[26 di ougùstùs|26]] - Na [[Kòrsou]] a funda e Archivo Sentral Históriko di [[Antias Hulandes]], ku na 2010 a bira [[Archivo Nashonal Kòrsou]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462712:mpeg21:p008|titel=Centraal hist. archief opgericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1969-09-15|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> '''Sèptèmber''' * [[5 di sèptèmber|5]] - Na tur seis isla di [[Antias Hulandes]] a tuma lugá e elekshon pa [[Parlamento di Antias Hulandes]]. '''Òktober''' * [[23 di òktober|23]] - Na [[Boneiru]] a ser fundá Partido Patriótiko Boneriano, aktualmente konosí bou di e nòmber [[Union Patriótiko Boneriano]] (UPB).<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642788:mpeg21:a0170|titel=Partij viert maandag vierde lustrum|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-10-23|bezochtdatum=2023-05-21}}</ref> * [[23 di òktober|23]] &ndash; Na [[Aruba]] a ser fundá Fundashon Osticeba (Organisashon pa stimula sentronan di bario na Aruba). Su promé presidente tabata Frank Croes.<ref>{{citeer web|titel=Historia di Osticeba|werk=[[Amigoe]]|datum=1084-12-21|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p046}}</ref> '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' * [[9 di mart|9]] - [[Izaline Calister]], kantante di [[Kòrsou]]. '''Aprel''' * [[5 di aprel|5]] - [[Vanessa Paulina]], artista visual i ilustradó di [[Aruba]]. * [[27 di aprel|27]] - [[Julien Ignacio]], eskritor i outor di komedia [[Hulanda|hulandes]]-[[aruba]]no. '''Mei''' '''Yüni''' * [[25 di yüni|25]] - [[Percy Irausquin]], diseñador di moda di [[Aruba]] '''Yüli''' '''Ougùstùs''' * [[20 di ougùstùs|20]] - [[Andin Bikker]], politiko i minister di [[Aruba]]. '''Sèptèmber''' * [[28 di sèptèmber|28]] - [[Marisol Lopez-Tromp]], polítiko i minister di [[Aruba]]. '''Òktober''' '''Novèmber''' * [[13 di novèmber|13]] - [[Roswitha Lopez]], eks-landadó artístiko i atleta olímpiko di [[Aruba]]. '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' * [[30 di yüli|30]] - [[Oda Blinder]] (50), poeta di [[Kòrsou]]. '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' [[Category:Aña]] {{Appendix}} 18djwmbl0cb6qi8x5c36rk2vc3pby5g 200384 200383 2026-08-11T19:22:16Z Caribiana 8320 Rudolf Boskaljon 200384 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1969''' ta un aña komun kuminsando riba un djarason riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' * [[30 di mei (fecha)|30]] - [[Trinta di Mei|Welga di trahadónan]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] ta destruí partinan grandi di e siudat. '''Yüni''' '''Yüli''' * [[5 di yüli|5]] - Despues di e welga di [[Trinta di Mei]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] a funda [[Frente Obrero|Frente Obrero i Liberashon 30 di mei]] (FOL). * [[20 di yüli|20]] - [[Neil Armstrong]] ta bira e promé hende pa kana riba [[luna]]. '''Ougùstùs''' * [[26 di ougùstùs|26]] - Na [[Kòrsou]] a funda e Archivo Sentral Históriko di [[Antias Hulandes]], ku na 2010 a bira [[Archivo Nashonal Kòrsou]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462712:mpeg21:p008|titel=Centraal hist. archief opgericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1969-09-15|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> '''Sèptèmber''' * [[5 di sèptèmber|5]] - Na tur seis isla di [[Antias Hulandes]] a tuma lugá e elekshon pa [[Parlamento di Antias Hulandes]]. '''Òktober''' * [[23 di òktober|23]] - Na [[Boneiru]] a ser fundá Partido Patriótiko Boneriano, aktualmente konosí bou di e nòmber [[Union Patriótiko Boneriano]] (UPB).<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642788:mpeg21:a0170|titel=Partij viert maandag vierde lustrum|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-10-23|bezochtdatum=2023-05-21}}</ref> * [[23 di òktober|23]] &ndash; Na [[Aruba]] a ser fundá Fundashon Osticeba (Organisashon pa stimula sentronan di bario na Aruba). Su promé presidente tabata Frank Croes.<ref>{{citeer web|titel=Historia di Osticeba|werk=[[Amigoe]]|datum=1084-12-21|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p046}}</ref> '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' * [[9 di mart|9]] - [[Izaline Calister]], kantante di [[Kòrsou]]. '''Aprel''' * [[5 di aprel|5]] - [[Vanessa Paulina]], artista visual i ilustradó di [[Aruba]]. * [[27 di aprel|27]] - [[Julien Ignacio]], eskritor i outor di komedia [[Hulanda|hulandes]]-[[aruba]]no. '''Mei''' '''Yüni''' * [[25 di yüni|25]] - [[Percy Irausquin]], diseñador di moda di [[Aruba]] '''Yüli''' '''Ougùstùs''' * [[20 di ougùstùs|20]] - [[Andin Bikker]], politiko i minister di [[Aruba]]. '''Sèptèmber''' * [[28 di sèptèmber|28]] - [[Marisol Lopez-Tromp]], polítiko i minister di [[Aruba]]. '''Òktober''' '''Novèmber''' * [[13 di novèmber|13]] - [[Roswitha Lopez]], eks-landadó artístiko i atleta olímpiko di [[Aruba]]. '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' * [[30 di yüli|30]] - [[Oda Blinder]] (50), poeta di [[Kòrsou]]. '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' * [[31 di desèmber|31]] - [[Rudolf Boskaljon]] (82), músiko, dirigente, instrumentalista i kompositor di [[Kòrsou]]. [[Category:Aña]] {{Appendix}} dop7zxkl7f9axmzon3caxx6z2y765iq 200385 200384 2026-08-11T19:23:04Z Caribiana 8320 200385 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''1969''' ta un aña komun kuminsando riba un djarason riba e [[kalènder gregoriano]]. == A sosodé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' * [[30 di mei (fecha)|30]] - [[Trinta di Mei|Welga di trahadónan]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] ta destruí partinan grandi di e siudat. '''Yüni''' '''Yüli''' * [[5 di yüli|5]] - Despues di e welga di [[Trinta di Mei]] na [[Willemstad]], [[Kòrsou]] a funda [[Frente Obrero|Frente Obrero i Liberashon 30 di mei]] (FOL). * [[20 di yüli|20]] - [[Neil Armstrong]] ta bira e promé hende pa kana riba [[luna]]. '''Ougùstùs''' * [[26 di ougùstùs|26]] - Na [[Kòrsou]] a funda e Archivo Sentral Históriko di [[Antias Hulandes]], ku na 2010 a bira [[Archivo Nashonal Kòrsou]].<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462712:mpeg21:p008|titel=Centraal hist. archief opgericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1969-09-15|bezochtdatum=2024-04-01}}</ref> '''Sèptèmber''' * [[5 di sèptèmber|5]] - Na tur seis isla di [[Antias Hulandes]] a tuma lugá e elekshon pa [[Parlamento di Antias Hulandes]]. '''Òktober''' * [[23 di òktober|23]] - Na [[Boneiru]] a ser fundá Partido Patriótiko Boneriano, aktualmente konosí bou di e nòmber [[Union Patriótiko Boneriano]] (UPB).<ref>{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642788:mpeg21:a0170|titel=Partij viert maandag vierde lustrum|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-10-23|bezochtdatum=2023-05-21}}</ref> * [[23 di òktober|23]] &ndash; Na [[Aruba]] a ser fundá Fundashon Osticeba (Organisashon pa stimula sentronan di bario na Aruba). Su promé presidente tabata Frank Croes.<ref>{{citeer web|titel=Historia di Osticeba|werk=[[Amigoe]]|datum=1084-12-21|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643124:mpeg21:p046}}</ref> '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' * [[9 di mart|9]] - [[Izaline Calister]], kantante di [[Kòrsou]]. '''Aprel''' * [[5 di aprel|5]] - [[Vanessa Paulina]], artista visual i ilustradó di [[Aruba]]. * [[27 di aprel|27]] - [[Julien Ignacio]], eskritor i outor di komedia [[Hulanda|hulandes]]-[[aruba]]no. '''Mei''' '''Yüni''' * [[25 di yüni|25]] - [[Percy Irausquin]], diseñador di moda di [[Aruba]] '''Yüli''' '''Ougùstùs''' * [[20 di ougùstùs|20]] - [[Andin Bikker]], politiko i minister di [[Aruba]]. '''Sèptèmber''' * [[28 di sèptèmber|28]] - [[Marisol Lopez-Tromp]], polítiko i minister di [[Aruba]]. '''Òktober''' '''Novèmber''' * [[13 di novèmber|13]] - [[Roswitha Lopez]], eks-landadó artístiko i atleta olímpiko di [[Aruba]]. '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' * [[30 di yüli|30]] - [[Oda Blinder]] (50), poeta di [[Kòrsou]]. '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Òktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' * [[31 di desèmber|31]] - [[Rudolf Boskaljon|Rudolf "Shon Dòdò" Boskaljon]] (82), músiko, dirigente, instrumentalista i kompositor di [[Kòrsou]]. [[Category:Aña]] {{Appendix}} pztyddgbylv8034en23iluyp3wgsnay 0 5862 200423 168571 2026-08-12T10:28:59Z Caribiana 8320 ampliashon + parameters infobox 200423 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox dignatario|variante = c |nomber nativo = بشار الأسد |sucesion = Presidente di Siria |periodo start = [[17 di yüli]] [[2000]] |periodo fin = [[7 di desèmber]] [[2024]] |antecesor= Abdul Halim Khaddam (interino) |sucesor = Ahmed al-Sharaa | pais = {{SYR}} | tata = Hafiz al-Assad (tata) | mama = |pareha = Asma Akhras |religion = Shiita |yui = 3 | partido = Partido Ba'ath }} '''Bashar Hafez al-Assad''', na [[árabe]] بشار حافظ الأسد‎ (☆ [[11 di sèptèmber]] [[1965]] na [[Damasco]]) tabata [[presidente]] di [[Siria]] di 17 di yüli 2000 pa 7 di desèmber 2024. E tabata susesor di su tata Hafiz al-Assad, kende a goberná Siria pa 29 aña te na su morto dia 10 di yüni 2000. E tabata tambe sekretario-general di Partido Ba'ath. Bashar al-Assad a wòrdu eligí [[presidente]] na 2000 den elekshonnan disputá, re-eligí na 2007 (ku 99.8% di e voto), na 2014 (88.7%) i na 2021 (95.1%). Inisialmente al-Assad a wòrdu mira pa e komunidat nashonal i internashonal komo potensial reformadó, sinembargo e ekspektativa aki a kambia ora el a ordená un represhon i serko militar kontra manifestantenan pro-rebelde pa medio di un [[Guera Sivil Sirio|guera sivil]]. E grandi parti di e oposishon doméstiko ‘sunita’ na Siria, [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], [[Canada]], [[Union Oropeo]] i e estadonan miembro di [[Liga Árabe]] a pidi renunsia di al-Assad di su presidensia. E ta pertenesé na e grupo minoritario shiita 'alauita’ i su gobièrnu a wòrdu deskribí komo laiko. Dia 7 di desèmber 2024, a wòrdu informá ampliamente ku e régimen di Assad a kai den otro i Assad a huí for di Damasco ora ku rebèldenan a tuma over e [[kapital]] despues di un avanse relámpago dor di Siria.<ref>{{Citeer web |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syria-rebels-celebrate-captured-homs-set-sights-damascus-2024-12-07/ |titel=Syrian rebels topple President Assad, prime minister calls for free elections |achternaam=Al-Khalidi |voornaam=Suleiman |datum=2024-12-08 |bezochtdatum=2024-12-08 |uitgever=Reuters}}</ref> Media ofisial na [[Rusia]] a anunsiá ku Assad i su famia ta na [[Mosku]] unda nan a wòrdu otorga [[derecho di asilo|asilo]].<ref>{{citeer web|url=https://nos.nl/collectie/13981/artikel/2547606-russische-staatsmedia-gevluchte-syrische-president-assad-is-in-moskou|titel=Russische staatsmedia: Syrische president Assad is in Moskou|werk=NOS|datum=2024-12-08|bezochtdatum=2024-12-08}}</ref> Dia 11 di ougùstùs 2026, Assad a wòrdu kondená pa krímennan di guera i krímennan kontra humanidat dor di un korte di Siria i sentensiá na morto den ousensia.<ref>{{Cite web |title=Bashar al-Assad, Atef Najib sentenced to death in landmark Syria trial |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/11/bashar-al-assad-atef-najib-sentenced-to-death-in-landmark-syria-trial |access-date=2026-08-12 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Syria sentences absent Bashar al-Assad to death over killings and torture |url=https://www.reuters.com/world/syria-sentences-absent-bashar-al-assad-death-over-killings-torture-2026-08-12/ |website=Reuters}}</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:al-Assad, Bashar}} [[Category:Siria]] [[Category:Hende]] [[Category:Politiko]] 9pmijmn5yl3kpcvgn7xztik0rohdj7y 0 8083 200381 183581 2026-08-11T19:11:00Z Caribiana 8320 200381 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Infobox politico | nomber = | imagen = | descripcion = | nomber completo = Andin Ceasar Giovanni Bikker | luga nacemento = [[Aruba]] | pais = {{ABW}} | funcion actual = | desde = | partido = [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]] (tot 30 maart 2021) | religion = | titular = mr. | website = | temporada1 = 2009–2017 | funcion1 = Miembro [[Parlamento di Aruba]] | temporada2 = 2017–2021 | funcion2 = [[Lista di minister di Husticia di Aruba|Minister di Husticia, Seguridad en Integracion]] | temporada3 = | funcion3 = }} '''Andin Ceasar Giovanni Bikker''' (☆ [[20 di ougùstùs|20 di augustus]] [[1969]]) ta un abogado y ex-politico [[Aruba]]no. Entre 2017 y 2021 e tabata Minister di Husticia y Migracion den e [[gabinete Wever-Croes I|prome gabinete Wever-Croes]] pa partido [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]], cu cual el a kibra dia 30 di mart 2021.<ref name="NTR">{{citeer web|url=https://caribischnetwerk.ntr.nl/2021/03/30/kabinet-aruba-stapt-op-coalitiepartner-por-verdacht-van-verduistering-publiek-geld/|auteur=Henriquez, Sharina|titel=Kabinet Aruba stapt op: coalitiepartner POR verdacht van verduistering publiek geld|werk=Caribisch Netwerk|datum=30 maart 2021|bezochtdatum=31 maart 2021|archiefurl=https://web.archive.org/web/20210330215704/https://caribischnetwerk.ntr.nl/2021/03/30/kabinet-aruba-stapt-op-coalitiepartner-por-verdacht-van-verduistering-publiek-geld/|archiefdatum=30 maart 2021|dodeurl=nee}}</ref> Anteriormente e tabata miembro di [[Parlamento di Aruba]] di 2009 te 2017 pa [[Partido Democracia Real|PDR]]. == Bida == Despues di su estudio na scol basico y secundario, el a studia na Vrije Universiteit di Amsterdam den materia Notarieel Recht y Nederlands Recht. Na Aruba el a traha como abogado na bufete Croes, Wever & Tchong, pa despues hunto cu abogado Lincoln “Dello” Gomez funda Gomez & Bikker (Go-Bik) Law Office. Na 2018 el a sali for di e bufete aki, despues di ocupa e funcion di mandatario. Na aña 2004 Andin Bikker ta funda [[Partido Democracia Real]] (PDR) y tabata su prome y unico lider. Andin Bikker a participa na eleccion parlamentario pa prome biaha na aña 2005 y ta logra 1262 voto individual. Den eleccion na aña 2009 el a sigui crece y a alcansa 1621 voto riba su nomber, logrando un asiento den [[Parlamento di Aruba]]. Den eleccion na 2013 el a casi redobla su votonan y a yega te cu 3047 voto personal, manteniendo su asiento como parlamentario. Fin di 2016 ela opta pa uni cu [[Otmar Oduber]] pa funda partido [[Pueblo Orguyoso y Respeta|POR]] y a bay como candidato #2 den eleccion dia 22 di september 2017. Nonobstante e integracion Bikker ta cay den voto te cu 1086 voto individual, cu ta representa un caida di 64.3%. E partido POR sinembargo ta logra 2 asiento y ta bira, huntu cu [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]] y [[RED Democratico|RED]], partner di coalicion den gabinete Wever-Croes.<ref>[https://web.archive.org/web/20180801064131/https://www.bondia.com/confirma-andin-bikker-ta-join-e-forsa-nobo/ Confirma Andin Bikker ta join e forsa nobo], Bondia.com. Recupera 18 juli 2021.</ref> Bikker ta keda nombra Minister di Husticia, Seguridad y Integracion. Despues di retiro di Otmar Oduber fin di 2019 Bikker ta asumi e posicion di presidente y lider di partido interino di POR. Na februari 2021 e ta pasa e encargonan aki pa POR-parlamentario [[Alan Howell]].<ref>{{nl}}[https://web.archive.org/web/20210301135200/https://antilliaansdagblad.com/aruba/23175-bikker-stopt-als-partijleider Bikker stopt als partijleider], Antilliaans Dagblad, 21 februari 2021. Recupera 18 juli 2021.</ref> Dia 30 di maart 2021 Bikker ta distancia su mes di partido POR na momento cu gabinete Wever-Croes a entrega su retiro pa motivo di un asunto di [[integridad]] den fraccion di POR.<ref>{{nl}} Sharina Henriquez, [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2021/03/30/kabinet-aruba-stapt-op-coalitiepartner-por-verdacht-van-verduistering-publiek-geld/ Kabinet Aruba stapt op: coalitiepartner POR verdacht van verduistering publiek geld], Red Caribense, 30 maart 2021. Recupera 18 juli 2021.</ref> Bikker ta casa y tin 2 yiu muhe. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Bikker, Andin}} [[Category:Politico di Aruba]] [[Category:Minister di Aruba]] [[Category:Hende]] lo0ctkrji756imk7xlkel9t5aenwdtt 0 8609 200387 182366 2026-08-11T19:30:55Z Caribiana 8320 referensia di ambiguashon 200387 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Boskaljon]] (página di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox artista|variante = c |luga nacemento = [[Otrobanda]] |fecha fayecimento = [[27 di febrüari]] [[1993]] |luga fayecimento = Kòrsou |alias = Shon Chi |ofishi = pintor, muralista, artsita di mosaiko |mayornan = [[Rudolf Boskaljon]]<br>Graciela V. Ecker |casa = [[Chris Engels]] |estilo = ekspreshonista |distincion = [[Premio Cola Debrot]]<br/>Kabayero den Orden di Oranje-Nassau |obra = ''Muhé Blou'' }} [[File:Otrabanda, Huis Stroomzicht, Pater Euwensweg, voorgevel - 20652039 - RCE.jpg|thumb|270px|Huize Stroomzicht na Otrobanda]] '''Lucila Engels-Boskaljon''' (☆ [[19 di ougùstùs]] [[1920]] na [[Otrobanda]] - † [[27 di febrüari]] [[1993]] na [[Kòrsou]]) tabata un pintor, muralista i artista di mosaiko di Kòrsou. E ta un di e mihó artistanan plástiko kurasoleño i esun mas legendario. == Biografia == Lucila Boskaljon, tambe konosí komo "Shon Chi", a nase i semper a biba na [[Otrobanda]], entre otro na Witteweg, Huize Belvedère, Den Amsterdam i finalmente na Huize Stroomzigt. E tabata e di dos yu muhé di [[Rudolf Boskaljon|Rudolf (Shon Dòdò) Boskaljon]] (1887-1969) i nietu di Johannes (Shon Janchi) Boskaljon (1863-1936), ambos konosido músiko [[Kòrsou|kurasoleño]].<ref name="Memoriam">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644637:mpeg21:a0075|titel=In memoriam Lucila Engels|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-02-27|bezochtdatum=2022-05-30}}</ref> Su mama tabata Graciela V. Ecker (1888-1981). El a lanta den un ambiente di arte i a bai skol na St. Martinus Gesticht. Desde un edat hoben e tabata toka fio den e Orkesta Filarmóniko di Kòrsou, di kua su tata tabata dirigente. Dia 20 di febrüari 1939 el a kasa ku [[Chris Engels]], doktor, pintor, poeta, músiko i e pianista di Orkesta Filarmóniko di Kòrsou. Net promé ku [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] Lucila Engels ta kuminsa pinta, siguiendo asina su kasa. Ku guia i apoyo di su kasa e ta desaroya su mes komo pintor outodidakto, trahando obranan ku pintura di zeta, pero tambe obranan mural i di mosaiko. Su estilo ta evolua di uno primitivo pa uno ekspreshonista i den dekada 50 i 60 di [[siglo 20|siglo binti]] ta haya gran fama. Su pintura mas konosí ta "Muhé Blou" (1951). Su prome exposishon den exterior tabata den paviljoen di Vondelpark na [[Amsterdam]] na aña 1948. Despues a sigui exposishonnan na [[São Paulo]], [[Caracas]] i [[New York City|New York]]. Banda di su pinturanan e tabata traha mosaiko i mural. Por apresia algun di su mosaikonan na Kòrsou; entre otro riba e muraya eksterior di "Huize Stroomzigt", na Hospital Adventista en e instalashon di purifikashon di awa na Klein Hofje i su muralnan ta den kapel na Daniel. === Eksposishon === [[File:NL-HaNA 2.24.01.03 0 907-5149-groot.jpg|thumb|180px|Potret di un mucha muhé di koló na Stedelijk Museum (1955)]] Komo parti di un grupo el a tene su promé eksposishon di pintura den Vondelpark Paviljoen na [[Amsterdam]] na 1948, i a bai den historia komo e promé hende muhé [[Kòrsou|kurasoleño]] ku ta ekshibí su obranan di pintura. Engels a ekshibí na 1950 i 1954 den [[Museo di Kòrsou]]; e prome biaha huntu ku su kasá i na e di dos e inita gana promé premio ademas di un "honorable mention".<ref name="Pionero">{{cite book|author=[[Jeanne Henriquez|Henriquez, Jeanne]]|title=Kòrsou su muhénan pionero|year=2000|publisher=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]|pag= 62-64|ISBN=99904-0-431-3}}</ref> Na 1953 el a partisipa ku su obranan na e promé ekshibishon kolektivo di arte [[Antias Hulandes|antiano]], titulá "Curaçao, schilderend en geschilderd" den Stedelijk Museum Amsterdam. Otro eksposishonnan na [[Hulanda]] tabata na 1957, 1967, 1983 i 2017. Na 1967 su kolekshon a wordu presenta den un eksposishon ku a biaha pa seis siudat hulandes.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463544:mpeg21:a0074|titel=Zes exposities Lucila Engels in Nederland|werk=[[Amigoe]]|datum=1967-06-19|bezochtdatum=2022-05-30}}</ref> Na 2017 su obranan a forma parti di e eksposishon ''De Stijl en expressionisme in de tropen - Sandberg, Rietveld, Chris en Lucila Engels op Curaçao'' den museo Dr8888 na Drachten, [[Friesland]]<ref>[https://whichmuseum.nl/tentoonstelling/de-stijl-en-expressionisme-in-de-tropen-sandberg-rietveld-chris-en-lucila-engels-op-curacao-museum-dr8888-7120 De Stijl en expressionisme in de tropen - Sandberg, Rietveld, Chris en Lucila Engels op Curaçao], whichmuseum.nl (2017)</ref>. Pafor di [[Reino Hulandes]] el a ekshibi na [[Caracas]], Venezuela (1955, 1969), [[Republika Dominikano]] (1963), [[New York City|New York]] (1967) i [[Colombia]] (1975) i a partisipa na e Bienal di Sao Paulo, [[Brasil]] na 1961 i 1967.<ref>{{citeer web|url=http://arquivo.bienal.org.br/pawtucket/index.php/Browse/obras/key/183a4be8ffe906eee78a87870b98fa37/facet/author_facet/id/26908/view/list|titel=Lucila Engels-Boskaljon|werk=Arquivo Bienal Banco de Dados |datum=|bezochtdatum=2022-05-30}}</ref> === Otro aktividat === Engels ta konosi tambe pa ta e promé muhé kurasoleño ku a organisá aktividat di arte i kultura pa pueblo di [[Kòrsou]]. Ront 1964 el a kuminsa duna les di pintamentu na Sentro Pro Arte i a expande despues pa e barionan, pa yega mas tantu serka e hubentut.<ref name="Memoriam"/> El a organisá eksposishonnan pa ekshibí e obranan di su kursistanan. E tabata manda nan obranan pa [[Suisa]] i [[Italia]] pa partisipa den kompetensianan internashonal pa talento nobo. E obranan ta saka e promé i di dos premio na aña 1973 i 1975. Den e époka aki Engels tabata aktivo tambe komo terapista di arte na [[Klínika Capriles]]. Entre 1948 i 1969 Engels a manehá [[Museo di Kòrsou]]. Di 1970 te 1986 e tabata kurator, dedikando su mes na atrae eksposishonnan di afó. Despues di a logra restourá e monumentu develá na 1937 riba [[Plasa Brion]] pa konmemora su welo, e asina yamá ''Kiosko di Shon Janchi Boskaljon'', e ta duna esaki un lugá den e hardin di e museo na 1986.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641702:mpeg21:a0114|titel=Heropening muziekkiosk Boskaljon|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-05-12|bezochtdatum=2022-09-13}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://hetcuracaosch.museum/collectie/|titel=Collectie|werk=[[Museo di Kòrsou]]|datum=|bezochtdatum=2022-09-13}}</ref> == Honor == Na 1970 Lucila Engels-Boskaljon a risibí e [[Premio Cola Debrot]] pa su enorme amor pa su trabou i produktividat riba nivel artistiko; su aktividatnan riba tereno di pintamentu ku hubentut i su numeroso eksposishonnan paden i pafor di Kòrsou. <ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462801:mpeg21:a0067|titel=Cola Debrotprijs voor Lucila Engels|werk-[[Amigoe]]|datum=1970-05-05|bezochtdatum=2022-05-30}}</ref> Na 1975 e ta wòrdu kondekorá komo "Ridder" den [[Orden di Oranje-Nassau]].<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:a0090|titel=Antillianen voor hun verdiensten geëerd|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2022-11-13}}</ref>E tabata e promé artista antiano di kual su obra ta portretá riba un stampia di Servisio Postal di Antias Hulandes. Ta trata aki di e seri "Mama i yu" di aña 1993. == Literatura == * Willem Sandberg, ''Chris en Lucila Engels'', 1958, Stedelijk Museum Amsterdam * ''Lucila Engels schilderijen'', 1967, [[Sticusa]], Amsterdam * Daniel Balderston, Mike Gonzalez & Ana M. López (red.), ''Encyclopedia of Contemporary Latin American and Caribbean Cultures. Volume 1: A–D'', London/New York: Routledge, 2000, pag. 519. * Jeanne Henriquez, ''Kòrsou su muhénan pionero'', 2002, [[Archivo Nashonal Kòrsou]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Engels-Boskaljon, Lucila}} [[Category:Hende]] [[Category:Arte na Kòrsou]] [[Category:Ganador premio Cola Debrot]] n7ww76g1epcy7ozhwg0rwf3xme6da8c 200388 200387 2026-08-11T19:49:45Z Caribiana 8320 200388 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Boskaljon]] (página di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox artista|variante = c |luga nacemento = [[Otrobanda]] |fecha fayecimento = [[27 di febrüari]] [[1993]] |luga fayecimento = Kòrsou |alias = Shon Chi |ofishi = pintor, muralista, artista di mosaiko |mayornan = [[Rudolf Boskaljon]]<br>Graciela V. Ecker |casa = [[Chris Engels]] |estilo = ekspreshonista |distincion = [[Premio Cola Debrot]] <small>1970</small> <br/>Kabayero den [[Orden di Oranje-Nassau]] <small>1975</small> |obra = ''Muhé Blou'' }} [[File:Otrabanda, Huis Stroomzicht, Pater Euwensweg, voorgevel - 20652039 - RCE.jpg|thumb|250px|Huize Stroomzicht na [[Otrobanda]].]] '''Lucila Engels-Boskaljon''' (☆ [[19 di ougùstùs]] [[1920]] na [[Otrobanda]] - † [[27 di febrüari]] [[1993]] na [[Kòrsou]]) tabata un pintor, muralista i artista di mosaiko di Kòrsou. E ta un di e mihó artistanan plástiko kurasoleño i esun mas legendario. == Biografia == Lucila Boskaljon, tambe konosí komo "Shon Chi", a nase i semper a biba na [[Otrobanda]], entre otro na Witteweg, Huize Belvedère, Den Amsterdam i finalmente na Huize Stroomzigt. E tabata e di dos yu muhé di [[Rudolf Boskaljon|Rudolf (Shon Dòdò) Boskaljon]] (1887-1969) i nietu di Johannes (Shon Janchi) Boskaljon (1863-1936), ambos konosido músiko [[Kòrsou|kurasoleño]].<ref name="Memoriam">{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644637:mpeg21:a0075|titel=In memoriam Lucila Engels|werk=[[Amigoe]]|datum=1993-02-27|bezochtdatum=2022-05-30}}</ref> Su mama tabata Graciela V. Ecker (1888-1981). El a lanta den un ambiente di arte i a bai skol na St. Martinus Gesticht. Desde un edat hoben e tabata toka fio den e Orkesta Filarmóniko di Kòrsou, di kua su tata tabata dirigente. Dia 20 di febrüari 1939 el a kasa ku [[Chris Engels]], doktor, pintor, poeta, músiko i e pianista di Orkesta Filarmóniko di Kòrsou. Net promé ku [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] Lucila Engels ta kuminsa pinta, siguiendo asina su kasá. Ku guia i apoyo di su kasá e ta desaroya su mes komo pintor outodidakto, trahando obranan ku pintura di zeta, pero tambe obranan mural i di mosaiko. Su estilo ta evolua di uno primitivo pa uno ekspreshonista i den dekada 50 i 60 di [[siglo 20|siglo binti]] ta haya gran fama. Su pintura mas konosí ta "Muhé Blou" (1951). Banda di su pinturanan e tabata traha mosaiko i mural. Por apresia algun di su mosaikonan na Kòrsou; entre otro riba e muraya eksterior di "Huize Stroomzigt", na Hospital Adventista en e instalashon di purifikashon di awa na Klein Hofje i su muralnan ta den kapel na Daniel. === Eksposishon === Komo parti di un grupo el a tene su promé eksposishon di pintura den Vondelpark Paviljoen na [[Amsterdam]] na 1948, i a bai den historia komo e promé hende muhé [[Kòrsou|kurasoleño]] ku ta ekshibí su obranan di pintura. [[File:NL-HaNA 2.24.01.03 0 907-5149-groot.jpg|thumb|170px|left|Potret di un mucha muhé di koló na Stedelijk Museum (1955)]] Engels a ekshibí na 1950 i 1954 den [[Museo di Kòrsou]]; e prome biaha huntu ku su kasá i na e di dos e inita gana promé premio ademas di un "honorable mention".<ref name="Pionero">{{cite book|author=[[Jeanne Henriquez|Henriquez, Jeanne]]|title=Kòrsou su muhénan pionero|year=2000|publisher=[[Archivo Nashonal Kòrsou]]|pag= 62-64|ISBN=99904-0-431-3}}</ref> Na 1953 el a partisipa ku su obranan na e promé ekshibishon kolektivo di arte [[Antias Hulandes|antiano]], titulá "Curaçao, schilderend en geschilderd" den Stedelijk Museum Amsterdam. Otro eksposishonnan na [[Hulanda]] tabata na 1957, 1967, 1983 i 2017. Na 1967 su kolekshon a wordu presenta den un eksposishon ku a biaha pa seis siudat hulandes.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010463544:mpeg21:a0074|titel=Zes exposities Lucila Engels in Nederland|werk=[[Amigoe]]|datum=1967-06-19|bezochtdatum=2022-05-30}}</ref> Na 2017 su obranan a forma parti di e eksposishon ''De Stijl en expressionisme in de tropen - Sandberg, Rietveld, Chris en Lucila Engels op Curaçao'' den museo Dr8888 na Drachten, [[Friesland]]<ref>[https://whichmuseum.nl/tentoonstelling/de-stijl-en-expressionisme-in-de-tropen-sandberg-rietveld-chris-en-lucila-engels-op-curacao-museum-dr8888-7120 De Stijl en expressionisme in de tropen - Sandberg, Rietveld, Chris en Lucila Engels op Curaçao], whichmuseum.nl (2017)</ref>. Pafor di [[Reino Hulandes]] el a ekshibi na [[Caracas]], Venezuela (1955, 1969), [[Repúblika Dominikano]] (1963), [[New York City|New York]] (1967) i [[Colombia]] (1975) i a partisipa na e Bienal di Sao Paulo, [[Brasil]] na 1961 i 1967.<ref>{{citeer web|url=http://arquivo.bienal.org.br/pawtucket/index.php/Browse/obras/key/183a4be8ffe906eee78a87870b98fa37/facet/author_facet/id/26908/view/list|titel=Lucila Engels-Boskaljon|werk=Arquivo Bienal Banco de Dados |datum=|bezochtdatum=2022-05-30}}</ref> === Otro aktividat === Engels ta konosi tambe pa ta e promé muhé kurasoleño ku a organisá aktividat di arte i kultura pa pueblo di [[Kòrsou]]. Ront 1964 el a kuminsa duna les di pintamentu na Sentro Pro Arte i a expande despues pa e barionan, pa yega mas tantu serka e hubentut.<ref name="Memoriam"/> El a organisá eksposishonnan pa ekshibí e obranan di su kursistanan. E tabata manda nan obranan pa [[Suisa]] i [[Italia]] pa partisipa den kompetensianan internashonal pa talento nobo. E obranan ta saka e promé i di dos premio na aña 1973 i 1975. Den e époka aki Engels tabata aktivo tambe komo terapista di arte na [[Klínika Capriles]]. Entre 1948 i 1969 Engels a manehá [[Museo di Kòrsou]]. Di 1970 te 1986 e tabata kurator, dedikando su mes na atrae eksposishonnan di afó. Despues di a logra restourá e monumentu develá na 1937 riba [[Plasa Brion]] pa konmemora su welo, e asina yamá ''Kiosko di Shon Janchi Boskaljon'', e ta duna esaki un lugá den e hardin di e museo na 1986.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010641702:mpeg21:a0114|titel=Heropening muziekkiosk Boskaljon|werk=[[Amigoe]]|datum=1986-05-12|bezochtdatum=2022-09-13}}</ref><ref>{{citeer web|url=https://hetcuracaosch.museum/collectie/|titel=Collectie|werk=[[Museo di Kòrsou]]|datum=|bezochtdatum=2022-09-13}}</ref> == Honor == Na 1970 Lucila Engels-Boskaljon a risibí e [[Premio Cola Debrot]] pa su enorme amor pa su trabou i produktividat riba nivel artistiko; su aktividatnan riba tereno di pintamentu ku hubentut i su numeroso eksposishonnan paden i pafor di Kòrsou. <ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462801:mpeg21:a0067|titel=Cola Debrotprijs voor Lucila Engels|werk-[[Amigoe]]|datum=1970-05-05|bezochtdatum=2022-05-30}}</ref> Na 1975 e ta wòrdu kondekorá komo "Ridder" den [[Orden di Oranje-Nassau]].<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:a0090|titel=Antillianen voor hun verdiensten geëerd|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2022-11-13}}</ref>E tabata e promé artista antiano di kual su obra ta portretá riba un stampia di Servisio Postal di Antias Hulandes. Ta trata aki di e seri "Mama i yu" di aña 1993. == Literatura == * Willem Sandberg, ''Chris en Lucila Engels'', 1958, Stedelijk Museum Amsterdam * ''Lucila Engels schilderijen'', 1967, [[Sticusa]], Amsterdam * Daniel Balderston, Mike Gonzalez & Ana M. López (red.), ''Encyclopedia of Contemporary Latin American and Caribbean Cultures. Volume 1: A–D'', London/New York: Routledge, 2000, pag. 519. * Jeanne Henriquez, ''Kòrsou su muhénan pionero'', 2002, [[Archivo Nashonal Kòrsou]] {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Engels-Boskaljon, Lucila}} [[Category:Hende]] [[Category:Arte na Kòrsou]] [[Category:Ganador premio Cola Debrot]] ez24aojaizkfp7izjs24wnanqm0blrp 0 8730 200403 138919 2026-08-11T21:58:45Z Caribiana 8320 Amy Lasten 200403 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|8}} '''8 di ougùstùs''' ta e di 220 [[dia]] di aña (221 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 145 dia pa e aña terminá. == A sosodé == == A nase == * [[1892]] - [[John Horris Sprockel]] († 1970), polítiko di [[Kòrsou]] i promé presidente di parlamento di kolonia Kòrsou (''Gebiedsdeel Curaçao''). * [[1927]] - [[Elis Juliana]] († 2013), eskritor, poeta, deklamadó i artista plástiko. == A fayesé == * [[1947]] - [[John de Pool]] (74), eskritor di [[Kòrsou]]. * [[2026]] &ndash; [[Amy Lasten]] (72), aktris, dosente drama, direktor di teatro i promotor kultural di [[Aruba]]. == A selebrá/konmemorá == * {{SWE}} - Dia di Reina * {{TWN}} - Dia di Tata {{Appendix}} [[Category:Fecha]] [[Category:Ougùstùs]] brhht1m7886qca3eta79di55j197h42 200404 200403 2026-08-11T22:03:11Z Caribiana 8320 Carl Henriquez 200404 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Balki calendario mensual sin siman|8}} '''8 di ougùstùs''' ta e di 220 [[dia]] di aña (221 den un [[schrikkeljaar]]) riba e [[kalènder gregoriano]]. Ta resta 145 dia pa e aña terminá. == A sosodé == == A nase == * [[1892]] &ndash; [[John Horris Sprockel]] († 1970), polítiko di [[Kòrsou]] i promé presidente di parlamento di kolonia Kòrsou (''Gebiedsdeel Curaçao''). * [[1927]] &ndash; [[Elis Juliana]] († 2013), eskritor, poeta, deklamadó i artista plástiko. * [[1979]] &ndash; [[Carl Henriquez]], eks-pesista i atleta olímpiko di Aruba. == A fayesé == * [[1947]] &ndash; [[John de Pool]] (74), eskritor di [[Kòrsou]]. * [[2026]] &ndash; [[Amy Lasten]] (72), aktris, dosente drama, direktor di teatro i promotor kultural di [[Aruba]]. == A selebrá/konmemorá == * {{SWE}} &ndash; Dia di Reina * {{TWN}} &ndash; Dia di Tata {{Appendix}} [[Category:Fecha]] [[Category:Ougùstùs]] jb6wwnif1c4537fxk9jrhvl75pie812 2 8959 200334 200333 2026-08-11T12:51:29Z Caribiana 8320 200334 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]]<ref>Amy Lasten cum laude geslaagd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-05-1976, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005</ref> y despues a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den kua e partisipantenan mes tabata presentá nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), fundá na 1989 komo un plataforma pa forma aktornan i direktornan nobo. Mediante tayernan di skirbimentu, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edat oportunidat pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, inkluyendo lokashonnan alternativu manera skolnan, sentronan di bario, edifisionan bashi i espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E limitashonnan finansiero di e periodo aki a hiba Lasten pa traha ku presupuestonan mas chikí, pero esaki tambe a habri posibilidatnan pa eksperimento kreativo. E presentashonnan tabata adaptá na e espasio disponibel, ku dekor, lus, zonido i relashon entre aktor i públiko formando parti integral di e produccion.[2][3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formashon di futuro docente. Rond di 2001, despues di retiro di Burny Every, el a bira docente di teatro na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), caminda el a desaroyá un programa di Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten (CKV) pa formá futuro docente den arte i teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influensia no a keda solamente ku e alumnonan i aktornan ku el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generashon a traves di e docentenan ku a haña formashon bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas konstante den e carera di Lasten tabata su kompromiso ku formashon di hóbennan. A traves di kursonan, tayernan i proyektonan den diferente partinan di Aruba, el a duna hóbennan oportunidat pa konosé teatro i desaroyá abilidatnan manera disiplin, koperashon, kreatividat i konfiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyektonan den barionan tabata kombina teatro ku música, baile i otro forma di ekspreshon artistiko, hasiendo arte di tarima mas accesibel pa un públiko mas amplio. Un ehempel tabata Stars on Stage (Streanan riba Escenario), ku a envolvé mas ku 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Hasta den e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda aktivo den e tereno di teatro i edukashon artistiko. Na òktober 2025, el a forma parti di un delegashon relashoná ku e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten ku a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formashon di docente di teatro adaptá na e realidat di e islanan Karibense den Reino.[6][7] Den febrüari 2026, el a keda presente tambe na diferente aktividatnan kultural na Aruba, mustrando ku su envolvimentu den bida cultural di e isla a kontinua te poko promé ku su fayesimentu.[7] Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ eb3dfd13o3rvrhbqbd6lr9t82lmuwkm 200339 200334 2026-08-11T13:02:01Z Caribiana 8320 200339 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]]<ref>Amy Lasten cum laude geslaagd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-05-1976, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005</ref> y despues a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Hasta den e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda aktivo den e tereno di teatro i edukashon artistiko. Na òktober 2025, el a forma parti di un delegashon relashoná ku e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten ku a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formashon di docente di teatro adaptá na e realidat di e islanan Karibense den Reino.[6][7] Den febrüari 2026, el a keda presente tambe na diferente aktividatnan kultural na Aruba, mustrando ku su envolvimentu den bida cultural di e isla a kontinua te poko promé ku su fayesimentu.[7] Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 793il5jj1i2qwc56qbjuahssp6lhohe 200343 200339 2026-08-11T13:10:49Z Caribiana 8320 /* Ultimo añanan y fayecemento */ 200343 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]]<ref>Amy Lasten cum laude geslaagd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-05-1976, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005</ref> y despues a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> ==Reconocemento y legado== Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 53qhlr82zi5yo784tvikur1ykjdw331 200344 200343 2026-08-11T13:11:50Z Caribiana 8320 200344 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]]<ref>Amy Lasten cum laude geslaagd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-05-1976, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005</ref> y despues a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 99h2mx8m5and66ny89a7zw2wyw11q07 200349 200344 2026-08-11T13:18:14Z Caribiana 8320 200349 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]]<ref>Amy Lasten cum laude geslaagd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-05-1976, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba (Osticeba).<ref>SOC. CULTUREEL WERKERS VOOR BC-STICHTING. "Amigoe". Curaçao, 20-01-1977, p. 6. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 13b29wz2rx2d8fpbz2gf55hpdp8i3bd 200366 200349 2026-08-11T17:33:11Z Caribiana 8320 200366 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]]<ref>Amy Lasten cum laude geslaagd. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-05-1976, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005</ref> Lasten a cuminsa su carera na fundacion Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba (Osticeba) como trahado social-cultural.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 2ea0s9uy4kps442ggxwlgf1ihdnketb 200367 200366 2026-08-11T17:35:47Z Caribiana 8320 200367 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera na fundacion Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba (Osticeba) como trahado social-cultural.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ igx9jdjz1gs8q4x7059u3zyawym4osf 200369 200367 2026-08-11T17:42:48Z Caribiana 8320 /* Teatro Foro y innovacion */ 200369 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera na fundacion Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba (Osticeba) como trahado social-cultural.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 6kfnxpx18orxxgnezvxwwndols6c67x 200370 200369 2026-08-11T17:44:31Z Caribiana 8320 200370 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze |estilo = |distincion = |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba) como trahado social-cultural.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 80hv7ghd9m7ogcmydinfccrbp6k82m5 200371 200370 2026-08-11T17:46:54Z Caribiana 8320 200371 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = |obra = [[Premio Nacional di Teatro]]<small>2007</small> }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba) como trahado social-cultural.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ f35nwdncgzkqmdj32tw6mzy4yp5u1lf 200372 200371 2026-08-11T17:47:29Z Caribiana 8320 200372 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]]<small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba) como trahado social-cultural.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 3ig3bxxidmcst5567ht04i9bwmno6wg 200373 200372 2026-08-11T17:47:50Z Caribiana 8320 200373 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba) como trahado social-cultural.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cusistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ k960glec4ikvwi6ipbaylu4vno441ns 200374 200373 2026-08-11T17:48:26Z Caribiana 8320 200374 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba) como trahado social-cultural.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ hkhgq3dd70l3gtluuytyw48s89kqg4u 200377 200374 2026-08-11T18:17:25Z Caribiana 8320 /* Biografia */ 200377 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro y innovacion=== Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 7rloew82pt60hkw8yjwn4l9l5z4dwas 200378 200377 2026-08-11T18:37:46Z Caribiana 8320 /* Teatro Foro y innovacion */ 200378 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente di teatro, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ lwc0h9dzbmzefxvlry26b9bcp7wxs1q 200379 200378 2026-08-11T18:45:04Z Caribiana 8320 200379 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Advertentie. "Amigoe di Curacao : weekblad voor de Curacaosche eilanden". [Willemstad, 29-04-1975, p. 3. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ exzatq1p1wffef4l988a80mmyjr9orf 200389 200379 2026-08-11T19:54:02Z Caribiana 8320 200389 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref><ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref><ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ mlwada0d4cq634yjee7kcgr8t6sjkyg 200390 200389 2026-08-11T19:54:58Z Caribiana 8320 200390 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio trabou. Un di e inisiativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayernan di skirbimento, direkshon i presentashon, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroyá nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un importante plataforma pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 6puj7gz4ofv6s498gwge6hs8mek4n63 200391 200390 2026-08-11T20:00:14Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200391 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), funda na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ liyrk0e9ajr0xvj8k4xcqiyu6c2uak0 200392 200391 2026-08-11T20:14:39Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200392 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lanta na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo. Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ ft38onitzpptxpn5eh3gxy13szgcng4 200393 200392 2026-08-11T20:21:55Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200393 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>[[citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 030qu87ddywz1u8jnhcrvmebvrsf92u 200394 200393 2026-08-11T20:24:26Z Caribiana 8320 200394 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formashon artistiko. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte i otro proyektonan ku a stimulá intercambio entre artistanan Arubano i profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto ku Nicoline Nagtzaam den e proyekto internacional IDEA Cambio di Horizonte, ku a reuni partisipantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa artistico. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formashon di hóbennan, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone énfasis riba su trabou prolongá komo docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ ppi9ous037xhli2ruw824c2crf679f2 200395 200394 2026-08-11T20:28:35Z Caribiana 8320 200395 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Despues el a bay studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di e Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ km9pawrfmo44j6dinihcqmcxbxn1w85 200396 200395 2026-08-11T20:41:44Z Caribiana 8320 200396 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ brzz94nmdkowrq943z8rqd2g00n3koo 200397 200396 2026-08-11T20:48:11Z Caribiana 8320 200397 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3] E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 1hsbot4i9zh0n9c6boa1lzd6g4cn9o5 200398 200397 2026-08-11T21:12:41Z Caribiana 8320 200398 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''E Arkitecto'' (Teatro Interdisciplinario, 1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>Zuthousiastme bij Arubaanse acteurs en rigisseurs AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’. "Amigoe". Curaçao, 18-12-1990, p. 9. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ sq4ztg7bee8fbclkh7d8l2lbehk6c2t 200399 200398 2026-08-11T21:16:23Z Caribiana 8320 200399 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''E Arkitecto'' (Teatro Interdisciplinario, 1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 1o9ybz4xc86ug5csv4vqdzqmatgxarn 200400 200399 2026-08-11T21:46:58Z Caribiana 8320 200400 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ e2p8bdp7jyfsueb9eoe80fu5l5b8tu8 200408 200400 2026-08-11T23:04:36Z Caribiana 8320 /* Teatro y enseñansa */ 200408 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra. Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ e5691hsptps9496utnev1n9pqrft3t9 200409 200408 2026-08-11T23:07:41Z Caribiana 8320 200409 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.[2][3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ r2yiny0q23vaq28ehmfp0vgk7fah0zj 200410 200409 2026-08-11T23:10:42Z Caribiana 8320 200410 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan y fayecemento=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ rhtze0y8wxoeq6yai2u0zj8hlgd9nb7 200412 200410 2026-08-12T08:21:31Z Caribiana 8320 200412 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong entre e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Den su trabou na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ g0loye79zda18s1llio9n9pd8uxupxs 200413 200412 2026-08-12T08:38:43Z Caribiana 8320 200413 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues ku Burny Every a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Den e funshon aki, el a desaroyá, den konsultashon ku e direkshon, un programa di Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten (CKV) pa formá futuro docenten den arte i teatro.[5][9] === Actriz === Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, el a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA), caminda el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ h01mjv5nrny6m1w1lzljwqttmrevwwy 200414 200413 2026-08-12T08:50:00Z Caribiana 8320 200414 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ Pending: [[Jan Hendrik Beaujon]] - [[Sharina Gumbs]] - [[Julie Oduber-Quigley]] - [[Street art na Aruba]] - [[Darwin Winklaar]] - [[Mo Mohamed]] - [[Igmar Reyes]] - [[Wim de Waal]] * [https://www.parool.nl/kunst-media/darwin-winklaar-is-modetalent-van-het-jaar~b05c27b2/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Darwin Winklaar is modetalent van het jaar], Fiona Hering, Het Parool, 7 juli 2021 * [https://caribischnetwerk.ntr.nl/2023/01/15/ontwerper-en-muzikant-darwin-winklaar-arubaanse-multi-talent-die-mode-overstijgt/ Ontwerper en muzikant Darwin Winklaar, ‘Arubaanse multi-talent die mode overstijgt’], Ret Karibense, Joan de Windt, 15 januari 2023 -------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Imy Josephine Cecile Lasten | imagen = Amy Lasten.jpeg |fecha nacemento = [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] |luga fayecimento = |alias = Amy Lasten |ofishi = actriz, docente drama y director di teatro |mayornan = |casa = Stanley Heinze | yui = 2 |estilo = |distincion = [[Premio Nacional di Teatro]] <small>2007</small> |obra = }} '''Imy Josephine Cecile (Amy) Lasten''' (☆ [[24 di novèmber|24 di november]] [[1953]] - † [[8 di ougùstùs|8 di augustus]] [[2026]] na [[Aruba]]) tabata un actriz, docente drama, director di teatro y promotor cultural di Aruba. Durante un carera di mas cu cuater decada, el a hunga un papel importante den e desaroyo, profesionalisacion y enseñansa di teatro na Aruba, cu un enfoke special riba formacion di hoben y desaroyo di talento den arte di tarima.[1][5] == Biografia == Amy Lasten tabata e yiu mas jong di e seis yui di Celsa Medema y Jossy Lasten.<ref>{{citeer web|titel=Overlijdensbericht|werk=[[Amigoe]]|datum=1975-04-29|bezochtdatum=2026-08-11|via=Delpher.nl|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010998600:mpeg21:p003}}</ref> El a sigui su formacion profesional na Hulanda. Na 1976, el a gradua cum laude na Academia Social na [[Breda]].<ref>{{citeer web|titel=Amy Lasten cum laude geslaagd|werk=[[Amigoe]]|datum=1976-05-29|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010460274:mpeg21:p005}}</ref> Lasten a cuminsa su carera como trahado social-cultural na fundacion Osticeba (Organisacion pa stimula centronan di bario na Aruba), unda el a traha entre 1977 y 1982.<ref>{{citeer web|titel=Soc. Cultureel Werkers voor BC-stichting|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-01-20|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639056:mpeg21:p006}}</ref> Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinta hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro den un forma interactivo cu presentacionnan riba caya, den publico y completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario cu ta e consecuencia di un of otro forma di opresion via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publico mester sigui pensa riba e problemanan y trata na busca solucionnan pa combati e opresion, cu ta tuma luga den comunidad.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Despues e ta bolbe Hulanda pa studia na Toneelschool di Amsterdam, awor parti di Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na 1985, el a gradua como docente di teatro di prome grado, cu specialisacion den drama y direccion teatral.<ref name=:"2">[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref><ref name=:"4"/> Na regreso na Aruba, Lasten a pone su formacion profesional na servicio di desaroyo di e sector teatral local. Durante su 13 aña di servicio na Instituto di Cultura Aruba (awor Departamento di Cultura), el a enfoca su mes riba profesionalisacion di teatro y, particularmente, riba hobennan interesa pa mundo di arte di tarima.<ref name=:"2"/>[3] Rond di 2001, despues cu [[Burny Every]] a bay cu pensioen, Lasten a bira docente di teatro na [[Instituto Pedagogico Arubano]] (IPA).<ref name=:"2"/> === Actriz === Durante su periodo di estudio y trabou na [[Hulanda]], Lasten tambe a actua como actriz. Un di su presentacionnan tabata den ''Vrouwen tussen twee kulturen'', un obra presenta na De Balie na [[Amsterdam]] cu tabata trata e experencia di studiantenan Antiano na Hulanda y nan relacion cu diferente cultura.<ref name=:"4">{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Als actrice was Lasten o.a. te zien in ''Bao Kwihi'' (1990) y ''E Arkitecto'' (1990), welk stuk in Noorwegen werd opgevoerd tijdens de World Theater Festival 1991.<ref>FARPA op toneel in Noorwegen. "Amigoe". Curaçao, 28-06-1991, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644444:mpeg21:p005</ref> ===Teatro y enseñansa=== Lasten a desaroyá un amplio programa di curso y tayer pa hubentud y otro interesadonan den teatro. E formacion tabata cubri tanto e aspectonan creativo como tecnico di teatro, incluyendo actuacion, direccion, skirbimento di texto teatral, decor, iluminacion y zonido.<ref name=:"2"/>[3] E cursonan aki a resulta den presentacion y festivalnan, cada dos aña, den cua e cursistanan mes tabata presenta nan propio obra.<ref name=:"2"/> Un di e iniciativanan importante tabata Festival di Teatro Sembra y Cosecha (FesTeSeCo), lansa na 1989 como un plataforma pa forma actor y directornan nobo.<ref>{{citeer web|titel=Festeco met toneelfestival|werk=[[Amigoe]]|datum=1989-06-19|bezochtdatum=2026-08-11|url= https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010642631:mpeg21:p005}}</ref> Mediante tayer di skirbimento, direccion y presentacion, e festival a duna alrededor di 100 hende di diferente edad oportunidad pa desaroya nan talento teatral.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8">[https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten In Memoriam: Amy Lasten], [[Telearuba]] (10 di augustus 2026)</ref> Lasten tambe a contribui na e desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte (FARPA), di cua e tabata presidente, cu a bira un plataforma importante pa teatro na Aruba. Bou di su liderato, FARPA a experimenta cu diferente manera di presenta teatro, incluyendo luganan alternativo manera den scol, centro di bario, edificio bashi y espacio publico.<ref name=:"2"/>[3]<ref>{{citeer web|auteur=[[Joyce Pereira]]|titel=AMY LASTEN: ‘Behoefte aan klein theater en trainigscentrum’|werk=[[Amigoe]]|datum=1990-12-18|bezochtdatum=2026-08-11|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643978:mpeg21:p025}}</ref> E manera di traha aki tabata cuadra cu su concepto di teatro como algo mas cu solamente entretenemento: un medio pa yega na hende, stimula creatividad, fortalece confiansa personal y pone temanan social riba mesa.<ref name=":8"/> Lasten tambe a hunga un papel importante den formacion di futuro docente. Den su funcion na IPA, el a desaroya un programa di ''Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten'' (CKV) pa forma futuro docente den arte y teatro.<ref name=:"2"/>[3]<ref name=":8"/> ===Teatro pa hoben y den bario=== Un di e elementonan mas constante den e carera di Lasten tabata su compromiso cu formacion di hoben. A traves di curso, tayer y proyecto den diferente parti di Aruba, el a duna hobennan oportunidad pa conoce teatro y desaroya habilidadnan manera disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes.<ref name=":8"/> Proyectonan den barionan tabata combina teatro cu musica, baile y otro formanan di expresion artistico, haciendo arte di tarima mas accesibel pa un publico mas amplio. Un ehempel tabata "Stars on Stage" (Streanan riba Escenario), cu a envolvi mas cu 300 hoben.<ref name=":8"/> ===Cooperashon internacional=== Lasten a partisipá tambe den diferente proyekto i inisiativa internacional relashoná ku teatro i formacion artistico. Entre nan tabata FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte y otro proyectonan cu a stimula intercambio entre artistanan Arubano y profesionalnan cultural di Caribe, Europa i otro regionnan.[8] Na 2011, el a traha hunto cu Nicoline Nagtzaam den e proyecto internacional IDEA Cambio di Horizonte, cu a reuni participantenan di varios pais, entre nan Brasil, Hulanda, Fransia, Turkia, Bélgica i Nicaragua.[2] ===Ultimo añanan=== Durante e ultimo añanan di su bida, Lasten a keda activo riba tereno di teatro y enseñansa. Na october 2025, el a forma parti di un delegacion relaciona cu Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten cu a bishitá Aruba pa desaroyá un programa di formacion di docente di teatro adapta na e realidad di e islanan Caribense den Reino.[6][7] Tambe e tabata duna acto di presencia na diferente actividad cultural na Aruba, mustrando cu su envolvimento continuo den bida cultural di e isla.[7] Amy Lasten a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. El a laga atras su esposo, Stanley Heinze, y nan dos yiu.[1] ==Reconocemento y legado== Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte di tarima y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> Pa su aporte na desaroyo di teatro i formacion di hoben, Lasten a ricibí e Premio Nacional di Teatro di Aruba na 2007.[1][6] E reconocemento a pone enfasis riba su trabou prolonga como docente di teatro, su kontribushon na Seccion di Teatro di Instituto di Cultura i su esforsonan pa forma un generashon nobo di aktornan i kreativo.[6] Na 2024, Lasten a ricibí un otro reconocemento special, hunto cu otro docentenan di teatro, pa su kontribushon pedagógiko na desaroyo di teatro na Aruba.[6] Su legado ta mas grandi ku e lista di obra i proyektonan teatral den kua el a partisipá. Pa mas ku kuater década, el a traha komo actriz, directora, docente i promotor cultural, pero su aporte mas duradero ta probablemente su trabou den formashon di hóbennan i profesionalisashon di teatro na Aruba.[5][8] A traves di su kursonan, tayernan, festivalnan i programa di formashon, Lasten a yuda crea oportunidatnan pa generashonnan di aktornan, direktornan, docentenan i otro kreativo. Su vision di teatro komo un instrumento pa eduká, fortalesé komunidat i duna hende un bos ta forma un parti importante di su herensia den e historia cultural di Aruba.<ref name=":8"/> Departamento di Cultura Aruba a honra su memoria komo un profesional distingui ku a laga un marca profundo riba e desaroyo di teatro i edukashon artistiko na Aruba.<ref name=":8"/> {{Appendix}} Di e manera aki, su influencia no a keda solamente cu e alumno y actornan cu el a forma personalmente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion a traves di e docentenan cu a haya formacion bou di su guia.<ref name=":8"/> ===Teatro Foro === Na 1980 Lasten a tuma initiativa pa lanta Teatro Foro na Aruba cu un grupo di trinti hende cu ya tabata traha den teatro. Teatro Foro ta un forma di teatro cu ta trata problemanan di bida diario den un forma interactivo. Su presentacionnan ta tuma luga riba kaya, den publico y ta completamente gratis. Meta di Teatro Foro ta pa trata problemanan di bida diario ku ta e konsekuensia di un of otro forma di opreshon via e medio teatro, p'asina yega na un consientisacion cerca e publico. E publiko mester sigui pensa riba e problemanan i trata na buska solushonnan pa kombati e opreshon, ku ta tuma lugar den nos komunidat.<ref>[https://archive.org/details/BNA-DIG-SKOLIKOMUNIDAT-198304/page/n15/mode/1up?q=amy+lasten Teatro Foro], Skol & Komunidat (april 1983)</ref> Den decada di 1980, Lasten a forma parti di e desaroyo di Teatro Foro na Aruba, un forma di teatro interaktivo ku tabata presenta obra den espasionan públiko i tabata envolvé e públiko mas direktamente den e eksperensia teatral.[2] E experencia aki a contribuí na un vision di teatro caminda e espacio, e actornan y e publico tabata forma un parti integral di e presentacion. E eksperimento ku diferente lokashon, iluminashon, zonido i manera di interakshon a amplia e posibilidatnan di direccion teatral na Aruba.[2][3] Amy Lasten vertelde over Teatro Foro: dit is een theatervorm waarbij actuele problemen sterk overdreven worden uitgebeeld. Het thema is altijd onderdrukking in de een of andere vorm. Scenes werden herhaald, waarbij iemand uit het publiek stop kon roepen en de rol over kon nemen van de onderdrukte om zo te proberen een verandering teweeg te brengen in de uitgebeelde situatie. Uit de reacties van het publiek bleek wel dat men zeer betrokken was bij het geheel.<ref>Conclusie van geslaagde workshop: Verandering moet bij vrouw zelf beginnen. "Amigoe". Curaçao, 31-08-1981, p. 5. Geraadpleegd op Delpher op 11-08-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010640596:mpeg21:p005</ref> -------- (1) Lasten tabata casa cu Stanley Heinze y hunto nan tabatin dos yu. El a fayece dia 8 di augustus 2026 na edad di 72 aña. Na aña 2007, el a ricibi e [[Premio Nacional di Teatro]] di Aruba, pa su incansable aporte na e desaroyo di arte escenico y su trabao cu e generacionnan nobo.<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/e-hopi-destaca-maestro-di-teatro-actriz-y-juffrouw-amy-lasten-a-fayece E hopi destaca maestro di teatro, actriz y juffrouw Amy Lasten a fayece], Diario (10 di augustus 2026)</ref> --------- (2) {{Persoon |Naam=Amy Lasten |Sorteernaam=Lasten, Amy |Geslacht=Vrouw |Geboorteland=Aruba |Beroep=Acteur |Discipline=Toneel |VIAF=288621913 |Adlib=people/44033 |Biografie=Amy Lasten kreeg haar toneelopleiding aan de Theaterschool van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze in 1985 haar diploma eerstegraads theaterdocent behaalde. Terug op Aruba stond Lasten aan de wieg van het Teatro Foro dat in de jaren ‘80 maatschappijkritisch, interactief toneel bracht in allerlei openbare ruimtes, zoals drukke straten en stadspleinen, vergelijkbaar met het Teatro Foro van Gibi Bacilio op Curacao. In de jaren ’90 was ze leidster van de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) waarin ze samenwerkt met dramadocente uit Nederland Nicoline Nagtzaam.<ref>[https://theaterencyclopedie.nl/wiki/Amy_Lasten Amy Lasten], Theaterencyclopedie</ref> Naast haar eigen theaterprojecten is Lasten zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de theatereducatie op Aruba. Vanaf het begin van haar dertienjarige dienstverband bij Instituto di Cultura heeft Lasten zich gericht op de professionalisering, waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze hielp deze jongeren, via cursussen en workshops, zich te ontwikkelen op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel, de regie, de vormgeving van decors, gebruik van licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Deze toneelcursussen mondden uit in tweejaarlijkse toneelfestivals met presentaties van eigen werk door de deelnemers. Zo werden in de loop van de tijd een flink aantal kleinere en grotere stukken gebracht in Cas di Cultura. Door het gedeeltelijk dichtdraaien van de subsidiekraan kwam er in de jaren ’90 een einde aan deze op de toneelcursussen gebaseerde voorstellingen in Cas di Cultura. Dat Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan werken bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. De presentaties werden aangepast aan de beschikbare locaties, zoals de hal en binnenplaats van een leegstaand schoolgebouw. Het leidde tot een ander type toneel. Het uitgangspunt was steeds de ruimte waarin gespeeld werd, waarbij decors en rekwisieten aan de te bespelen plaats werden aangepast. Door samenwerking met docent Nicoline Nagtzaam van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten kwamen in de jaren ’90 stagiaires uit Nederland die op Aruba hun afstudeerproject en een vormingsproject verzorgden. Ook dat gaf vernieuwende impulsen en leidde tot diverse presentaties, zoals Romeo y Julieta. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming podiumkunsten. De studenten die een tweedegraads opleiding volgden werden veelal gerecruteerd uit de cursisten die al eerder deel hadden genomen aan de cursussen van Instituto di Cultura. In 2011 werkte Lasten samen met Nicoline Nagtzaam mee aan het internationale IDEA-project Cambio di Horizonte, waarbij acht landen, Brazilië, Nederland, Frankrijk, Turkije, België en Nicaragua betrokken waren ----------------- (3) Amy Lasten: multimedia in de bario Eind jaren tachtig kreeg theatermaakster Amy Lasten (Aruba ...), toen de bloeitijd van het toneel van de jaren zeventig in feite al op haar retour was, als medewerker van Instituto di Cultura de moeilijke taak het toneelleven actief te ontwikkelen. Ze ontving haar toneelopleiding aan de theaterschool die tegenwoordig Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten heet, waar ze in 1985 haar diploma eerste graad theaterdocent behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://www.dbnl.org/tekst/rutg014bala01_01/rutg014bala01_01_0021.php|titel=Balans: Arubaans letterkundig leven. De periode van autonomie en status aparte 1954-2015|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=dbnl.org|datum=2016|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> Vanaf haar beginwerkzaamheden heeft Amy Lasten zich in haar dienstverband bij Instituto di Cultura gericht op de professionalisering waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Toen Burny Every met pensioen ging rond 2001, kreeg Amy Lasten een functie als theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano. Ze verzorgde er in overleg met de directie een eigen opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. ---------------- (4) Fundacion Arte Pro Arte en Amy Lasten Amy Lasten studeerde aan de Sociale Academie te Breda en aan de Toneelacademie, de tegenwoordige Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, waar ze haar eerstegraadsdiploma docente drama en regie in 1985 behaalde.<ref>{{citeer web|url=https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/honderd-jaar-arubaans-toneel-21/ |titel=Honderd jaar Arubaans toneel (21)|auteur=[[Wim Rutgers]]|werk=Caraïbisch Uitzicht|datum=|bezochtdatum=2026-08-11}}</ref> In Nederland trad Amy Lasten op als actrice in ''Vrouwen tussen twee kulturen'' dat in de Amsterdamse Balie vertoond werd vanuit de probleemstelling of Caribische studenten inderdaad tússen twee culturen, maar niet veeleer ín twee culturen hun weg vonden. In hun Europees-Nederlandse opleiding brachten de Caribische studenten nieuwe inhoudelijke en vormelijke elementen in. Zo bracht Amy Lasten een stuk over slavenleed en slavenverzet, zoals in E katibunan di Kenepa dat in 1985 in de sociëteit van het studentencentrum Uilenstede door de toneelgroep. ‘Maisha kibra’ opgevoerd werd onder regie van Amy Lasten. Het stuk gaat over het slavenleven op de Curaçaose plantage Kenepa en de strijd van Buchi Fiel tegen de slavendrijver en de shon, een strijd om eigenwaarde. Hij verliest de strijd zijn vrouw wordt verkocht en Buchi Fiel springt in de zee. Zo wordt Buchi Fiel symbool voor de onverzettelijke slaaf die zich niet bij zijn onmenselijke lot neerlegt, maar die als tot slaaf gemaakte die zijn waarde behoudt. Instituto di Cultura Op haar geboorte-eiland heeft Amy Lasten zich bij Osticeba en Instituto di Cultura gericht op de professionalisering van de theaterwereld waarbij ze zich met name inspande om jongeren te interesseren voor de wereld van het toneel. Ze werkte daarbij vanuit een nul-situatie via cursussen en workshops op het gebied van zowel technische als creatieve aspecten, zoals het toneelspel zelf, de regie, de vormgeving van decors en de effecten van licht en geluid, maar ook op het creatieve schrijven van toneelteksten. Vanuit haar theateropleiding zette Amy Lasten zich in als acteur, regisseur, begeleider van stagiaires, organisator van workshops en theatrale evenementen, in internationaal verband. Festeseco In 1989 werd FesTeSeCo ’89 (Festival di Teatro Sembra y Cosecha) opgericht met het doel om vanuit Instituto di Cultura nieuwe spelers en regisseurs op te leiden. De doelstelling werd geconcretiseerd door middel van tal van cursussen en workshops rond het schrijven, regisseren en presenteren van toneel. In samenwerking met Roland Tromp bracht Festeseco in 1989 door middel van de workshopvorm een aantal korte toneelstukken die geschreven en gedirigeerd werden door debutanten in de Arubaanse toneelwereld, waarbij tien groepen en honderd acteurs van 8 tot 61 jaar betrokken waren. Farpa In 1990 kreeg Aruba met de FARPA (Fundacion Arte Pro Arte) een nieuwe toneelgroep. Het hoofddoel van Farpa was het stimuleren van het toneelleven op Aruba. Het relatief dure Cas di Cultura werd ingeruild voor alternatieve locaties, zoals de leegstaande J.F. Kennedyschool, het gebouw van de Artesania, of de straat in ‘teatro foro’. Dat Amy Lasten noodgedwongen besloot om low budget te gaan, bracht beperkingen maar ook nieuwe mogelijkheden mee, die creatief uitgebuit werden. Daarbij werden de presentaties aangepast aan de beschikbare lokaliteiten. Het leidde tot een ander type toneel. Dit experimenteren met ruimte, licht, geluid en de plaatsen van de voorstelling ten opzichte van het aanwezige publiek leidde bovendien tot de vorming en professionalisering van nieuwe regiemogelijkheden die in workshopvorm verkend werden. --------------- Lasten established herself as one of Aruba’s prominent figures in theater and performing arts. Throughout her career, she worked as a theater teacher, actress, director and cultural advocate, dedicating much of her professional life to strengthening theatrical education and promoting the performing arts on the island.<ref>[https://arubanews.ca/aruba-mourns-amy-lasten/ Aruba Mourns Amy Lasten], arubanews.ca (10 di augustus 2026)</ref> Her professional training included studies at the Theater School of Amsterdam, where she obtained her qualification as a first-degree theater teacher in 1985. That education became the foundation for a career focused on developing artistic talent and creating opportunities for young people interested in theater. For many years, Lasten worked at Aruba’s Instituto di Cultura and, more recently, at the Department of Culture Aruba. In those roles, she contributed to efforts aimed at revitalizing and professionalizing the local theater sector. Her work included organizing creative and technical theater workshops, particularly for young people. Youth development remained one of the central themes of her career, and many actors and actresses who later became active in Aruba’s theater community received training, guidance or encouragement under her leadership. Aruba Mourns Amy Lasten not only because of her contribution as a performer and director, but also because of her influence as an educator. Through her work, she helped younger generations discover confidence, creativity and an appreciation for the performing arts. Lasten also taught artistic formation and performing arts at the Instituto Pedagogico Arubano (IPA), contributing to the education of future teachers and helping integrate artistic development into broader educational training. Her dedication to theater and culture received formal recognition in 2007, when she was honored during Aruba’s national theater awards. The prestigious recognition acknowledged her tireless contribution to the development of the performing arts and her commitment to working with new generations of artists. Her legacy can be seen in the many former students, performers and cultural professionals who benefited from her knowledge and mentorship over the years. Her work helped create opportunities for young people to experience theater not only as entertainment but also as a form of education, creativity and personal development. The news of her passing has brought sadness to colleagues, friends, former students and members of Aruba’s artistic community who knew her personally or were influenced by her work. DIARIO expressed sincere condolences to Amy Lasten’s family, colleagues, friends and former students. Her decades of dedication to theater, education and culture leave a lasting contribution to Aruba’s artistic history and to the generations of young performers she helped guide. --------- ORANJESTAD – De Arubaanse actrice, theatermaker en docent Amy Lasten is op 72-jarige leeftijd overleden. Dat meldt NoticiaCla. Lasten speelde tientallen jaren een belangrijke rol in de ontwikkeling en professionalisering van het theater op Aruba, met bijzondere aandacht voor jongeren en theatereducatie.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden https://www.aruba.nu/nieuws/algemeen/93467/arubaanse-theatermaker-en-docent-amy-lasten-72-overleden], aruba.nu (10 di augustus 2026)</ref> Lasten volgde haar professionele theateropleiding in Nederland. In 1985 behaalde zij haar eerstegraads diploma als theaterdocent aan de theaterschool die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba ging zij aan de slag bij het Instituto di Cultura, waar zij zich toelegde op de verdere ontwikkeling van het lokale theater. Daarbij richtte Lasten zich nadrukkelijk op jonge mensen. Zij organiseerde cursussen en workshops op het gebied van acteren, regie, decor, licht en geluid en het schrijven van toneelteksten. Uit die activiteiten ontstonden toneelfestivals waarbij deelnemers zelf producties presenteerden. Theater buiten de schouwburg Vanaf 1990 was Lasten creatief leider van FARPA, Fundacion pro Arte pa Arte. De groep bracht zowel historische als actuele stukken en koos er geregeld voor om niet in de grote schouwburg, maar op kleinere en alternatieve locaties te spelen. Die werkwijze sloot aan bij Lastens opvatting dat theater niet alleen amusement moest zijn, maar ook een middel om mensen te bereiken, op te leiden en maatschappelijke onderwerpen bespreekbaar te maken. Rond 2001 werd zij theaterdocent aan het Instituto Pedagogico Arubano (IPA). Daar ontwikkelde zij een opleiding Cultureel Kunstzinnige Vorming Podiumkunsten. Vanuit die opleiding ontstonden ook activiteiten in de buurten, waarbij jongeren in verschillende buurtcentra theater maakten over onderwerpen uit hun eigen leefwereld. Nationale erkenning Voor haar werk kreeg Lasten in 2007 de Premio Nacional di Teatro. Daarbij werd vooral haar langdurige inzet voor jongeren, haar werk als theaterdocent en haar activiteiten bij de theaterafdeling van Instituto di Cultura genoemd. Onder haar leiding werden onder meer workshops en het theaterfestival FESTESECO georganiseerd. Ook in 2024 werd zij opnieuw onderscheiden. Bij de uitreiking van de Premio Nacional di Teatro aan IPA kreeg Lasten samen met andere theaterdocenten een speciale erkenning voor haar pedagogische bijdrage aan de ontwikkeling van het Arubaanse theater. Tot op hoge leeftijd actief Lasten bleef tot kort voor haar overlijden betrokken bij theateronderwijs. In oktober 2025 maakte zij nog deel uit van een delegatie van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten die Aruba bezocht voor de ontwikkeling van een verkorte theaterdocentenopleiding op maat voor de Caribische delen van het Koninkrijk. De opleiding wordt samen met de ABC- en SSS-eilanden ontwikkeld. Daarmee bleef Lasten zich bezighouden met hetzelfde terrein waarop zij decennia eerder begon: het opleiden van nieuwe theatermakers en het versterken van de professionele infrastructuur rond podiumkunsten op Aruba. Met haar overlijden verliest Aruba een theatermaker die niet alleen zelf op het podium stond en producties maakte, maar vooral ook generaties jongeren, acteurs en docenten hielp hun plaats binnen het Arubaanse culturele leven te vinden. -------- ORANJESTAD – Aruba heeft een van de mensen verloren die decennialang hun stempel hebben gedrukt op het theater, het kunstonderwijs en het culturele leven van het eiland. Amy Lasten, actrice, theatermaker en theaterdocent, is op 72-jarige leeftijd overleden. Haar overlijden laat een grote leegte achter in een culturele sector die jarenlang heeft kunnen profiteren van haar kennis, creativiteit en betrokkenheid.<ref>https://www.noticiacla.com/news/39169 Aruba verliest prominente theater- en cultuurpersoonlijkheid Amy Lasten], NoticiaCla (9 di augustus 2026)</ref> Amy Lasten was veel meer dan een bekend gezicht op het toneel. Historische bronnen over het Arubaanse theater omschrijven haar als actrice, theatermaker en theaterdocent die een belangrijke rol heeft gespeeld bij de professionalisering en ontwikkeling van het theater op Aruba. Ze beschikte over een gedegen professionele opleiding. Lasten studeerde theater in Nederland en studeerde af als eerstegraads theaterdocent aan de instelling die tegenwoordig deel uitmaakt van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Na haar terugkeer naar Aruba zette zij zich volledig in voor de ontwikkeling van het lokale theater. Als medewerker van het Instituto di Cultura kreeg zij onder meer de taak om het theaterleven op het eiland een nieuwe impuls te geven. Haar werk beperkte zich niet tot producties op het podium. Lasten stak veel energie in het opleiden van anderen en in het creëren van ruimte voor nieuw talent. Haar naam is nauw verbonden met Fundacion Arte Pro Arte, een organisatie die heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van acteurs, docenten en andere professionals in de kunstsector. Haar invloed is ook terug te zien in de loopbanen van Arubaanse makers die via haar opleidingen of organisaties hun weg in de culturele wereld vonden. De geschiedenis van het Arubaanse theater laat zien dat Lasten deel uitmaakte van een generatie professionals die het theater naar een hoger en professioneler niveau wilde tillen. Zij behoorde tot een groep Arubaanse regisseurs en theatermakers die in Nederland een theateropleiding volgden en die kennis vervolgens toepasten binnen de Arubaanse samenleving. Ook buiten Aruba was Lasten actief. In Nederland trad zij onder meer op als actrice in de productie Vrouwen tussen twee kulturen, die in De Balie in Amsterdam werd opgevoerd. Het stuk behandelde de culturele ervaringen van Caribische studenten in Nederland. Mogelijk ligt haar meest blijvende bijdrage echter in haar visie op theater. Voor Lasten was theater niet alleen amusement, maar ook een middel om mensen te vormen, bewustzijn te creëren en gemeenschappen met elkaar te verbinden. Publicaties over de culturele geschiedenis van Aruba wijzen onder meer op haar aandacht voor theater in de wijken en voor verschillende vormen van expressie waarmee kunst toegankelijker kon worden gemaakt voor een breder publiek. Tot voor kort bleef Lasten nauw betrokken bij culturele en educatieve ontwikkelingen. In oktober 2025 maakte zij deel uit van een delegatie die verbonden was aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en een bezoek bracht aan het Departamento di Cultura Aruba in het kader van samenwerking op het gebied van onderwijs, cultuur en wetenschap. De regering omschreef die ontmoeting als productief en inspirerend voor de toekomst van de creatieve en educatieve sector op Aruba. Ook in februari 2026 werd Lasten nog gezien bij culturele activiteiten. Zo was zij aanwezig bij een lezing van Fundacion Lanta Papiamento in de Nationale Bibliotheek, waar verschillende personen uit de gemeenschap bijeenkwamen ter ondersteuning van de ontwikkeling en het behoud van taal en cultuur. Haar nalatenschap gaat daarmee veel verder dan een opsomming van theaterproducties. Amy Lasten leidde mensen op, creëerde kansen, droeg bij aan de professionalisering van het theater en hielp een generatie vormen die de Arubaanse cultuur beschouwt als iets dat studie, discipline en ruimte om zich te ontwikkelen verdient. Met haar overlijden verliest Aruba een belangrijke persoonlijkheid uit het culturele leven. Maar via de acteurs, docenten, makers en studenten die zij heeft begeleid, en via het culturele landschap waaraan zij heeft helpen bouwen, zal de invloed van Amy Lasten aanwezig blijven. -------- (8) Departamento di Cultura Aruba ta honra memoria di Amy Lasten, un profesional distingui cu a laga un marca profundo den desaroyo di teatro y educacion artistico na nos isla. Como actriz, directora, docente y promotor cultural, Amy a dedica gran parti di su bida na crea oportunidad pa otro. Su compromiso cu teatro no tabata limita na escenario; e tabata mira arte como un medio pa educa, trece hende hunto, fortalece confiansa personal y trata temanan social cu ta importante pa comunidad.<ref>https://telearuba.aw/article/in-memoriam-amy-lasten 𝐈𝐍 𝐌𝐄𝐌𝐎𝐑𝐈𝐀𝐌: 𝐀𝐌𝐘 𝐋𝐀𝐒𝐓𝐄𝐍 (10 di augustus 2026)</ref> Amy a inicia su formacion na Academia Social na Breda y despues a specialisa su mes na Hulanda den drama y direccion teatral. Na 1985, el a gradua como docente di teatro na e instituto cu actualmente ta conoci como ‘Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten’. E preparacion aki a duna Amy e base profesional pa bolbe Aruba y contribui activamente na crecemento di nos sector teatral. Durante un periodo importante di su carera, Amy a forma parti di Instituto di Cultura Aruba, actualmente Departamento di Cultura Aruba. For di Seccion di Teatro, el a dirigi un trabou valioso pa acerca arte dramatico na hoben y adulto. Cu su guia, hopi participante a haya formacion den actuacion, direccion, skirbimento di obra teatral, escenografia y e maneho creativo di luz y zonido. Su labor a yuda crea un generacion nobo di talento. Un ehempel importante ta Festival di Teatro Sembra y Cosecha – FesTeSeCo, inicia na 1989. E plataforma aki a permiti participante di diferente edad explora nan creatividad, presenta nan propio obra y adkiri experiencia tanto dilanti, como tras di escenario. Amy tambe tabata estrechamente liga na creacion y desaroyo di Fundacion Arte Pro Arte – FARPA. Mediante e fundacion aki, el a contribui na duna teatro un caracter mas accesibel y mas cerca di comunidad. Presentacionnan no a keda limita na escenario tradicional, sino a haya luga den scol, centro di bario, edificio alternativo y espacio publico. E vision aki a crea otro forma di interaccion entre actor, publico y e espacio den cual e historia ta haya bida. E dimension social y educativo tabata semper presente den su trabou. Den diferente bario, Amy a stimula actividadnan cu a combina teatro, musica, baile y otro forma di expresion. Proyecto manera ‘Stars on Stage’ (Streanan riba Escenario) a envolvi mas di trescien hoben y a brinda nan un ambiente pa desaroya disciplina, cooperacion, creatividad y confiansa den nan mes. Su influencia a yega tambe na formacion di futuro docente. Como un di e pioneronan di ‘Cultureel Kunstzinnige Vorming’ (CKV) na Instituto Pedagogico Arubano (IPA), Amy a yuda integra cultura y arte den preparacion profesional di maestronan. Asina, su conocemento no a keda solamente cu e participantennan cu el a guia directamente, sino a sigui pasa pa siguiente generacion mediante e docentenan cu el a forma. E aporte di Amy Lasten a trascende frontera di Aruba. Su participacion na FITA, Carifesta, Cambio di Horizonte, E Arquitecto y su Invitadonan y otro iniciativa internacional a fortalece intercambio entre artista Arubiano y profesional cultural for di Caribe, Europa y otro parti di mundo. Na 2007, Amy Lasten a ricibi un merecido reconocemento pa su trayectoria, e Premio Nacional di Teatro, pa su dedicacion na enseñansa di teatro y su aporte incansabel na formacion di hobennan. E reconocemento aki a confirma e balor di un profesional cu a pone su talento y bida na servicio di cultura y comunidad. E herencia cultural cu Amy ta laga atras no ta existi solamente den e produccionnan cu el a dirigi of den e proyectonan cu el a inicia. Su legado ta sigui biba den e actor, director, docente y creado, cu a descubri nan talento bou di su guia, y den tur e hobennan cu a siña cu arte por duna nan un bos y habri porta pa nan futuro. Pa Departamento di Cultura Aruba (DCA), ta un honor cu Amy Lasten a forma parti di e historia di nos institucion. Su vision, profesionalismo y entrega a contribui na construi un base importante pa e desaroyo di teatro y educacion artistico na Aruba. {{Appendix}} -------------------------- '''Anselmo (Chemmy) Kock''' (☆ [[1932]] na Aruba - ? [[Aruba]]) tabata un fotografo y cinematografo profesional. E ta considera e pionero di cinematografia riba Aruba. --- Minister di Asuntunan Sosial & Ekonómiko i Kultura di Aruba, Michelle Hooyboer-Winklaar, a tuma un ratu pa honra e pionero di sinematografia riba Aruba, Anselmo “Chemmy” Kock, durante e seremonia di premiashon di e Aruba International Film Festival Caribbean Spotlight Series ku a tuma lugá na Gold Coast Villas riba djaluna anochi, 13 di yüni.<ref>Rosalie Klein, [https://archive.org/details/BNA-DIG-DOCUMENTACION-008990/mode/1up?q=rosalie+klein AIFF =r Bi Department of Culture honor Aruba’s first cinematographer, Anselmo Kock], The Morning News (15 di juni 2011)</ref> Chemmy, naci na 1932, a cuminsa su carera laboral na edad di 14 aña, finalmente tumando un trabao na Refineria di Lago na San Nicolas. Su creatividad a wordo nota pa e director di e refineria, kende a sugeri pa e sigui un curso den fotografia; na 1962 nan a transferí Chemmy pa e ofisinanan di Esso News, i a mand’é pa Merka pa train pa bira un “Fotografo Industrial.” 1965, Chemmy a biaha pa Santa Barbara, California pa studia sinematografia i a siña na Hulanda serka Jan Bonker, promé ku habri su propio studio na San Nicolas. El a wòrdu kontratá pa gobièrnu di Aruba na 1967 pa bira nan historiadó ofisial di pelíkula, i un gran parti di su imágennan ta konserbá den Archivo di Biblioteka Nashonal riba Bachstraat na Oranjestad. Su karera largu ta inkluí di a wòrdu onrá na 1985 pa su kaptura históriko di e Konferensha di Mesa Rondó final na Hulanda ora cu Aruba su autonomia dentro di Reino Hulandes“Status Aparte” for di e otro islanan di Antiyas Hulandes, a wordo otorga. Chemmy su contribucionnan pa capta historia di Aruba y inspira cineastanan hoben di awendia a wordo rindi homenahe door di present’e cu un portret di dje pinta pa e artista local renombra Frank Croes. * Expositie ''E lens di mi wowo'' patronisa pa RBC.<ref>Sharina Henriquez, [https://archive.org/details/BNA-DIG-AMIGOE-ARUBA-2012-08-31/page/n4/mode/1up?q=chemmy+kock Jubilerend expo persfotografie geopend], [[Amigoe]] (31 di augustus 2012)</ref> {{Appendix}} ----------- {{Variante|a}} {{Infobox persona| variante = a | infobox_tipo = | nomber = | alias = ''Jan Cultuur'' | fecha nacemento = [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] | fecha fayecemento= [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] | imagen = | descripcion = | nomber completo = Jan Hendrik Beaujon }} '''Jan Hendrik Beaujon''' (Oranjestad, [[15 di febrüari|15 di februari]] [[1905]] na - Aruba, [[21 di mart|21 di maart]] [[1989]] na [[Aruba]]) tabata un administrador Antiano. E tabata haya e apodo ''Jan Cultuur''. == Biografia == en.wiki: Jan Beaujon tabata yiu di Mercedes Roos y e comerciante Frederik Johannes Caspar (Fechi) Beaujon, escritor di e poema ''Atardi'' na Papiamentu.<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/f-j-c-beaujon/ Verhandeling over Atardi] (geraadpleegd 27 oktober 2024)</ref> E mes tabata kasá ku Violet Eunice Thielen. Su edukashon a konsistí di skol públiko i skol di anochi, suplementá pa kursonan privá. Despues el a studia pa algun tempo na “Asociacion di Maestronan” na Amsterdam. Atrobe na Aruba en realidad el a bira docente (1923-1925), pero despues el a traha na “Fitzsimmons Drilling Company” na Maracaibo (1925-1929). For di 1931 el a traha den e departamento di personal di Lago Oil & Transport Co. Ltd., prome na Maracaibo, algun aña despues na Aruba. Durante cu e tabata traha eynan, el a haci viahenan di estudio pa Merca riba tereno di siguridad. El a pasa door di varios promocion dentro di Lago, na 1955 e tabata Personeel Relatie Assistent. For di 1933 pa 1953 e tabata envolvi den e administracion di e comunidad protestant na Aruba; tambe el a sirbi den e sinodo di e Komunidat Protestant di Antia Hulandes den su totalidat. E tabata hopi envolvi cu Fundacion Teatro Aruba. Despues di tabata envolvi den e establecimento di Centro Cultural Aruba na 1949, e tabata su secretario y presidente den e siguiente añanan, te cu el a tuma su retiro na 1984. For di 1964 e tabata miembro di Conseho Consultativo pa Samenwerking Cultural (Hulanda – Antiyas) pa algun tempo, cual a culmina den su presidencia. Ora el a renunsiá for di e funshon ei el a keda nombrá Ridder in de Orden van de Leon di Hulanda. Otro funcionnan tabata presidente di e campaña di alivio “Aruba Yuda Aruba” (yudo despues di tormenta Hazel), fundador y presidente di Sportclub Caribe, co-fundador y director te alrededor di aña 1978 di Wilhelmina Stadium Foundation y miembro di directiva di Prince Bernhard Fund, miembro di directiva di Cruz Cora sucursal di Aruba y fundador di Sport Union Aruba. Mas aleu su trabou tabata konsistí di kontribuí na konsientisashon di e antiano riba tereno kultural i sosial. Su aviso di morto a indiká ku e tabata un portadó di e Klavel di Plata (1958), kabayero (165) i ofisial (despues(den e Orden di Oranje-Nassau (<1974), kabayero den e Orden di e Leon di Hulanda (1974), i Orden di Andrés Bello (di dos klase Hemeter tabatin 84 aña di edat i a wòrdu derá na e Santana di Protestante). riba Boerhaavestraat. {{Appendix}} Beaujon a traha pa Lago Oil & Transport Co. den Maracaibo i San Nicolas te su retiro na 1965. Durante i despues di su karrera profesional, e a dediká su energia na desaroyo kultural di Aruba.​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Liderato Kultural For di 1954 te 1983, Beaujon a sirbi komo presidente i direktor di e Centro Cultural Aruba (CCA), e prome centro kultural formal di e isla. E a yuda na e fundashon di e Stichting Schouwburg Aruba (Cas di Cultura) i tabata un miembro aktivo di e Prins Bernhard Cultuurfonds. Entre 1964 i 1975, e a forma parti di e Consejo di Asesor pa Koperashon Kultural den Reino Hulandes.​ bibliotecanacional.aw +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Rekonosementu Pa su kontribushon kultural, Beaujon a risibí varios honor:​ Zilveren Anjer di Prins Bernhard Fonds (1958)​ werkgroepcaraibischeletteren.nl Ofisier den Orde di Oranje-Nassau (1966)​ bes-reporter.com +2 werkgroepcaraibischeletteren.nl +2 Internet Archive +2 Ridder den Orde di e Leon Hulandes (1975)​ Na 1986, e Festival Internacional di Teatro di Aruba (FITA) a dediká su kinto edishon na Beaujon.​ Legado Beaujon a yuda na e fundashon di e grupo di teatro Mascaruba, ku a presenta mas di 80 obra, inkluyendo mas ku 20 di outornan lokal. E a traha pa un teatro Papiamento ku ta reflehá e identidad di e isla. Su trabou a gana e apelativo "Jan Kultuur" den komunidat Arubano.​ bes-reporter.com +9 Coleccion Aruba +9 Internet Archive +9 Internet Archive werkgroepcaraibischeletteren.nl +1 bibliotecanacional.aw +1 Beaujon a dediká su bida na promoshon di kultura i arte na Aruba, lanta un legado ku ta inspirá generashonnan futuro.​ ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Sharina Gumbs |fecha nacemento = |luga nacemento = {{ABW}} |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Sharina Gumbs''' (Aruba, 19??) is een Arubaans-Nederlands beeldend kunstenaar en sociaal werkster. Zij woont sedert 2014 op Aruba. Op 7-jarige leeftijd vertrok zij met haar moeder naar Nederland waar zij opgroeide. “art for development” Mainly self-taught artist. Did not finish studies only 3 of the 5 years. She does abstract work. Wth Caribbean flavor, there is movement in the work She conducts Art workshops for coaching and teambuilding. Kreeg cultuurprijs voor Fonds voor Cultuurparticipatie. Project ingediend voor subsidie. Thema inclusion. NOTES https://antilliaansdagblad.com/aruba/21745-arubaanse-sharina-gumbs-wint-gouden-c-2019 https://cultuurparticipatie.nl/actueel/39/minister-ingrid-van-engelshoven-reikt-gouden-c-uit-aan-sharina-gumbs http://www.awemainta.com/papers/AM200930/offline/download.pdf |titel=Sera conoci cu Sharina Gumbs|datum=30 september 2020 Sharina Gumbs ta fundadora di Soul2Soul - Mindful Art, Transformational and Creative Coaching for Teams, Management & Profesionals. Entre 2010 pa 2019 Sharina a exhibi su obranan di arte na varios pais na Europa, Aruba y Merca. Na 2020 Sharina a gana e premio Hulandes “De Gouden C” pa su proyecto di ‘Re-fill your cup with authenticity’ (yena bo copi cu autenticidad). Tempo Sharina tabata un mucha, Sharina tabata hopi introverto y verlegen, sinembargo el a haya un forma pa expresa su mes y duna un nificacion n’e mundo rond di dje. Su interes den e caracter humano y desaroyo di identidad a hib’e pa studia trabou social (1993-1998) y despues un educacion den sciencia di comportacion/orthopedagogia (2007-2012). Na 2009 –mientras e tabata traha simultaneamente como un guardian familiar, e tabata studia Orthopedagogia y criando 2 yiu di su mes como un mama soltera- Sharina a dicidi pa bay sigui un educacion part time den arte (2009-2012) na ‘De Nieuwe Akademie’. Na 2014 Sharina a muda bek pa su isla natal Aruba pa sigui su soño di bira un artista profesional y di un manera of otro combina esaki cu su studio di trahadora social. Sharina Gumbs ta un artista visual abstracto y ta haci obranan colorido y dinamico cu ta refleha identidad autentico. Desde 2010 pa awor Sharina a expone su arte na Europa y Merca. Pa medio di su organisacion Soul2Soul Mindful Art - Transformational & Creative Coaching for Teams, Management & Professionals, Sharina ta desaroya workshops pa individual como profesional. Den un workshop, participantenan di e sesionnan creativo di coaching ta siña tecnicanan basico pa crea un obra di arte abstracto, mientras nan ta explora nan vulnerabilidadnan den un manera divertido y nan ta mehora nan comunicacion y abilidadnan di resolve problema, di manera cu nan por expresa nan mes mihor y por enfrenta stress y otro cambionan na trabou. Cuminsando for di dialuna dia 28 di september ultimo cu Soul2Soul-Mindful Art Gallery (Aruba) ta facilita e serie di workshop di 3-dia di “Mindful Art” na Cas di Cultura. Cu e tipo di arte aki, e participante ta laga tur ansiedad cu den ultimo tempo ta afectando nos bay, kita stress y crea su mesun realidad retando nan mes den un forma hopi divertido pa traha riba nan desaroyo propio. E prome workshop dialuna dia 28 di september ta ‘Refill your cup with authenticity’. E di dos workshop ta yama ‘Reality-Check’ cu ta diamars dia 29 di september y e di tres dia e workshop ta yama: ‘Design your personality’ cual t’esun final awe diarazon dia 30 di september 2020. Diahuebs dia 1 di October 2020, e artista Sharina Gumbs lo ta expone su arte den un exposicion ‘The essence of me’. ----------------- {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Julie Oduber-Quigley |fecha nacemento = |luga nacemento = Puerto Rico |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} '''Julie Oduber-Quigley''', simply known as Julie discovered her passion for painting by experimenting at the young age of 16 when she picked up a paintbrush and tainted it with oil paint of her favorite colors; pink, blue, violet, and orange. To her surprise, she drew a perfect flower bud. Since then she took her brushes and colors to do many images of flowers. It is here that her passion to become an artist emerged. Julie was born in San Juan Puerto Rico to a very dominant mother who discouraged her from her passion and wanted her to pursue a career instead of painting. Nevertheless, Julie followed her heart and continue her painting abilities from time to time, but in Aruba, she managed to focus on her talent with her continued painting series. She married Dr. Gustavo Oduber, a dentist, and politician, who encouraged her to develop her technique and continue her artwork. Her two most significant accomplishments aside from being recognized as a primitive artist in Aruba was having Pandellis as her teacher in Aruba and second to be part of the first book ever written about Dutch Caribbean Artists which was commissioned by the Dutch Government and written by Adi Martis & Jennifer Smit. Since the 1990s, the visual arts in the Netherlands Antilles and Aruba have been undergoing an explosive period of unprecedented growth. Pandellis (1896-1965), a Greek-born in Thessaloniki and raised in Malta ended up in Surinam, Curacao, then in Aruba. Aside from teaching English and mathematics, it was his painting lessons and examples provided by his work that would prove the most influential. Pandellis settled more or less permanently in San Nicolas, Aruba in the late thirties. Julie Oduber-Quigley (1934-2001) was one of his later students there during the first half of the sixties. Another famous Dutch painter who was an art teacher had a great influence on Julie. His name was Vervoord. Vervoord was also the teacher of Gustavo Oduber Jr in high school in Aruba. Julie’s artwork has been collected by many distinguished personas in Aruba as well as in other countries as well as having a painting of hers in the museum in Rotterdam. Today the largest private collection including Julie and Pandellis is under the great care of Julie’s sons and daughter. --------------------- {{Databox}} [[File:Mosaic bench San Nicolaas.jpg|thumb|325px|Straatmeubilair van mozaik]] '''[[Street art]] in [[Aruba]]''' behelst een 50-tal kleurrijke werkstukken, muurschilderingen, [[trompe-l'oeil]] en andere 3D-kunstwerken van lokale en internationale muur- en graffitikunstenaars in [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]]. Naast "art district" van Aruba kreeg San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, in 2019 het predicaat streetart-hoofdstad van de Cariben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=26 juni 2020}}</ref> Aanvankelijk was San Nicolas een typische arbeidersstad vanwege de dominantie van de raffinaderij en het havenverkeer. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was vanaf eind jaren twintig van de twintigste eeuw de motor van de Arubaanse economie en had een grote aanzuigkracht op arbeidsmigranten uit de regio, die een eigen dialect, eetgewoonten, muziek en carnaval naar het eiland meebrachten. Met de stijgende welvaart vanaf de dertiger jaren groeide het dorp snel uit tot een multiculturele meltkroes met een uitgesproken Caribische sfeer. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij buiten bedrijf en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden diverse monumentale panden gerestaureerd en herbestemd, waaronder de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. [[Uncle Louis Store]]: In de periode dat het Monumentenfonds eigenaar was, maar er nog niet gestart kon worden met de restauratie, heeft het Fonds het gebouw in tijdelijk gebruik gegeven aan Ateliers’89. Dit is een organisatie van kunstenaars die het gebouw als tijdelijk atelier hebben gebruikt. San Nicolas wordt de laatste jaren ontwikkeld tot ‘culturele hoofdstad’ van Aruba. Er is een jaarlijkse Art Fair en er zijn veel muurschilderingen en andere ‘streetart’. migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Sinds 2012 is de olieraffinaderij gesloten. San Nicolas veranderde in een spookstad vol leegstaande gebouwen en een guur sfeertje. Tot halverwege 2016. Graffitartiesten en andere kunstenaars vanuit de hele wereld kwamen naar de stad voor de Aruba Art Fair. Tijdens dit evenement werd San Nicolas omgetoverd tot één groot openluchtmuseum met kleurrijke murals en andere vormen van street art. De Aruba Art Fair wordt doorgaans elk jaar gehouden en komen er telkens weer bijzondere kunstwerken bij. San Nicolas, de op een na grootste stad van Aruba, wordt het predicaat toegekend van "art district" van Aruba en streetart-hoofdstad van de Caraïben.<ref>{{Citeer web|url=https://www.forbes.com/sites/forbestravelguide/2019/08/02/see-the-street-art-capital-of-the-caribbean/|taal=en|auteur=Kester, Jennifer|titel=See the street art capital of the Caribbean|werk=Forbes.com|datum=2 augustus 2019|bezochtdatum=13 maart 2020}}</ref> Vroeger was [[Sint Nicolaas (Aruba)|San Nicolas]] een echte arbeidersstad vanwege de raffinaderij en haar haven. De [[Lago Oil & Transport Co. Ltd.]] was de motor van de Arubaanse economie in de veertiger en vijfiger jaren. De stad is bekend om zijn Caribisch sfeer door de meltkroes van migranten die zich hier vestigden voor werk in de olieraffinaderij. Naast de vele voorzieningen voor de inwoners, had de stad ook tal van uitgaansgelegenheden voor scheepslui die met tankers de haven van San Nicolas binnenliepen. Sinds 2012 is de raffinaderij gesloten en zijn in het stadscentrum de straten steeds leger geworden en de gebouwen verlaten en vervallen geraakt. In samenwerking met de overheid werd de binnenstad van San Nicolas gerehabiliteerd en werden monumentale panden gerestaureerd en een nieuwe bestemming gegeven, zoals de [[Nicolaas Store]], [[Uncle Louis Store]] en het [[Watertoren San Nicolas]]. Volgens het ROP 2019 wordt er voor San Nicolas wordt aangekoerst op een ontwikkeling tot culturele en creatieve stad. Voor San Nicolas lag het accent meer in het vernieuwen van enkele panden en activiteiten/gebruik van gebouwen in het licht van San Nicolas als Cultural and Heritage City. De openbare ruimte is over het algemeen van een goed kwalitatief niveau. == Aruba Art Fair == Tijdens een kunstbeurs in 2015?? besloten verschillende kunstorganisaties en kunstenaars namelijk delen van de stad te versieren en nieuw leven in te blazen. Met activiteiten als de wekelijkse Carubbian Festival en de jaarlijkse Aruba Art Festival. Initiatiefnemer van het muurschilderingproject was Oscar “Tito” Bolivar, nadat hij door een bezoek aan [[Bogota (stad)|Bogota]] geinspireerd raakte.<ref name="art">[https://www.lolaakinmade.com/latin-americacarribbean/in-photos-spectacular-street-art-in-aruba-san-nicolas/ Spectacular street art in Aruba – San Nicolas], </ref> Tegelijkertijd werd het idee voor een "Aruba Art Fair" in San Nicolas geboren, een jaarlijks terugkerende internationale kunst- en cultuurfestival. In het kader van dit evenement wordt ieder jaar nieuwe street art op gevels van oude huizen en gebouwen toegevoegd. Ook een gedeelte van de hoge muur, die dwars door het stadscentrum loopt ter afscheiding van het terrein van de olieraffinaderij en de haven werd gebruikt voor schilderingen. Onder de werkstukken, murals en 3D-kunstwerken bevinden zich werken van Bordalo II, Chemis, Fio Silva, Farid Ruedah, Street Art Chilango, Bond Truluv, Amsterdam Street Art, Dopie, Sjembakkus, Ivez One, Mr. Dheo, Pariz en Isidora Paz López.<ref name="art"/> Ook: Addfuel (Diogo Machado, Portugal), Guache (Oscar Gonzalez, Colombia) ChemiS, “House of Cards” – San Nicolas, Aruba Painted as part of the Aruba Art Fair, ChemiS’s House of Cards takes up the whole façade of the Winter Garden bar restaurant and nightclub. Its trompe l’œil effect is really impressive! Lees over Tito Bolivar<ref>[https://www.travelweekly.com/Cruise-Travel/Picturing-happiness-on-Aruba-mural-tour?fbclid=IwAR0fAN7Prjmzp5Qa_zjYWjMp-F3uCmTciNRP50KLmC-hy5iEFpU8oE6bRa8 :Picturing happiness on an Aruba mural tour]</ref> == Selectie van murals en 3D-werken in San Nicolas == {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ !afbeelding !naam !jaar !kunstenaar !locatie |- | [[File:Yuwana.jpg|125px]] | Yuwana <br /> (mixed media) | 2016 | Bordalo II ([[:pt:Artur Bordalo|pt]])<br /><small style="color:blue;">(''Artur Bordalo'', [[Lissabon]], 1987)</small> | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 02 055000.jpeg|125px]] | Dolfijn Lundfin 1500x1000 cm | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | Stuyvesantstraat |- | [[File:Mural Black White.jpg|125px]] | Bertha Isabel Cáceres | 2016 | Jorit ([[:it:Jorit|it]])<br /><small style="color:blue;">(''Jorit Ciro Cerullo'', [[Napels (stad)|Napels]], 1990)</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 13 603000.jpeg|125px]] | Mucha Bunita | 2017 | Ives One <br /><small style="color:blue;">(''Ives Covert'', [[Nederland]], 1982)</small> | van Renselaerstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba).jpeg|125px]] | Prikichi | 2017 | [[Garrick Marchena]] ([[Aruba]], 1966) | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 07 251000.jpeg|125px]] | Shoco | | | ? |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 35 014000.jpeg|125px]] | Dolfijn | 2016 | Bond Truluv<br /><small style="color:blue;">(''Jonas Ihlenfeldt'', [[Göttingen (stad)|Göttingen]], 1981)</small><br /> | hoek B. van der Veen Zeppenfeltstraat/Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 55 950000.jpeg|125px]] | Now you see me, now you boat | 2017 | Juandrés Vera ([[:es:Juandrés Vera|es]]) <br /><small style="color:blue;">([[Monterrey]], 1990)</small> | Bargestraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 45 246000.jpeg|125px]] | The Boss - Blue Iguana | 2017 | WD Wild Drawing <br /><small style="color:blue;">([[Bali]])</small> | hoek Bargestraat/Crijssenstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 55 079000.jpeg|125px]] | Bonbini | | | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 50 266000.jpeg|125px]] | Infinity House of Cards | 2016 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 28 667000.jpeg|125px]] | Bao Awa | 2016 | One Ice <br /><small style="color:blue;">(''Robert Solognier'', [[Aruba]])</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Mural Lionfish Caya Dick Cooper.jpg|125px]] | Lionfish | 2017 | Dopie <br /><small style="color:blue;">([[Amsterdam]], 1983)</small> | Caya Dick Cooper |- | [[File:Aruba mural.jpg|125px]] | Carnival Nymph (tegelmozaiek) | 2016 | Isidora Paz López <br /><small style="color:blue;">(([[Santiago (Chili)|Santiago]], 1975)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 22 59 37 969000.jpeg|125px]] | Flamingos | 2017 | Richard Santana<br /><small style="color:blue;">([[Las Palmas de Gran Canaria]], 1987)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Aruba mural 2.jpg|125px]] | Bailarina | 2014 | King San Lie Kwie | B. van der Veen Zeppenfeltstraat 5 |- | [[File:Mural Harina Pan.jpg|125px]] | Harina Pan | 2016 | Leon Keer ([[:en:Leon Keer|en]])<br /><small style="color:blue;">([[Utrecht]], 1980)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Mural San Nicolaas.jpg|125px]] | Busca bo mes | 2016 | [[Francis Sling]]<br /><small style="color:blue;">([[Curaçao]], 1979)</small> | B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:Public library San Nicolas Aruba.jpg|125px]] | naam | ? | kunstenaar | Theaterstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 01 24 866000.jpeg|125px]] | Miss Alice | 2017 | Odeith ([[:fr:Odeith|fr]])<br /><small style="color:blue;">(''Sergio Odeith'', [[Damaia]], 1976)</small> | hoek Theaterstraat/B. van der Veen Zeppenfeltstraat |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 16 571000.jpeg|125px]] | | 2019 | Chemis <br /><small style="color:blue;">(''Dmitrij Proskin'', [[Kazachstan]])</small> | |- | [[File:San Nicolas murals (Aruba) 23 00 09 183000.jpeg|125px]] | Aruban Sea Turtle | 201? | Artmando Multimedia <br /><small style="color:blue;">(''Armando Goedgedrag'', [[Aruba]])</small> | Lagoweg? |} {{noindex}} == Zie ook == * [[Switi Rauw Streetfest]] * [[:en:Street art in Ponce, Puerto Rico]] * [[:es:Arte urbano en Valencia (España)]] * [[:en:Street Art Festival in Belize City]] - Aruba Art Festival * [[:en:Street art in Sarajevo]] - festivals * lijst van toeristische attracties in San Nicolas == Literatuur == * [https://streetart.today/2019/04/17/street-art-in-aruba/ Top 5 street art murals in Aruba], Streetart.today, 17 april 2019 * [https://arubaartfair.com/arubamurals/ Aruba Art Fair website] Van Leon Berenos: Pure Aruba Foundation is de organisatie, die het project van de muurschilderingen in San Nicolas heeft geïnitieerd in 2015. Dit project is gebaseerd op een jaarlijks terugkerend festival onder de naam Aruba Art Fair, waarvan een van de ingrediënten/ activiteiten is het uitnodigen van internationale artiesten die ieder jaar een aantal muurschilderingen aanbrengen. De kunstuitingen dienen te passen in het cultureel historische beeld van de plaats San Nicolas. De doelstelling was deze 2e stad van Aruba t om te zetten in een kunst district teneinde een stroom verblijfstoeristen aan te trekken die meer zochten dan zon, zee en strand. Begonnen in 2015 met 12 muurschilderingen zowel in 1-, 2, - en 3-dimensionale vormen, bedraagt het aantal kunstuitingen op dit moment 54 exemplaren (2020). In de kunstuitingen behoren ook de mozaïek kunststukken aan de muren en in de straten, dienende als straatmeubilair. De internationale kunstenaars zijn afkomstig van: Argentinië, Chili, Colombia, Curaçao, Tsjechische Republiek, Mexico, Nederland, Portugal, Roemenië, Bali, Canarische Eilanden, Italië, Spanje, Griekenland, en een aantal lokale artiesten uit Aruba. ----------- ===Wim de Waal === {{Variante|a}} {{Infobox artista|variante = a | nomber completo = Wim de Waal |fecha nacemento = |luga nacemento = [[Kòrsou|Corsou]] |fecha fayecimento = |luga fayecimento = |alias = |ofishi = pintor |mayornan = |casa = |estilo = |distincion = |obra = }} Wim de Waal (☆ 4 oktober 1934 na [[Kòrsou|Corsou]]) ta un artista visual [[Aruba]]no. Naturalistisch schilderijen == Biografie == Na de middelbare school op Curacao was de Waal jarenlang werkzaam in het bedrijfsleven. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Wim de Waal nam deel aan verschillende eenmans- en groepsexposities in Aruba, Curaçao, New York en Mexico City. Wim de Waal werkt met acryl op koraalzand.<ref>ORANJESTAD _ De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal. "Amigoe". Curaçao, 01-04-1978, p. 7. Geraadpleegd op Delpher op 22-06-2026, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:p007</ref> <ref>https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639260:mpeg21:a0100 Amigoe, 1 april 1978|De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal</ref> De Antilliaanse kunstschilder Wim de Waal heeft de laatste dagen de lobby en het terras van de Aruba Beach Club voorzien van enige zeer opvallende muurschilderingen. De heerDe Waal heeft zich hierbij laten inspieren door een typisch Spaans-creools evenement dat ook op Aruba voorkomt, n.l. een hanengevecht in combinatie met de oude Arubaanse huissymbolen z.g. "hex-signs". Win de Daal is sinds zijn jeugd een actief schilder en gebruikte hij al zijn vrije tijd hiervoor. Na een middelbare schoolopleiding op Curacao is hij jarenlang in het bedrijfsleven werkzaam geweest. Op latere leeftijd 'volgde hij een decoratievakopleiding in Nederland en werkte hij op de jaarbeurs in Utrecht als decorateur. Hij werkte in het bedrijfsleven op Curacao tot 1976, in jaar welk jaar hij fulltime kunstschilder werd. Van 1976 tot 1974 heeft Wim de Waal exposities gehouden op Curacao in Mexico, Guyana, New York en Suriname. Door hem ontworpen en uitgevoerde muurtekeningen zijn te bezichten op Curacao bij Antilliaanse Verffabriek, hoofdkantoor Philips Antilliana n. v., hoofdkantoor Loyens en Volkmaars, Shell Curacao nv., kantoor D.Bakhuis Registeraccountant.; 't Schuurtje, Moreno Brandao & Sons Inc. en op Aruba bij de Aruba Beach Clübjen het nieuwe gebouw van de ENNIA n. v. aan de Nassaustraat. Op de foto Wim de Waal naast een van zijn muurschilderingen in de Aruba Beach Club. • zandschilderijen Started painting at a young age. At the age of 25, after some personal problems, he intensifies his painting. All his work expresses the same message: the unity of the cosmos. De Waal is of the opinion that there is life in everything, even in a stone. It's only a matter of development. De Waal has made several wall paintings on the Netherlands Antillean islands, especially on Aruba. Famous is his painting in an Aruban church: "the creation" where the cell was created in the water. The cell became the fish. The fish produced the amphibian, who in its turn produced the reptile and through the reptile the mammal was created. And ultimately came the human. This painting, although completely contradictory to the story of the creation as written in the bible, was highly appreciated. < https://art.centralbank.cw/our-collection/wim-de-waal/bio> {{Appendix}} ------------ 50fgtzbd0kfq0517y17umi52qokolzi 0 9297 200402 199646 2026-08-11T21:57:44Z Caribiana 8320 Amy Lasten 200402 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''2026''' lo ta un aña komun ku a kuminsá riba un djaweps riba e [[kalènder gregoriano]]. E ta e di 26 aña di [[siglo 21]] i e di shete aña di dékada 2020. [[Bièrnèsantu]] ta kai riba [[3 di aprel]] i [[Pasku di Resurekshon|Pasku Grandi]] riba [[5 di aprel|5]] i [[6 di aprel]]. == A sosodé == '''Yanüari''' * [[1 di yanüari|1]] - [[Bulgaria]] lo adoptá e [[euro]] i bira e di 21 estado miembro di e zona di euro.<ref>{{citeer web|datum=2025-07-08 |titel=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/ |uitgever=Council of the European Union}}</ref> * [[3 di yanüari|3]] - [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] ta lansa [[Intervencion militar di Estado Unido na Venezuela 2026|atakenan aéreo militar den nort di Venezuela]], inkluyendo e kapital [[Caracas]] i ta kapturá presidente venezolano [[Nicolás Maduro]] i promé dama Cilia Flores.<ref>{{citeer web |titel= U.S. Captures Venezuelan Leader, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela|werk=www.nytimes.com|datum=}}</ref> * [[5 di yanüari|5]] - [[Delcy Rodríguez]] ta huramentá ofisialmente komo presidente interino di [[Venezuela]] despues di e kaptura di [[Nicolás Maduro]]. '''Febrüari''' * [[28 di febrüari|28]] - [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Israel]] ta lansa atakenan na Iran, matando hopi funshonario altu, inkluyendo Lider Supremo [[Ali Khamenei]].<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |date=28 February 2026 |publisher=BBC News |access-date=28 February 2026}}</ref> Iran ta lansa atakenan di represaya kontra basenan militar merikano den [[Golfo Pérsiko]].<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de|title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |date=28 February 2026 |publisher=The Guardian |access-date=28 February 2026}}</ref> '''Mart''' * [[5 di mart|5]] - Inisio di e torneo mundial di [[beisbòl]]: [[World Baseball Classic]] na [[Miami]] ku partisipashon di [[Tim nashonal di beisbòl hulandes|Tim di Reino]] den grupo D.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/86652/koninkrijksteam-met-caribische-sterren-naar-world-baseball-classic Koninkrijksteam met Caribische sterren naar World Baseball Classic], curaçao.nu (4 di mart 2026)</ref> Klousura di e torneo ta [[17 di mart]]. * [[26 di mart|26]] - [[Wikipedia na Papiamentu]] ta kumpli 20 aña. '''Aprel''' [[File:GER-CUW 2026-06-14.svg|thumb|150px|Line-up di wega di debut di Kòrsou den Kopa Mundial.]] '''Mei''' * [[31 di mei|31]] - Elekshonnan presidensial na [[Colombia]]. '''Yüni''' [[File:LCF-24- MRF Search & Rescue Efforts in Venezuela (9781661).jpg|thumb|150px|Ekiponan di reskate venezolano na edifisionan destruí na [[La Guaira]] despues di e temblornan na Venezuela.]] * [[5 di yüni|5]] &ndash; [[Aruba]] a wòrdu designá komo [[reserva di biosfera]] dor di [[UNESCO]].<ref>[https://www.unesco.org/en/articles/aruba-designated-unesco-biosphere-reserve Aruba Designated as a UNESCO Biosphere Reserve], [[UNESCO]] (5 di yüni 2026)</ref> * [[11 di yüni|11]] &ndash; Na e paisnan anfitrion: [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], [[Canada]] i [[México]] lo inisia e [[Kopa Mundial di Futbòl]] 2026. Klousura di e weganan ta [[19 di yüli]]. * [[14 di yüni|14]] &ndash; Na [[Houston]], e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di Kòrsou]] ta debutá den [[Kopa Mundial di Futbòl]] den un wega kontra di [[Alemania]]. * [[24 di yüni|24]] &ndash; Un [[teremoto|temblor]] di Mw7.2 ta sakudi parti west di [[Venezuela]], sigui pa un temblor prinsipal di Mw7.5, esun di mas fuerte den e pais for di 1900. Por lo ménos 2.295 hende ta wòrdu raportá morto, ku miles di hende heridá òf pèrdí i daño grandi den henter e pais.<ref>{{Cite web |last=Janetsky |first=Megan |last2=Rincón |first2=Andry |last3=Arraez |first3=Juan Pablo |date=2026-06-26 |title=Neighbors dig through Venezuela rubble to search for loved ones as death toll climbs |url=https://apnews.com/article/venezuela-caracas-guaira-earthquakes-dead-injured-missing-b07aff1cb886cfe616a0e89b3687b8b8 |access-date=2026-06-26 |website=AP News |language=en}}</ref> '''Yüli''' * [[4 di yüli|4]] &ndash; [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] ta selebrá 250 aña di e deklarashon di [[independensia]] di e pais. '''Ougùstùs''' * [[1 di ougùstùs|1]] - Reaperatura ofisial di e frontera aereo entre [[Aruba]] i [[Venezuela]], despues di un suspenshon di operashonnan aereo regular i no regular ku a dura shete aña.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/38930 Frontera aereo cu Venezuela ta oficialmente habri, pero ainda no tin buelo comercial], NoticiaCla (3 di ougùstùs 2026)</ref> * [[12 di ougùstùs|12]] - Ta tuma lugá un [[eclipse solar|eklipse solar]]. E eklipse total lo pasa riba Ártiko, [[Grunlandia]], [[Islandia]], [[Oséano Atlántiko]] i region nort di [[Spaña]].<ref>{{Citeer web |auteur=Serena Tara|datum=2023-11-17 |titel=Forget 2024, It's Time to Start Planning for the 2026 Solar Eclipse |url=https://www.thrillist.com/news/nation/total-solar-eclipse-2026-travel-tours-spain-iceland |access-date=2024-08-04 |werk=Thrillist}}</ref>* *[[19 di ougùstùs|19]] - Inisio di [[Little League World Series]] na South Williamsport, [[Pennsylvania]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' * [[16 di novèmber|16]] &ndash; Na [[Sint Eustatius]] ta selebra [[Dia di Statia]] i ta konmemorá e 250 aniversario di e promé saludo di un pais stranhero na e bandera merikano ku tabata kolga riba e barko di guera ''Andrew Doria''. '''Desèmber''' * [[13 di desèmber|13]] &ndash;Ta tene elekshonnan na [[Haiti]]. == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' * [[3 di yanüari|3]] &ndash; [[Hubert Maduro]] (81), hurista [[aruba]]no i Konsehero di Estado di Reino pa [[Aruba]].<ref>[https://24ora.com/el-a-organisa-varios-eleccion-hubert-maduro-a-fayece/ El a organisa varios eleccion: Hubert Maduro a fayece], [[24ora]] (4 di yanüari 2026)</ref> '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[2 di aprel|2]] &ndash; [[Maurits Larmonie]] (89), hurista i polítiko di [[Kòrsou]]. * [[7 di aprel|7]] &ndash; [[Norman de Palm]] (78), sikólogo, eskritor, direktor i produktor di sine [[Antias Hulandes|antiano]]. '''Mei''' '''Yüni''' * [[3 di yüni|3]] &ndash; [[Rutsel Martha]] (70), hurista internashonal i polítiko di [[Kòrsou]]. '''Yüli''' * [[4 di yüli|4]] &ndash; [[Nelson Carrilho]] (73), eskultor hulandes-[[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[30 di yüli|30]] &ndash; [[Patan Farro]] (84), músiko, kompositor y deportista [[aruba]]no. '''Ougùstùs''' * [[8 di ougùstùs|8]] &ndash; [[Amy Lasten]] (72), aktris, dosente drama, direktor di teatro i promotor kultural di [[Aruba]]. '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Category:Aña]] mx5w9bpvkird4aiph99mqu0nkf8ji5y 200411 200402 2026-08-12T08:17:54Z Caribiana 8320 200411 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Aña}} '''2026''' lo ta un aña komun ku a kuminsá riba un djaweps riba e [[kalènder gregoriano]]. E ta e di 26 aña di [[siglo 21]] i e di shete aña di dékada 2020. [[Bièrnèsantu]] ta kai riba [[3 di aprel]] i [[Pasku di Resurekshon|Pasku Grandi]] riba [[5 di aprel|5]] i [[6 di aprel]]. == A sosodé == '''Yanüari''' * [[1 di yanüari|1]] - [[Bulgaria]] lo adoptá e [[euro]] i bira e di 21 estado miembro di e zona di euro.<ref>{{citeer web|datum=2025-07-08 |titel=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/ |uitgever=Council of the European Union}}</ref> * [[3 di yanüari|3]] - [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] ta lansa [[Intervencion militar di Estado Unido na Venezuela 2026|atakenan aéreo militar den nort di Venezuela]], inkluyendo e kapital [[Caracas]] i ta kapturá presidente venezolano [[Nicolás Maduro]] i promé dama Cilia Flores.<ref>{{citeer web |titel= U.S. Captures Venezuelan Leader, Trump Says |url=https://www.nytimes.com/live/2026/01/03/world/trump-united-states-strikes-venezuela|werk=www.nytimes.com|datum=}}</ref> * [[5 di yanüari|5]] - [[Delcy Rodríguez]] ta huramentá ofisialmente komo presidente interino di [[Venezuela]] despues di e kaptura di [[Nicolás Maduro]]. '''Febrüari''' * [[28 di febrüari|28]] - [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] i [[Israel]] ta lansa atakenan na Iran, matando hopi funshonario altu, inkluyendo Lider Supremo [[Ali Khamenei]].<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t|title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |date=28 February 2026 |publisher=BBC News |access-date=28 February 2026}}</ref> Iran ta lansa atakenan di represaya kontra basenan militar merikano den [[Golfo Pérsiko]].<ref>{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de|title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |date=28 February 2026 |publisher=The Guardian |access-date=28 February 2026}}</ref> '''Mart''' * [[5 di mart|5]] - Inisio di e torneo mundial di [[beisbòl]]: [[World Baseball Classic]] na [[Miami]] ku partisipashon di [[Tim nashonal di beisbòl hulandes|Tim di Reino]] den grupo D.<ref>[[Dick Drayer]], [https://www.curacao.nu/nieuws/sport/86652/koninkrijksteam-met-caribische-sterren-naar-world-baseball-classic Koninkrijksteam met Caribische sterren naar World Baseball Classic], curaçao.nu (4 di mart 2026)</ref> Klousura di e torneo ta [[17 di mart]]. * [[26 di mart|26]] - [[Wikipedia na Papiamentu]] ta kumpli 20 aña. '''Aprel''' [[File:GER-CUW 2026-06-14.svg|thumb|150px|Line-up di wega di debut di Kòrsou den Kopa Mundial.]] '''Mei''' * [[31 di mei|31]] - Elekshonnan presidensial na [[Colombia]]. '''Yüni''' [[File:LCF-24- MRF Search & Rescue Efforts in Venezuela (9781661).jpg|thumb|150px|Ekiponan di reskate venezolano na edifisionan destruí na [[La Guaira]] despues di e temblornan na Venezuela.]] * [[5 di yüni|5]] &ndash; [[Aruba]] a wòrdu designá komo [[reserva di biosfera]] dor di [[UNESCO]].<ref>[https://www.unesco.org/en/articles/aruba-designated-unesco-biosphere-reserve Aruba Designated as a UNESCO Biosphere Reserve], [[UNESCO]] (5 di yüni 2026)</ref> * [[11 di yüni|11]] &ndash; Na e paisnan anfitrion: [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]], [[Canada]] i [[México]] lo inisia e [[Kopa Mundial di Futbòl]] 2026. Klousura di e weganan ta [[19 di yüli]]. * [[14 di yüni|14]] &ndash; Na [[Houston]], e [[Selekshon nashonal di futbòl di Kòrsou (maskulino)|selekshon nashonal di Kòrsou]] ta debutá den [[Kopa Mundial di Futbòl]] den un wega kontra di [[Alemania]]. * [[24 di yüni|24]] &ndash; Un [[teremoto|temblor]] di Mw7.2 ta sakudi parti west di [[Venezuela]], sigui pa un temblor prinsipal di Mw7.5, esun di mas fuerte den e pais for di 1900. Por lo ménos 2.295 hende ta wòrdu raportá morto, ku miles di hende heridá òf pèrdí i daño grandi den henter e pais.<ref>{{Cite web |last=Janetsky |first=Megan |last2=Rincón |first2=Andry |last3=Arraez |first3=Juan Pablo |date=2026-06-26 |title=Neighbors dig through Venezuela rubble to search for loved ones as death toll climbs |url=https://apnews.com/article/venezuela-caracas-guaira-earthquakes-dead-injured-missing-b07aff1cb886cfe616a0e89b3687b8b8 |access-date=2026-06-26 |website=AP News |language=en}}</ref> '''Yüli''' * [[4 di yüli|4]] &ndash; [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]] ta selebrá 250 aña di e deklarashon di [[independensia]] di e pais. '''Ougùstùs''' * [[1 di ougùstùs|1]] - Reaperatura ofisial di e frontera aereo entre [[Aruba]] i [[Venezuela]], despues di un suspenshon di operashonnan aereo regular i no regular ku a dura shete aña.<ref>[https://www.noticiacla.com/news/38930 Frontera aereo cu Venezuela ta oficialmente habri, pero ainda no tin buelo comercial], NoticiaCla (3 di ougùstùs 2026)</ref> * [[12 di ougùstùs|12]] - Ta tuma lugá un [[eclipse solar|eklipse solar]]. E eklipse total lo pasa riba Ártiko, [[Grunlandia]], [[Islandia]], [[Oséano Atlántiko]] i region nort di [[Spaña]].<ref>{{Citeer web |auteur=Serena Tara|datum=2023-11-17 |titel=Forget 2024, It's Time to Start Planning for the 2026 Solar Eclipse |url=https://www.thrillist.com/news/nation/total-solar-eclipse-2026-travel-tours-spain-iceland |access-date=2024-08-04 |werk=Thrillist}}</ref>* *[[19 di ougùstùs|19]] - Inisio di [[Little League World Series]] na South Williamsport, [[Pennsylvania]] na [[Estadonan Uni di Amérika|Merka]]. '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' * [[16 di novèmber|16]] &ndash; Na [[Sint Eustatius]] ta selebra [[Dia di Statia]] i ta konmemorá e 250 aniversario di e promé saludo di un pais stranhero na e bandera merikano ku tabata kolga riba e barko di guera ''Andrew Doria''. '''Desèmber''' * [[13 di desèmber|13]] &ndash;Ta tene elekshonnan na [[Haiti]]. == A nase == '''Yanüari''' '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' '''Mei''' '''Yüni''' '''Yüli''' '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' == A fayesé == '''Yanüari''' * [[3 di yanüari|3]] &ndash; [[Hubert Maduro]] (81), hurista [[aruba]]no i Konsehero di Estado di Reino pa [[Aruba]].<ref>[https://24ora.com/el-a-organisa-varios-eleccion-hubert-maduro-a-fayece/ El a organisa varios eleccion: Hubert Maduro a fayece], [[24ora]] (4 di yanüari 2026)</ref> '''Febrüari''' '''Mart''' '''Aprel''' * [[2 di aprel|2]] &ndash; [[Maurits Larmonie]] (89), hurista i polítiko di [[Kòrsou]]. * [[7 di aprel|7]] &ndash; [[Norman de Palm]] (78), sikólogo, eskritor, direktor i produktor di sine [[Antias Hulandes|antiano]]. '''Mei''' '''Yüni''' * [[3 di yüni|3]] &ndash; [[Rutsel Martha]] (70), hurista internashonal i polítiko di [[Kòrsou]]. '''Yüli''' * [[4 di yüli|4]] &ndash; [[Nelson Carrilho]] (73), eskultor hulandes-[[Kòrsou|kurasoleño]]. * [[30 di yüli|30]] &ndash; [[Patan Farro]] (84), músiko, kompositor y deportista [[aruba]]no. '''Ougùstùs''' '''Sèptèmber''' '''Oktober''' '''Novèmber''' '''Desèmber''' {{Appendix}} [[Category:Aña]] euzi1vlx98qlq7bg4e3mf2ajkgct0ek 0 9397 200386 148273 2026-08-11T19:30:02Z Caribiana 8320 200386 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{Wak articulo|dp=ja|Wak [[Boskaljon]] (página di referensia) pa un otro nifikashon di tópiko.}} {{Infobox musico|variant=c | imagen = | imagen hanchura= 270 | descripcion = | nomber completo= Rudolf Frederik Willem Boskaljon | alias = Shon Dòdò<br>Tata di músika kurasoleño | fecha nacemento= | luga nacemento = {{CUW}} | fecha fayecimento= [[31 di desèmber]] [[1969]] | luga fayecimento = | educacion = outodidakto | mayornan = Johannes Petrus ("Shon Janchi") Boskaljon | casa = Graciela V. Ecker | yui = [[Lucila Engels-Boskaljon]] | aña activo= | genero = músika kurasoleño klásiko | ofishi. = Músiko<br />Kompositor<br />Dirigente | studiante = Paul Quirino de Lima | distincion= ''Zilveren Anjer'' (1954)<br/>Kabayero den Orden di Oranje-Nassau (1935)<br/>Ofisial den Orden di Oranje-Nassau (1962) }} '''Rudolf Frederik Willem Boskaljon''' (☆ [[28 di mart]] [[1887]] na [[Kòrsou]] - † [[31 di desèmber]] [[1969]] na [[Kòrsou]]) tabata un músiko, dirigente, instrumentalista i kompositor di [[Kòrsou]]. El a haya fama pa su dedikashon na [[arte]] na Kòrsou i a atkeri e título di honor "tata di músika kurasoleño".<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462799:mpeg21:a0048|titel=Shon Dodo overleden|werk=[[Amigoe]]|datum=1969-12-31|bezochtdatum=2023-05-18}}</ref> == Biografia == Rudolf Boskaljon, konosí tur kaminda komo "Shon Dòdò", a nase na 1887 komo yu di Johannes Petrus ("Shon Janchi") Boskaljon (1863-1936), kende tabata dirigente di orkesta i kompositor di [[wals]] i [[danza]] banda di su profesion komo militar. Durante su karera largu komo amtenar Shon Dòdò a okupá diferente funshon, entre otro komo archivista na sekretariado di gobièrnu.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010462331:mpeg21:a0056|titel=Shon Dodo Boskaljon 60 jaar in landsdienst|werk=[[Amigoe]]|datum=1965-06-03|bezochtdatum=2023-05-18}}</ref> Shon Dòdò tabata toka diferente instrumento i tabata outodidakto.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:110586130:mpeg21:a0151|titel=Weinig lichtpunten op cultureel gebied|werk=De Telegraaf|datum=1954-06-29|bezochtdatum=2023-05-18}}</ref> Pa fió el a yega di tuma les di Paul Quirino de Lima, dosente di fió, kompositor i tata di kompositor [[Emirto de Lima]].<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=KBDDD02:000212725:mpeg21:a0006|titel=Tien jaar Philharmonisch Orkest|werk=[[Amigoe]]|datum=1949-10-17|bezochtdatum=2023-05-18}}</ref> E tabata fundadó di e promé i na 1939 di e di dos Orkesta Filarmóniko di Kòrsou (''Curaçaosch Filharmonisch Orkest'') i tabata su dirigente pa mas ku 25 aña. E orkesta tabata tene presentashon i konsierto na Kòrsou i Aruba, inkluso ku solista tantu lokal komo internashonal. Na yüni 1944 e orkesta a alkansá un klimax den su eksistensia, ora durante konsierto tabata toka piesanan únikamente di kompositor [[Antias Hulandes|antiano]]. Boskaljon tabata aktivo komo kompositor. Tin varios komposishon di marcha riba su nòmber, di kual "De Prinsessenmarsch" a wòrdu toka na okashon di e nasementu di [[Juliana di Hulanda|prinsesa Juliana]] dia 30 di aprel 1909.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010643908:mpeg21:a0073|titel=Cola Debrotprijs voor wie?|werk=[[Amigoe]]|datum=1968-03-23|bezochtdatum=2023-05-18}}</ref> Pa su komposishon sinfóniko ''"Curaçao"'' el a usa material temátiko derivá di kantikanan popular kurasoleño manera ''"Luna ku solo lagami pasa"'', ''"Nos tera ta baranka"'' i ''"E kas e kas ta bon traha"''. Komo pionero i motor Boskaljon tabata stimula bida kultural pa komunidat di Kòrsou; el a organisá entre otro konsiertonan pa hubentut i a introdusí músika klásiko i mundial. E tabata kofundadó di e Sírkulo di Arte di Kòrsou (''Curaçaosch Kunstkring'') i durante su añanan komo presidente a atrae un halá di artista internashonal pa duna presentashon. Huntu ku su yerno [[Chris Engels]] e tabata na 1947 kofundadó di [[Museo di Kòrsou]] y na 1960 fundadó di Skol di Músika di Kòrsou (''Curaçaose Muziekschool'').<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404321:mpeg21:a0013|titel=Zilveren Anjer voor Sjon Dodo|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-06-28|bezochtdatum=2023-05-18}}</ref> Na 1958 a sali publiká su estudio tokante bida musikal na Kòrsou titulá ''Honderd jaar muziekleven op Curacao''. Rudolf Boskaljon tabata kasá ku Graciela V. Ecker i huntu nan tabatin dos yu muhé, di kual [[Lucila Engels-Boskaljon]] (1920-1993) a destaká komo artista visual. Despues di un periodo di lucha pa su salú el a fayesé dia 31 desèmber 1969 na edat di 82 aña. == Distinshon == * Na 1935 el a keda kondekorá komo Kabayero (Ridder) den [[Orden di Oranje-Nassau]] y na 1962 a wòrdu promové pa Ofisial (Officier).<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:011204253:mpeg21:a0354|titel=Ned. Antillen Officier Oranje-Nassau|werk=De Telegraaf|datum=1962-04-28|bezochtdatum=2023-05-18}}</ref> * Pa su méritonan musikal e ta risibí na 1954, como promé antiano, e "Klavel di Plata" (''Zilveren Anjer'') instituí pa prínsipe Bernard di Hulanda.<ref>{{nl}}{{citeer web|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010404321:mpeg21:a0013|titel=Zilveren Anjer voor Sjon Dodo|werk=[[Amigoe]]|datum=1954-06-28|bezochtdatum=2023-05-18}}</ref> * Shon Dòdò a keda apuntá pa bida presidente honorífiko di Orkesta Filarmóniko di Kòrsou. {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Boskaljon, Rudolf}} [[Category:Hende]] [[Category:Músika]] [[Category:Arte na Kòrsou]] dc8n8s3fzd40mayfvft6vy6kuy07s1b 0 9826 200424 191308 2026-08-12T10:35:53Z Caribiana 8320 200424 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox edificio | variante = c | imagen =Fort Zoutman - Willem III Toren (1).jpg | descripcion = Fort Zoutman, 2020 | imagen2 = A Bell with a view!.jpg | descripcion2 = Klòk di Willem III | imagen3 = Fort Zoutman Willem III Toren, on a cloudy day.jpg | descripcion3 = Muraya di e forti | adres = ''Oranjestraat/Zoutmanstraat'' | funcion_original = fòrti militar hulandes | fecha_funda = 1798: fòrt<BR/>1868: toren di Willem III<br/>1983: museo históriko | fecha_construccion = 1796: fòrt<br/>1866: toren di Willem III | restaura = 1976-1980<br>2026: toren di Willem III | zoom = 16 }} '''Fort Zoutman''' ta un antiguo [[fòrti|fòrti militar]] [[Hulanda|hulandes]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. E edifisio a wòrdu konstruí na 1798 na [[Paardenbaai]] i ta e edifisio di mas bieu di [[Aruba]].<ref name = "visitaruba.com">[https://www.visitaruba.com/experience-aruba/attractions-and-activities/the-historical-museum-of-aruba visitaruba.com, konsultá dia 5 di novèmber 2023] [https://web.archive.org/web/20221129152942/https://www.visitaruba.com/experience-aruba/attractions-and-activities/the-historical-museum-of-aruba Archivá] riba 29 di novèmber 2022.</ref>. Na 1859 a añadí un toren nobo, Willem III, na e forti. For di 1983 e museo di historia di [[Aruba]] ta alohá den e kompleho.<ref name = "historiadiaruba.aw>[http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=39&Itemid=54 historiadiaruba.aw, konsultá dia 5 di novèmber 2023]. [https://web.archive.org/web/20230710164619/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=39&Itemid=54 Archivá] dia 10 di yüli 2023.</ref> == Historia == Komo un haf pa e ruta di [[Kòrsou]] pa [[Venezuela]], e hulandesnan a usa Paardenbaai.<ref name = "visitaruba.com"></ref> Na 1796, e komite militar, dirigí pa e gobernador interino [[Johann Rudolf Lauffer]], a disidí di fortifiká e puertonan riba kada un di e islanan abou, pa defendé nan mes di pirata i otro enemigunan. E forti a risibí su nòmber di kontralmirante hulandes [[Johan Zoutman|Johan Arnold Zoutman]], ku a bringa den e di kuater guera anglo-hulandes, maske nunka el a bishitá Aruba.<ref name = "historiadiaruba.aw"></ref><ref name = "aruba.com">[https://www.aruba.com/nl/ontdek/fort-zoutman-historisch-museum aruba.com, konsulta dia 5 di november 2023]. [https://web.archive.org/web/20230605005800/https://www.aruba.com/nl/ontdek/fort-zoutman-historisch-museum Archivá] dia 5 di yüni 2023.</ref> Na 1798, e konstrukshon a ser kompletá. === Toren di Willem III === Na 1866, a kuminsá ku konstrukshon di e toren di Willem III. Esaki a sosodé despues ku [[gezaghebber]] J. H. Ferguson a pidi e gobernador di Kòrsou pa traha un toren di klòk. Na prinsipio, solamente un [[faro]] a wòrdu konstruí, pero dor di kolga un klok einan tambe, e faro tambe por a funshoná komo toren di klòk. E toren a risibí su nòmber di [[Willem III di Hulanda|rei Willem III]] di Hulanda i riba su aniversario, dia [[19 di febrüari]] [[1868]], a sende e lus di e faro pa promé biaha. E toren a keda posishoná dilanti di e porta, na banda wèst di e forti. Na 1963, despues di 95 aña, a stòp di usa e faro.<ref name = "historiadiaruba.aw"></ref><ref name = "aruba.com"></ref> === Museo históriko di Aruba === {{wak articulo|Articulo principal: [[Museo Historico Arubano|Museo Históriko Arubano]]}} Entre 1976 i 1980, e forti i su Toren a keda restourá. Despues ku e restorashon aki a ser kompletá na 1983, e museo histórico di Aruba a establesé den dje. E museo, fundá na 1961 i awor konosí komo Museo Históriko Arubano, ta ofresé un bista general di [[historia di Aruba]].<ref>Oostindie, Gert; Stipriaan, Alex van, [https://pure.eur.nl/ws/portalfiles/portal/163439541/1887_3244342-Antilliaans_erfgoed_2.pdf Musea, monumenten en Arubaans identiteitsbesef]. Den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, [[Universidat di Leiden]] (2021)</ref>E tin ophetonan pa uso di e tempu [[Spaña|spaño]], bida rural den [[siglo 19]], kultivashon di [[aloe vera]] i e minanan di oro [[Balashi]] i Bushiribana.<ref name = "historiadiaruba.aw"></ref><ref>{{en}} Luc Alofs, [https://web.archive.org/web/20120426071225if_/http://awad.kitlv.nl/pdf//UNESCO%20report%20Luc%20Alofs%20okt08.pdf The Aruba Heritage Report], 2008, p.61 (via archive.org)</ref> Tur djamars anochi, museo histórico ta organisá Bon Bini Festival pa yama turista i bishitante di e isla bonbini i disfrutá di kultura, músika, baile i kuminda di Aruba.<ref>{{en}} Aruba, [https://www.aruba.com/us/calendar/bon-bini-festival Bon Bini Festival]. [https://web.archive.org/web/20230331002450/https://www.aruba.com/us/calendar/bon-bini-festival Archivá] dia 31 di mart 2023.</ref> == Galeria == <gallery widths="200" heights="180"> Aruba, Fort Oranjestadt.jpg|Fort Zoutman ku toren Willem III (potret di 1885) Cornelis van Cuylenburg (II) - Johan Arnold Zoutman.jpg|[[Johan Zoutman|Johan Arnold Zoutman]], na kende a nombra e forti. BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-010.jpg|Fort Zoutman (1907) Willem III Toren Fort Zoutman (2).JPG|Willem III Tower na entrada west di e forti Fort Zoutman Willem III 2023.jpeg|Toren anochi durante e bishita di [[prinsesa Amalia]] di Hulanda (2023). Fort Zoutman Wall.jpg|Muraya di e forti (bista di paden) Bonbini Festival Aruba 21 05 21 312000.jpeg|Musica tipico durante Bonbini Festival Bonbini Festival part 2.jpeg|Drumband durante Bonbini Festival </gallery> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64515031|titulo=Fort Zoutman}} {{References}} }} [[Category:Monumento di Aruba]] [[Category:Arkitektura na Aruba]] [[Kategoria:Museo na Aruba]] njis7o1qftdh43s80aji46khngat794 200425 200424 2026-08-12T10:37:17Z Caribiana 8320 200425 wikitext text/x-wiki {{Variante|c}} {{infobox edificio | variante = c | imagen =Fort Zoutman - Willem III Toren (1).jpg | descripcion = Fort Zoutman, 2020 | imagen2 = A Bell with a view!.jpg | descripcion2 = Klòk di Willem III | imagen3 = Fort Zoutman Willem III Toren, on a cloudy day.jpg | descripcion3 = Muraya di e forti | adres = ''Oranjestraat/Zoutmanstraat'' | funcion_original = fòrti militar hulandes | fecha_funda = 1798: fòrt<BR/>1868: Willem III toren<br/>1983: museo históriko | fecha_construccion = 1796: fòrt<br/>1866: Willem III toren | restaura = 1976-1980<br>2026: Willem III toren | zoom = 16 }} '''Fort Zoutman''' ta un antiguo [[fòrti|fòrti militar]] [[Hulanda|hulandes]] na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]], [[Aruba]]. E edifisio a wòrdu konstruí na 1798 na [[Paardenbaai]] i ta e edifisio di mas bieu di [[Aruba]].<ref name = "visitaruba.com">[https://www.visitaruba.com/experience-aruba/attractions-and-activities/the-historical-museum-of-aruba visitaruba.com, konsultá dia 5 di novèmber 2023] [https://web.archive.org/web/20221129152942/https://www.visitaruba.com/experience-aruba/attractions-and-activities/the-historical-museum-of-aruba Archivá] riba 29 di novèmber 2022.</ref>. Na 1859 a añadí un toren nobo, Willem III, na e forti. For di 1983 e museo di historia di [[Aruba]] ta alohá den e kompleho.<ref name = "historiadiaruba.aw>[http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=39&Itemid=54 historiadiaruba.aw, konsultá dia 5 di novèmber 2023]. [https://web.archive.org/web/20230710164619/http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=39&Itemid=54 Archivá] dia 10 di yüli 2023.</ref> == Historia == Komo un haf pa e ruta di [[Kòrsou]] pa [[Venezuela]], e hulandesnan a usa Paardenbaai.<ref name = "visitaruba.com"></ref> Na 1796, e komite militar, dirigí pa e gobernador interino [[Johann Rudolf Lauffer]], a disidí di fortifiká e puertonan riba kada un di e islanan abou, pa defendé nan mes di pirata i otro enemigunan. E forti a risibí su nòmber di kontralmirante hulandes [[Johan Zoutman|Johan Arnold Zoutman]], ku a bringa den e di kuater guera anglo-hulandes, maske nunka el a bishitá Aruba.<ref name = "historiadiaruba.aw"></ref><ref name = "aruba.com">[https://www.aruba.com/nl/ontdek/fort-zoutman-historisch-museum aruba.com, konsulta dia 5 di november 2023]. [https://web.archive.org/web/20230605005800/https://www.aruba.com/nl/ontdek/fort-zoutman-historisch-museum Archivá] dia 5 di yüni 2023.</ref> Na 1798, e konstrukshon a ser kompletá. === Willem III Toren === Na 1866, a kuminsá ku konstrukshon di e toren Willem III. Esaki a sosodé despues ku [[gezaghebber]] J. H. Ferguson a pidi e gobernador di Kòrsou pa traha un toren di klòk. Na prinsipio, solamente un [[faro]] a wòrdu konstruí, pero dor di kolga un klok einan tambe, e faro tambe por a funshoná komo toren di klòk. E toren a risibí su nòmber di [[Willem III di Hulanda|rei Willem III]] di Hulanda i riba su aniversario, dia [[19 di febrüari]] [[1868]], a sende e lus di e faro pa promé biaha. E toren a keda posishoná dilanti di e porta, na banda wèst di e forti. Na 1963, despues di 95 aña, a stòp di usa e faro.<ref name = "historiadiaruba.aw"></ref><ref name = "aruba.com"></ref> === Museo históriko di Aruba === {{wak articulo|Articulo principal: [[Museo Historico Arubano|Museo Históriko Arubano]]}} Entre 1976 i 1980, e forti i su Toren a keda restourá. Despues ku e restorashon aki a ser kompletá na 1983, e museo histórico di Aruba a establesé den dje. E museo, fundá na 1961 i awor konosí komo Museo Históriko Arubano, ta ofresé un bista general di [[historia di Aruba]].<ref>Oostindie, Gert; Stipriaan, Alex van, [https://pure.eur.nl/ws/portalfiles/portal/163439541/1887_3244342-Antilliaans_erfgoed_2.pdf Musea, monumenten en Arubaans identiteitsbesef]. Den: Antilliaans erfgoed 2: nu en verder, [[Universidat di Leiden]] (2021)</ref>E tin ophetonan pa uso di e tempu [[Spaña|spaño]], bida rural den [[siglo 19]], kultivashon di [[aloe vera]] i e minanan di oro [[Balashi]] i Bushiribana.<ref name = "historiadiaruba.aw"></ref><ref>{{en}} Luc Alofs, [https://web.archive.org/web/20120426071225if_/http://awad.kitlv.nl/pdf//UNESCO%20report%20Luc%20Alofs%20okt08.pdf The Aruba Heritage Report], 2008, p.61 (via archive.org)</ref> Tur djamars anochi, museo histórico ta organisá Bon Bini Festival pa yama turista i bishitante di e isla bonbini i disfrutá di kultura, músika, baile i kuminda di Aruba.<ref>{{en}} Aruba, [https://www.aruba.com/us/calendar/bon-bini-festival Bon Bini Festival]. [https://web.archive.org/web/20230331002450/https://www.aruba.com/us/calendar/bon-bini-festival Archivá] dia 31 di mart 2023.</ref> == Galeria == <gallery widths="200" heights="180"> Aruba, Fort Oranjestadt.jpg|Fort Zoutman ku toren Willem III (potret di 1885) Cornelis van Cuylenburg (II) - Johan Arnold Zoutman.jpg|[[Johan Zoutman|Johan Arnold Zoutman]], na kende a nombra e forti. BNA-DIG-HARTOG-CAHA-001-014-010.jpg|Fort Zoutman (1907) Willem III Toren Fort Zoutman (2).JPG|Willem III Tower na entrada west di e forti Fort Zoutman Willem III 2023.jpeg|Toren anochi durante e bishita di [[prinsesa Amalia]] di Hulanda (2023). Fort Zoutman Wall.jpg|Muraya di e forti (bista di paden) Bonbini Festival Aruba 21 05 21 312000.jpeg|Musica tipico durante Bonbini Festival Bonbini Festival part 2.jpeg|Drumband durante Bonbini Festival </gallery> {{Appendix|refs|2= * {{Tradukshon for di otro Wikipedia|idioma=nl|oldid =64515031|titulo=Fort Zoutman}} {{References}} }} [[Category:Monumento di Aruba]] [[Category:Arkitektura na Aruba]] [[Kategoria:Museo na Aruba]] k1mlxqtdhxfzsmswir6aygz7ikriaqo 10 10188 200418 199653 2026-08-12T09:58:58Z Caribiana 8320 update 12/8 200418 wikitext text/x-wiki {{Columns-list|colwidth=16em| * [[Tula]] * [[Rebelion Grandi]] * [[Eclipse solar|Eklipse solar]] * [[Little League World Series]] * [[Augustus Scur]] * [[Patan Farro]] (1942-2026) * [[Andruw Jones]] * [[Sarah-Quita Offringa]] * [[Nelson Carrilho]] (1953-2026) * [[Yu di Kòrsou]] * [[Bandera di Kòrsou]] * [[Teremoto]] * [[Reserva di biosfera di Aruba]] }} k73o0fuw4fhb3wg6dpo8owgdoc1kpnw 828 10282 200337 172593 2026-08-11T12:56:31Z Kallmemel 14000 200337 Scribunto text/plain local p = {} function p.usesProperty(frame) local parent = frame.getParent(frame) local result = '' local ii = 1 while true do local p_num = mw.text.trim(parent.args[ii] or '') if p_num ~= '' then local label = mw.wikibase.label(p_num) or "SIN LEBEL" result = result .. "<li><b><i>[[d:Property:" .. p_num .. "|" .. label .. " (" .. string.upper(p_num) .. ")]]</i></b> <small>([[d:Property_talk:" .. p_num .. "|diskutí]], [[d:Special:WhatLinksHere/Property:" .. p_num .. "|lenk]])</small></li>" ii = ii + 1 else break end end return result end return p 3v5j73wj9m6jbahntbdpdurhs5lfg3c 200338 200337 2026-08-11T12:57:01Z Kallmemel 14000 200338 Scribunto text/plain local p = {} function p.usesProperty(frame) local parent = frame.getParent(frame) local result = '' local ii = 1 while true do local p_num = mw.text.trim(parent.args[ii] or '') if p_num ~= '' then local label = mw.wikibase.label(p_num) or "SIN LEBEL" result = result .. "<li><b><i>[[d:Property:" .. p_num .. "|" .. label .. " (" .. string.upper(p_num) .. ")]]</i></b> <small>([[d:Property_talk:" .. p_num .. "|diskushon]], [[d:Special:WhatLinksHere/Property:" .. p_num .. "|lenk]])</small></li>" ii = ii + 1 else break end end return result end return p ftv26soheuqc852v44f41l1jkzedjwr 0 11258 200375 188595 2026-08-11T18:06:01Z Caribiana 8320 /* Premio Nacional */ 2026 200375 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa Departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Anualmente otorgamento di e premio ta tuma luga na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio nacional ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di [[arte di tarima]] na Aruba.<ref>[https://web.archive.org/web/20240405085906/https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> E premio cu ta duna e ganadonan ta un obra crea pa e artista Frank Croes. Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>[https://web.archive.org/web/20240405095025/https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ Premio nacional di Teatro 2024], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, cual titulo a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y Rolando Bryson. == Premio Nacional == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - [[Amy Lasten]] (1953-2026), actriz, docente di teatro y director di teatro * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - * 2020 - * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) * 2025 - Addonsito Croes<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/addonsito-croes-honra-cu-premio-teatro-y-actuacion-2025 Addonsito Croes honra cu premio Teatro y actuacion 2025], [[Diario]] (31 di mart 2025)</ref> * 2026 - [[Maybelline Arends-Croes]] {{Appendix}} == “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolando Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral. * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”. * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] 5pep0bepws20zz86hime5zfpvjdfw4q 200376 200375 2026-08-11T18:06:37Z Caribiana 8320 200376 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Premio Nacional di Teatro''' (PNT) ta un premio institui pa Departamento di Cultura di Aruba (DCA) na aña 2004. Anualmente otorgamento di e premio ta tuma luga na ocacion di e celebracion di Dia Mundial di Teatro, riba o rond di [[27 di mart|27 di maart]]. E premio nacional ta wordo otorga na persona, grupo of fundacion cu a contribui na desaroyo di [[arte di tarima]] na Aruba.<ref>[https://web.archive.org/web/20240405085906/https://24ora.com/dca-cu-premio-nacional-di-teatro-aruba-2005-2021/ DCA cu premio nacional di Teatro Aruba 2005-2021], 24ora.com (6 di juni 2021)</ref> E premio cu ta duna e ganadonan ta un obra crea pa e artista Frank Croes. Cada lustro ta entrega alaves e “reconocemento special di Bida Largo” na un persona, cu a dedica henter su bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral.<ref>[https://web.archive.org/web/20240405095025/https://arubanative.com/2024/04/04/premio-nacional-di-teatro-2024/ Premio nacional di Teatro 2024], Aruba Native (4 di april 2024)</ref> E prome premio a wordo otorga na 2005 y e prome reconocimiento di Bida Largo na 2009, cual titulo a bay pa prome bes na e tecniconan di Cas di Cultura Aruba, señor Richard Hopmans y Rolando Bryson. == Premio Nacional == * 2005 - [[Mascaruba]], grupo teatral * 2006 - [[Jubi Naar]] (1943-2024), autor, critico, actor, periodista y director di teatro * 2007 - [[Amy Lasten]] (1953-2026), actriz, docente di teatro y director di teatro * 2008 - Carmen Herrera, autor, director di teatro, actriz y compositor hunto cu grupo teatral Kibrahacha * 2009 - Oslin (Chin) Boekhoudt (19??-2015), autor, actor y director di teatro * 2010 - Leo Tromp (1943-2021), presidente Internacional di Teatro Amateur, IATA y FUNDARTE. * 2011 - [[Vale Croes]] (1951-2015), comediante * 2012 - Mirto Laclé, gestor cultural * 2013 - [[Diana Antonette]], actriz y directora di Teatro di Danza Arubano. * 2014 - no a otorga premio * 2015 - no a otorga premio * 2016 - no a otorga premio * 2017 - no a otorga premio * 2018 - no a otorga premio * 2019 - * 2020 - * 2021 - Lenie Jeandor, actriz, escritor y director di teatro * 2022 - Persey Jeandor, actor, cantante, comediante y director di teatro * 2023 - [[Norman de Palm]], productor di teatro * 2024 - [[Instituto Pedagogiko Arubano]] (CKV Teatro) * 2025 - Addonsito Croes<ref>[https://diario.aw/categories/noticia/general/addonsito-croes-honra-cu-premio-teatro-y-actuacion-2025 Addonsito Croes honra cu premio Teatro y actuacion 2025], [[Diario]] (31 di mart 2025)</ref> * 2026 - [[Maybelline Arends-Croes]] == “Reconocemento Special di Bida Largo” == * 2009 - Richard Hopmans y Rolando Bryson, tecniconan di Cas di Cultura Aruba; pa dedica henter nan bida na servicio di teatro, pa su trabou, sacrificio y aporte den e campo teatral. * 2019 - Farita Luidens, actriz, comediante, productor, escritor di teatro; pa 50 aña den farandula cu su mega produccion “Ken ta Basha Abou”. * 2020 - [[Cas di Cultura]]; pa mas di 60 aña na servicio teatral y cooperacion pa lanta arte di tarima. {{Appendix}} [[Category:Aruba]] nhljx26nfp7nn7r6rralru9qwikkche 0 12687 200406 197296 2026-08-11T22:52:11Z Caribiana 8320 wikilink 200406 wikitext text/x-wiki {{Variante |a}} {{infobox evento | variante = a | tipo = Welga laboral | pais = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|25px]] [[Antias Hulandes]] | tipo_division_adm = Teritorio insular | division_adm = {{ABW}} | aloca = |fecha= [[11 di ougùstùs|11 di augustus]]–[[18 di ougùstùs|18 di augustus]] [[1977]] | ora = | causa = Formacion di gobierno }} '''Augustus Scur''' tabata un welga laboral general na [[Aruba]], cu a dura di [[11 di ougùstùs|11]] pa 18 di augustus [[1977]]. E welga, organisa pa e politico y activista Arubiano [[Betico Croes]] y e [[partido polítiko|partido]] mayoritario [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]], ta wordo generalmente considera como un parti importante den e lucha politico pa [[autonomia]] y secesion politico di Aruba for di [[Antias Hulandes]]. E proceso aki finalmente a resulta den e [[Status aparte di Aruba|Status Aparte di Aruba]] na 1986.<ref>{{Citeer web |titel=The struggle for Status Aparte |url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=37&lang=en|werk=historiadiaruba.aw}}</ref> == Origen di e conflicto == E welga general a wordo organisa como contesta na [[Boy Rozendal]] di [[Partido Demokrat|Partido Democratico]] (DP) di [[Kòrsou|Corsou]], kende, despues di a gana e eleccion pa [[parlamento di Antias Hulandes]] dia 17 di juni 1977, a forma un coalicion (DP-[[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]-[[Partido Patriotico Arubano|PPA]]-[[Union Patriótiko Boneriano|UPB]]) pa dirigi e gobierno di Antias Hulandes sin consulta cu MEP.<ref>{{Citeer web |titel=Rozendal wint Ned. Antillen verkiezingen (1977)|werk=NRC Handelsblad|datum=1977-06-18|bezochtdatum=2025-03-04|url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Gevolgmachtigd+Rozendal&page=1&coll=ddd&identifier=KBNRC01:000026367:mpeg21:a0009&resultsidentifier=KBNRC01:000026367:mpeg21:a0009&rowid=2}}</ref> E intencion di PPA, un partido minoritario di Aruba, pa participa den gobierno central a lanta protesta fuerte for di tur sector di comunidad Arubano.<ref name="Eilandsraad"/> Desde basta tempo Partido Democratico tabata opone [[autonomia]] pa e isla di Aruba. Mas aleu e welga tabata un reaccion na gobierno Antiano, [[Juancho Evertsz|gabinete Evertsz]], cu a declara e [[Referèndum|referendum]] di [[25 di mart|25 di maart]] [[1977]] tocante [[Independensia|independencia]] di Aruba como ilegal.<ref>{{Citeer web |titel=Stembiljetten Aruba na klachten herdrukt |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010881592:mpeg21:p009|werk=De Volkskrant|datum=1977-03-25|bezochtdatum=2025-03-04}}</ref> Mientras e partidonan [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] y PPA a boycotea e referendum, 95% di e votadornan tabata pro independencia. == E welga y su desaroyo == E tension a aumenta despues cu Hyacintho (Chinto) Geerman y Juan Yarzagaray, presidente y miembro di directiva di Union Independiente di Trahadornan di Petroleo di Aruba (IOWUA), a wordo deteni dia 10 di augustus relaciona cu un pamfleta sindical contra minister y miembronan di directiva di PPA. Como reaccion, IOWUA a proclama un welga na [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]].[[File:IOWUA office.jpeg|thumb|left|205px|Oficina di IOWUA na [[San Nicolas]].]] Riba diahuebs 11 di augustus, e welga a extende cu e union di sindicatonan manera GWU, VWA, ANAAB, UPA, UEA, ATTA, SKOA y GABA.<ref name="Eilandsraad">[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-EILANDSRAAD-1977-09 Eilandsraad van Aruba, Notulen 1977 nr. 9], 18 augustus 1977</ref> E sindicatonan tabata conta cu sosten di gobierno di Aruba. Meta di e welguistanan tabata pa e dos sindicalista wordo poni den libertad; pa gobierno Hulandes ta dispuesto pa ricibi un delegacion di Aruba pa delibera riba e deseo di e mayoria di e pueblo Arubano y pa [[Konseho Insular|Conseho Insular]] reuni pa aproba y forma un delegacion Arubano den cual tambe ta inclui representantenan di e sindicatonan Arubano.<ref name="Eilandsraad"/> Fuera di Lago a welga na supermercadonan grandi, [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix|aeropuerto]], servicio di telefon y otro utilidadnan, sin cu tabatin conflicto entre dunado di trabou y trahador. Esaki a conduci entre otro na interupcion di coriente, paro di buelonan pa motibo di falta di control di trafico aereo y prohibicion di benta di alcohol. Tabatin algun relato di incidente unda polis a los tiro. Desde diahuebs anochi cuerpo policial di Aruba a wordo reforza cu polis antidisturbio manda for di Corsou y gezaghebber F.J. (Jossy) Tromp, den su calidad di hefe di cuerpo policial, a impone censura riba comunicadonan di [[Kolegio Ehekutivo|Colegio Ehecutivo]] y sindicatonan di Aruba. E atencion na nivel internacional pa e situacion di intrankilidad a causa salida di rond di 1500 turista for di Aruba.<ref>{{citeer web|titel=San Juan Star over staking Aruba: Exodus toeristen|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-08-23|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-03-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639444:mpeg21:p005}}</ref> === Negociacion === Diadomingo 14 di augustus representantenan di sindicato, partido politico, y gremio comercial a reuni na Surfside y a acorda pa den un reunion di Conseho Insular forma un comision entre politico, representante di sindicato y representantenan di comercio pa hiba deliberacionnan cu tur instancia necesario ariba: (1) participacion di representacion mayoritario di pueblo di Aruba den gobierno central, y (2) reconocimiento di e derecho di autodeterminacion, y preparacion di independencia di Aruba.<ref name="Eilandsraad"/> Diarason 17 di augustus den e caso sumario di Lago contra IOWUA hues ta ordena pa reanuda trabou dentro di 24 ora.<ref>{{citeer web|titel=IOWUA moet gaan werken|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-08-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-03-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639440:mpeg21:p005}}</ref> AHATA tambe tabata na punto pa demanda WEB Aruba pa fayo den suministro di coriente.<ref>{{citeer web|titel=Betico moet het uiteindelijk toch vinden bij Ant. kabinet|via=[[Amigoe]]|werk=Nieuwsblad van het Zuiden|datum=1977-08-24|bezochtdatum=2025-03-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639445:mpeg21:p008}}</ref> E mesun anochi e sindicalistanan a wordo laga den libertad. Seguidamente e sindicatonan en conhunto a anuncia di ta para tur accion entrante 18 di augustus, como nan a considera nan meta logra.<ref name="Eilandsraad"/> == Despues di e welga == {{Multiple image| total_width = 410 | background color = #OOEEFF | align = right | footer_align= | perrow = 2/2 | image1 = Aankomst Arubaanse delegatie op Schiphol tijdens aankomst rechts met zonnebril , Bestanddeelnr 929-3339.jpg | image2 = Aankomst Arubaanse delegatie op Schiphol tijdens persconferentie Betico Croes (, Bestanddeelnr 929-3340.jpg | image3 = Arubaanse delegatie spreekt met Koninkrijksregering voorgrond Den Uyl , midden , Bestanddeelnr 929-3350.jpg | image4 = Arubaanse delegatie spreekt met Kamercommissie van Antilliaanse zaken Betico Cr, Bestanddeelnr 929-3391.jpg | footer = Yegada na Hulanda, conferencia di prensa, y encuentronan di e delegacion Arubano cu gabinete Den Uyl y e comision di Asuntonan Antiano di [[Tweede Kamer]] (entre 4 y 8 di september 1977). }} E welga general di Aruba di 1977 a habri caminda pa dialogo politico entre Aruba, [[Hulanda]] y Antias Hulandes pa loke ta e status di Aruba dentro di [[Reino Hulandes]]. Den un reunion publico dia 18 di augustus pa 09.30 'or Conseho Insular a discuti e situacion. Entre e ocho mocion di partido MEP cu a ser aproba, e mocion pa forma un delegacion Arubano pa bay Hulanda pa dialoga cu gobierno Hulandes a haya aprobacion sin votacion.<ref name="Eilandsraad"/> Comienso di september 1977 un delegacion Arubano, consistiendo di politico y representantenan di gremionan empresarial y sindical, a hiba e prome dialogo cu gobierno Hulandes.<ref>{{citeer web|titel=Gelukkig|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-09-05|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639596:mpeg21:p005}}</ref> Betico Croes tabata lider di delegacion. E proceso di dialogo cu a continua despues a conduci na secesion politico di Aruba for di Antias Hulandes. E isla a bira un pais separa, autonomo, constituyente dentro di Reino Hulandes desde 1 di januari 1986.<ref>{{Citeer web |titel=Aruba krijgt Status Aparte|url=https://www.canonvannederland.nl/nl/kalender/01/1986-01-01|werk=canonvannederland.nl}}</ref> Riba peticion di Aruba, [[Ernst Hirsch Ballin|Minister Hirsch Ballin]] (Asuntonan Antiano - Arubano) a bay di acuerdo na 1990 pa mantene e status aparte sin e obligacion di bira independiente, lagando los e fecha fiha pa 1996. E cambio aki a keda formalisa den [[Statuut pa Reino Hulandes]] na 1994.<ref>{{citeer web|titel=Debat over schrappen art. 62 Statuut: Kamer wil meer samenhang tussen Aruba en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-03-09|bezochtdatum=2025-03-07|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644572:mpeg21:p005}}</ref> == Cronologia di suceso == {| class="wikitable sortable" width="92%" ! width="20%" |Fecha !! Suceso principal |- | 25 di maart 1977 || Referendum na Aruba riba independencia; 95% di votadornan cu a partiçipá ta pro independencia. AVP y PPA a boycotea. |- | 17 di juni 1977 || Eleccion pa Parlamento Antiano. Boy Rozendal (DP) ta forma coalicion (DP–PNP–PPA–UPB) sin consulta cu MEP. |- | 10 di augustus 1977 || Sindicalistanan Hyacintho (Chinto) Geerman y Juan Yarzagaray (IOWUA) ta deteni pa distribucion di pamfleta sindical. |- | 11 di augustus 1977 || IOWUA ta proclama welga na Lago; varios sindicatonan (GWU, VWA, ANAAB, UPA, UEA, ATTA, SKOA, GABA) ta uni. Servicionan como supermercado, aeropuerto y telefon ta para. |- | 12–13 di augustus 1977 || Polis di Aruba ta reforzá for di Kòrsou. Interupcion di coriente, paro di vuelo y prohibicion di benta di alcohol ta sigui. |- | 14 di augustus 1977 || Reunion na Surfside: sindicato, partido político y comercio ta propone participacion den gobierno central y preparacion pa independencia. |- | 17 di augustus 1977 || Tribunal ta ordena IOWUA pa reanuda trabou den Lago den 24 ora. Mes anochi sindicalistanan deteni ta ser libera. |- | 18 di augustus 1977 || Conseho Insular ta aproba pa forma delegacion Arubiano pa dialogo cu Hulanda. Welga ta termina. |- | 4–8 di september 1977 || Delegacion Arubiano, dirigi pa Betico Croes, ta tene dialogo cu gabinete Den Uyl y Tweede Kamer na Hulanda. |- | 1 di januari 1986 || Aruba ta ricibi su Status Aparte: un pais autonomo constituyente den Reino Hulandes. |- | 1990–1994 || Hulanda y Aruba ta acorda pa mantene Status Aparte indefinitivamente sin obligacion pa independencia. Esaki ta keda formalisa den Statuut na 1994. |} == Literatura == * Bongers, Evert, [https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-2805 ''Augustus Scur - De Roerige Dagen van Augustus 1977 op Aruba''], [[UNOCA]] (2007) {{Appendix}} [[Kategoria:Historia di Aruba]] [[Kategoria:Sindikalismo]] j8soe6su113ofqn4m9qqii4ux61j3aa 200407 200406 2026-08-11T22:56:56Z Caribiana 8320 200407 wikitext text/x-wiki {{Variante |a}} {{infobox evento | variante = a | tipo = Welga laboral | pais = [[File:Flag of the Netherlands Antilles (1959–1986).svg|25px]] [[Antias Hulandes]] | tipo_division_adm = Teritorio insular | division_adm = {{ABW}} | aloca = |fecha= [[11 di ougùstùs|11 di augustus]]–[[18 di ougùstùs|18 di augustus]] [[1977]] | ora = | causa = Formacion di gobierno }} '''Augustus Scur''' tabata un welga laboral general na [[Aruba]], cu a dura di [[11 di ougùstùs|11]] pa 18 di augustus [[1977]]. E welga, organisa pa e politico y activista Arubiano [[Betico Croes]] y e [[partido polítiko|partido]] mayoritario [[Movimiento Electoral di Pueblo|MEP]], ta wordo generalmente considera como un parti importante den e lucha politico pa [[autonomia]] y secesion politico di Aruba for di [[Antias Hulandes]]. E proceso aki finalmente a resulta den e [[Status aparte di Aruba|Status Aparte di Aruba]] na 1986.<ref>{{Citeer web |titel=The struggle for Status Aparte |url=http://www.historiadiaruba.aw/index.php?option=com_content&task=view&id=22&Itemid=37&lang=en|werk=historiadiaruba.aw}}</ref> == Origen di e conflicto == E welga general a wordo organisa como contesta na [[Boy Rozendal]] di [[Partido Demokrat|Partido Democratico]] (DP) di [[Kòrsou|Corsou]], kende, despues di a gana e eleccion pa [[parlamento di Antias Hulandes]] dia 17 di juni 1977, a forma un coalicion (DP-[[Partido Nashonal di Pueblo|PNP]]-[[Partido Patriotico Arubano|PPA]]-[[Union Patriótiko Boneriano|UPB]]) pa dirigi e gobierno di Antias Hulandes sin consulta cu MEP.<ref>{{Citeer web |titel=Rozendal wint Ned. Antillen verkiezingen (1977)|werk=NRC Handelsblad|datum=1977-06-18|bezochtdatum=2025-03-04|url=https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=Gevolgmachtigd+Rozendal&page=1&coll=ddd&identifier=KBNRC01:000026367:mpeg21:a0009&resultsidentifier=KBNRC01:000026367:mpeg21:a0009&rowid=2}}</ref> E intencion di PPA, un partido minoritario di Aruba, pa participa den gobierno central a lanta protesta fuerte for di tur sector di comunidad Arubano.<ref name="Eilandsraad"/> Desde basta tempo Partido Democratico tabata opone [[autonomia]] pa e isla di Aruba. Mas aleu e welga tabata un reaccion na gobierno Antiano, [[Juancho Evertsz|gabinete Evertsz]], cu a declara e [[Referèndum|referendum]] di [[25 di mart|25 di maart]] [[1977]] tocante [[Independensia|independencia]] di Aruba como ilegal.<ref>{{Citeer web |titel=Stembiljetten Aruba na klachten herdrukt |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ABCDDD:010881592:mpeg21:p009|werk=De Volkskrant|datum=1977-03-25|bezochtdatum=2025-03-04}}</ref> Mientras e partidonan [[Partido di Pueblo Arubano|AVP]] y PPA a boycotea e referendum, 95% di e votadornan tabata pro independencia. == Welga == E tension a aumenta despues cu Hyacintho (Chinto) Geerman y Juan Yarzagaray, presidente y miembro di directiva di Union Independiente di Trahadornan di Petroleo di Aruba (IOWUA), a wordo deteni dia 10 di augustus relaciona cu un pamfleta sindical contra minister y miembronan di directiva di PPA. Como reaccion, IOWUA a proclama un welga na [[Lago Oil & Transport Company|refineria Lago]].[[File:IOWUA office.jpeg|thumb|left|205px|Oficina di IOWUA na [[San Nicolas]].]] Riba diahuebs 11 di augustus, e welga a extende cu e union di sindicatonan manera GWU, VWA, ANAAB, UPA, UEA, ATTA, SKOA y GABA.<ref name="Eilandsraad">[https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-EILANDSRAAD-1977-09 Eilandsraad van Aruba, Notulen 1977 nr. 9], 18 augustus 1977</ref> E sindicatonan tabata conta cu sosten di gobierno di Aruba. Meta di e welguistanan tabata pa e dos sindicalista wordo poni den libertad; pa gobierno Hulandes ta dispuesto pa ricibi un delegacion di Aruba pa delibera riba e deseo di e mayoria di e pueblo Arubano y pa [[Konseho Insular|Conseho Insular]] reuni pa aproba y forma un delegacion Arubano den cual tambe ta inclui representantenan di e sindicatonan Arubano.<ref name="Eilandsraad"/> Fuera di Lago a welga na supermercadonan grandi, [[Aeropuerto Internacional Reina Beatrix|aeropuerto]], servicio di telefon y otro utilidadnan, sin cu tabatin conflicto entre dunado di trabou y trahador. Esaki a conduci entre otro na interupcion di coriente, paro di buelonan pa motibo di falta di control di trafico aereo y prohibicion di benta di alcohol. Tabatin algun relato di incidente unda polis a los tiro. Desde diahuebs anochi cuerpo policial di Aruba a wordo reforza cu polis antidisturbio manda for di Corsou y gezaghebber F.J. (Jossy) Tromp, den su calidad di hefe di cuerpo policial, a impone censura riba comunicadonan di [[Kolegio Ehekutivo|Colegio Ehecutivo]] y sindicatonan di Aruba. E atencion na nivel internacional pa e situacion di intrankilidad a causa salida di rond di 1500 turista for di Aruba.<ref>{{citeer web|titel=San Juan Star over staking Aruba: Exodus toeristen|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-08-23|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-03-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639444:mpeg21:p005}}</ref> === Negociacion === Diadomingo 14 di augustus representantenan di sindicato, partido politico, y gremio comercial a reuni na Surfside y a acorda pa den un reunion di Conseho Insular forma un comision entre politico, representante di sindicato y representantenan di comercio pa hiba deliberacionnan cu tur instancia necesario ariba: (1) participacion di representacion mayoritario di pueblo di Aruba den gobierno central, y (2) reconocimiento di e derecho di autodeterminacion, y preparacion di independencia di Aruba.<ref name="Eilandsraad"/> Diarason 17 di augustus den e caso sumario di Lago contra IOWUA hues ta ordena pa reanuda trabou dentro di 24 ora.<ref>{{citeer web|titel=IOWUA moet gaan werken|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-08-18|via=Delpher.nl|bezochtdatum=2025-03-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639440:mpeg21:p005}}</ref> AHATA tambe tabata na punto pa demanda WEB Aruba pa fayo den suministro di coriente.<ref>{{citeer web|titel=Betico moet het uiteindelijk toch vinden bij Ant. kabinet|via=[[Amigoe]]|werk=Nieuwsblad van het Zuiden|datum=1977-08-24|bezochtdatum=2025-03-04|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639445:mpeg21:p008}}</ref> E mesun anochi e sindicalistanan a wordo laga den libertad. Seguidamente e sindicatonan en conhunto a anuncia di ta para tur accion entrante 18 di augustus, como nan a considera nan meta logra.<ref name="Eilandsraad"/> == Despues di welga == {{Multiple image| total_width = 410 | background color = #OOEEFF | align = right | footer_align= | perrow = 2/2 | image1 = Aankomst Arubaanse delegatie op Schiphol tijdens aankomst rechts met zonnebril , Bestanddeelnr 929-3339.jpg | image2 = Aankomst Arubaanse delegatie op Schiphol tijdens persconferentie Betico Croes (, Bestanddeelnr 929-3340.jpg | image3 = Arubaanse delegatie spreekt met Koninkrijksregering voorgrond Den Uyl , midden , Bestanddeelnr 929-3350.jpg | image4 = Arubaanse delegatie spreekt met Kamercommissie van Antilliaanse zaken Betico Cr, Bestanddeelnr 929-3391.jpg | footer = Yegada na Hulanda, conferencia di prensa, y encuentronan di e delegacion Arubano cu gabinete Den Uyl y e comision di Asuntonan Antiano di [[Tweede Kamer]] (entre 4 y 8 di september 1977). }} E welga general di Aruba di 1977 a habri caminda pa dialogo politico entre Aruba, [[Hulanda]] y Antias Hulandes pa loke ta e status di Aruba dentro di [[Reino Hulandes]]. Den un reunion publico dia 18 di augustus pa 09.30 'or Conseho Insular a discuti e situacion. Entre e ocho mocion di partido MEP cu a ser aproba, e mocion pa forma un delegacion Arubano pa bay Hulanda pa dialoga cu gobierno Hulandes a haya aprobacion sin votacion.<ref name="Eilandsraad"/> Comienso di september 1977 un delegacion Arubano, consistiendo di politico y representantenan di gremionan empresarial y sindical, a hiba e prome dialogo cu gobierno Hulandes.<ref>{{citeer web|titel=Gelukkig|werk=[[Amigoe]]|datum=1977-09-05|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010639596:mpeg21:p005}}</ref> Betico Croes tabata lider di delegacion. E proceso di dialogo cu a continua despues a conduci na secesion politico di Aruba for di Antias Hulandes. E isla a bira un pais separa, autonomo, constituyente dentro di Reino Hulandes desde 1 di januari 1986.<ref>{{Citeer web |titel=Aruba krijgt Status Aparte|url=https://www.canonvannederland.nl/nl/kalender/01/1986-01-01|werk=canonvannederland.nl}}</ref> Riba peticion di Aruba, [[Ernst Hirsch Ballin|Minister Hirsch Ballin]] (Asuntonan Antiano - Arubano) a bay di acuerdo na 1990 pa mantene e status aparte sin e obligacion di bira independiente, lagando los e fecha fiha pa 1996. E cambio aki a keda formalisa den [[Statuut pa Reino Hulandes]] na 1994.<ref>{{citeer web|titel=Debat over schrappen art. 62 Statuut: Kamer wil meer samenhang tussen Aruba en Antillen|werk=[[Amigoe]]|datum=1994-03-09|bezochtdatum=2025-03-07|url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010644572:mpeg21:p005}}</ref> == Cronologia di suceso == {| class="wikitable sortable" width="92%" ! width="20%" |Fecha !! Suceso principal |- | 25 di maart 1977 || Referendum na Aruba riba independencia; 95% di votadornan cu a partiçipá ta pro independencia. AVP y PPA a boycotea. |- | 17 di juni 1977 || Eleccion pa Parlamento Antiano. Boy Rozendal (DP) ta forma coalicion (DP–PNP–PPA–UPB) sin consulta cu MEP. |- | 10 di augustus 1977 || Sindicalistanan Hyacintho (Chinto) Geerman y Juan Yarzagaray (IOWUA) ta deteni pa distribucion di pamfleta sindical. |- | 11 di augustus 1977 || IOWUA ta proclama welga na Lago; varios sindicatonan (GWU, VWA, ANAAB, UPA, UEA, ATTA, SKOA, GABA) ta uni. Servicionan como supermercado, aeropuerto y telefon ta para. |- | 12–13 di augustus 1977 || Polis di Aruba ta reforzá for di Kòrsou. Interupcion di coriente, paro di vuelo y prohibicion di benta di alcohol ta sigui. |- | 14 di augustus 1977 || Reunion na Surfside: sindicato, partido político y comercio ta propone participacion den gobierno central y preparacion pa independencia. |- | 17 di augustus 1977 || Tribunal ta ordena IOWUA pa reanuda trabou den Lago den 24 ora. Mes anochi sindicalistanan deteni ta ser libera. |- | 18 di augustus 1977 || Conseho Insular ta aproba pa forma delegacion Arubiano pa dialogo cu Hulanda. Welga ta termina. |- | 4–8 di september 1977 || Delegacion Arubiano, dirigi pa Betico Croes, ta tene dialogo cu gabinete Den Uyl y Tweede Kamer na Hulanda. |- | 1 di januari 1986 || Aruba ta ricibi su Status Aparte: un pais autonomo constituyente den Reino Hulandes. |- | 1990–1994 || Hulanda y Aruba ta acorda pa mantene Status Aparte indefinitivamente sin obligacion pa independencia. Esaki ta keda formalisa den Statuut na 1994. |} == Literatura == * Bongers, Evert, [https://coleccion.aw/show/?BNA-DIG-ARUBIANA-2805 ''Augustus Scur - De Roerige Dagen van Augustus 1977 op Aruba''], [[UNOCA]] (2007) {{Appendix}} [[Kategoria:Historia di Aruba]] [[Kategoria:Sindikalismo]] 4xnseltw3mf7vu22r3rg684pshviamh 10 13160 200335 200326 2026-08-11T12:52:30Z Kallmemel 14000 200335 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | head3_6 = | item3_6 = | head3_7 = | item3_7 = | head3_8 = | item3_8 = | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}} | head5_3 = Tonelada bruto | item5_3 = {{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} | head5_4 = Tonelada netto | item5_4 = {{{tonelada_net|}}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_3 = | item6_3 = | head6_4 = | item6_4 = | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_6 = | item6_6 = | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_8 = | item7_8 = | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | head9_1 = | item9_1 = | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> 5zd26thbfjor0493wjij6up0vhu2d2j 200336 200335 2026-08-11T12:53:12Z Kallmemel 14000 200336 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}} | head5_3 = Tonelada bruto | item5_3 = {{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} | head5_4 = Tonelada netto | item5_4 = {{{tonelada_net|}}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> 03y6z4qld9r5u5eq1hxxp1g9xic6sac 200340 200336 2026-08-11T13:08:14Z Kallmemel 14000 200340 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_brt|}}}{{#property:P1093}}|<br>{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)|}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_net|}}}|<br>{{{tonelada_net|}}} (neto)|}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> nrcl7e4mfitlaqfjb78i1pjb4xzp603 200341 200340 2026-08-11T13:09:40Z Kallmemel 14000 200341 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_brt|}}}{{#if:{{{tonelada|}}}|{{#property:P1093}}|<br>{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)|{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)}}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_net|}}}|<br>{{{tonelada_net|}}} (neto)|}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> rw40iozjlc5rpue8mjz04y50wyuo0h1 200342 200341 2026-08-11T13:10:27Z Kallmemel 14000 Undid revision [[Special:Diff/200341|200341]] by [[Special:Contributions/Kallmemel|Kallmemel]] ([[User talk:Kallmemel|talk]]) 200342 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_brt|}}}{{#property:P1093}}|<br>{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)|}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_net|}}}|<br>{{{tonelada_net|}}} (neto)|}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> nrcl7e4mfitlaqfjb78i1pjb4xzp603 200345 200342 2026-08-11T13:12:41Z Kallmemel 14000 200345 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada|}}}|{{#if:{{{tonelada_brt|}}}{{#property:P1093}}|<br>{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)|{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)}}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_net|}}}|<br>{{{tonelada_net|}}} (neto)|}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> pbdbja6g6t1lmsn90cu0oyknpbqqeo1 200346 200345 2026-08-11T13:14:05Z Kallmemel 14000 200346 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_brt|}}}{{#property:P1093}}{{#if:{{{tonelada|}}}|<br>{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)|{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)}}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_net|}}}|<br>{{{tonelada_net|}}} (neto)|}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> 14a41k5l1eryrwl5s6wqy7xjmlyv2x3 200347 200346 2026-08-11T13:14:25Z Kallmemel 14000 200347 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_brt|}}}{{#property:P1093}}|{{#if:{{{tonelada|}}}|<br>{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)|{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)}}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_net|}}}|<br>{{{tonelada_net|}}} (neto)|}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> 01bl952hk9q0wz97cpcp23zyxq1sxgm 200348 200347 2026-08-11T13:17:47Z Kallmemel 14000 200348 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_brt|}}}{{#property:P1093}}|{{#if:{{{tonelada|}}}|<br>{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)|{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)}}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_net|}}}|{{#if:{{{tonelada|}}}|<br>{{{tonelada_net|}}} (neto)|{{{tonelada_net|}}} (neto)}}}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> 82ch69kgp2c1gvit6rah2vhwyh414h0 200350 200348 2026-08-11T13:18:53Z Kallmemel 14000 200350 wikitext text/x-wiki {{Infobox generiek | bgcolor = #003366 | kop = {{if empty|{{{nomber|}}}|{{PAGENAME}}}} | image ={{if empty|{{{imagen|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}} | caption = {{if empty|{{{descripcion|}}}|{{wikidata|qualifier|P18|P2096}}}} | imagewidth = {{{imagen_hanchura|}}} | head1_1 = Tipo | item1_1 = {{{tipo_barco|}}} | head1_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Clase|Klase}} | item1_2 = {{if empty|{{{clase_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P289}}}} | kop2 = Historia | head2_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Tokayo|Tokai}} | item2_1 = {{if empty|{{{tokayo|}}}|{{wikidata|property|linked|P138}}}} | head2_2 = Diseñador | item2_2 = {{{disenador|}}} | head2_3 = Waf | item2_3 = {{if empty|{{{constructor|}}}|{{wikidata|property|linked|P176}}}} | head2_4 = | item2_4 = | head2_5 = Pone {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|kiel|kil}}&nbsp; | item2_5 = {{if empty|{{{pone_kiel|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q14592615|P585}}}} | head2_6 = Lansamento | item2_6 = {{if empty|{{{bahamento_awa|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q596643|P585}}}} | head2_7 = | item2_7 = | head2_8 = Operativo | item2_8 = {{If empty|{{{den_servicio|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | head2_9 = Inoperativo | item2_9 = {{if empty|{{{fordi_servicio|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q7497952|P585}}}} | head2_10 = {{nowrap|Biahe inaugural}} | item2_10 = {{if empty|{{{biahe_inaugural|}}}|{{wikidata|qualifier|P793|Q1501837|P585}}}} | head2_11 = Propietario | item2_11 = {{{propietario|}}} | head3_1 = Pais di registro | item3_1 = {{#if:{{{bandera_barco|}}}|{{nowrap|[[fail:{{{bandera_barco|}}}|border|35px|link=]] {{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}}|{{if empty|{{{pais_registro|}}}|{{wikidata|property|linked|P840}}}}}} | head3_2 = {{nowrap|{{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haf di procedencia|Haf di prosedensia}}}}&nbsp; | item3_2 = {{if empty|{{{haf_procedencia|}}}|{{wikidata|property|linked|P504}}}} | head3_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Identificacion|Identifikashon}} | item3_3 = {{{id|}}} | head3_4 = Otro nomber | item3_4 = {{{otro_nomber|}}} | head3_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Status|Státus}} | item3_5 = {{{status|}}} | kop4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Caracteristica tecnico|Karakterístika tékniko}} | head4_3 = Largura | item4_3 = {{if empty|{{{largura|}}}|{{formatnum|{{wikidata|property|P2043}}|nl}}}} | head4_4 = Lengte ([[Lengte over alles|Loa]]) | item4_4 = {{{Schip lengte LOA|}}} | head4_5 = Lengte ([[Lengte tussen de loodlijnen|Lll]]) | item4_5 = {{{Schip lengte LPP|}}} | head4_6 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Hanchura|Anchura}} | item4_6 = {{{hanchura|}}} | head4_7 = [[Diepgang]] | item4_7 = {{{Schip diepgang|}}} | head4_8 = [[Diepgang|Zomerdiepgang]] | item4_8 = {{{Schip zomerdiepgang|}}} | head4_9 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Haltura|Altura}} | item4_9 = {{{haltura|}}} | head5_1 = [[Deplacement]] | item5_1 = {{{Schip deplacement|}}} | head5_2 = Tonelada | item5_2 = {{{tonelada|}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_brt|}}}{{#property:P1093}}|{{#if:{{{tonelada|}}}|<br>{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)|{{if empty|{{{tonelada_brt|}}}|{{wikidata|property|P1093}}}} (bruto)}}}}<!-- -->{{#if:{{{tonelada_net|}}}|{{#if:{{{tonelada|}}}{{{tonelada_brt|}}}|<br>{{{tonelada_net|}}} (neto)|{{{tonelada_net|}}} (neto)}}}} | head5_5 = Carga | item5_5 = {{{capacidad_carga|}}} | head5_7 = [[TEU]] | item5_7 = {{{Schip TEU|}}} | head5_8 = [[Reefer]]-aansluitingen | item5_8 = {{{Schip reefer point|}}} | head5_9 = Pasahero | item5_9 = {{{pasahero|}}} | head6_1 = Hutten | item6_1 = {{{Schip hutten|}}} | head6_2 = Dek | item6_2 = {{{dek|}}} | head6_5 = [[Boegschroef]] | item6_5 = {{{Schip boegschroef|}}} | head6_7 = [[IMO-nummer]] | item6_7 = {{{Schip IMO|}}} | head6_8 = [[ENI-nummer]] | item6_8 = {{{Schip ENI|{{#property:P5910}}}}} | head6_9 = [[Scheepsregister|Teboekstelling]] | item6_9 = {{{Schip teboekstelling|}}} | head6_10 = [[MMSI]] | item6_10 = {{{Schip MMSI|{{#property:P587}}}}} | head6_11 = [[Brandmerk]] | item6_11 = {{{Schip brandmerk|}}} | head7_1 = [[Roepletters]] | item7_1 = {{{Schip roepletters|}}} | head7_2 = Bereik | item7_2 = {{{Schip bereik|}}} | head7_3 = Duurzaamheid | item7_3 = {{{Schip duurzaamheid|}}} | head7_4 = Testdiepte | item7_4 = {{{Schip testdiepte|}}} | head7_5 = Boten | item7_5 = {{{Schip boten|}}} | head7_6 = Capaciteit | item7_6 = {{{Schip capaciteit|}}} | head7_7 = Tripulante | item7_7 = {{{tripulante|}}} | head7_9 = Sensor | item7_9 = {{{sensor|}}} | head8_1 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Armamento|Armamentu}} | item8_1 = {{if empty|{{{arma_barco|}}}|{{wikidata|property|linked|P520}}}} | head8_2 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Acoraza|Akorasá}} | item8_2 = {{{acoraza|}}} | head8_3 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Potencia|Potensia}} | item8_3 = {{{potencia|}}} | head8_4 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Propulcion|Propulshon}} | item8_4 = {{if empty|{{{propulcion|}}}|{{wikidata|property|linked|P516}}}} | head8_5 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Velocidad|Fèrt}} | item8_5 = {{{velocidad|}}} | head8_6 = Vliegtuigen en faciliteiten | item8_6 = {{{Schip vliegtuigen|}}} | head8_7 = {{var|{{{variante|{{{1|}}}}}}|Apodo|Bèinam}} | item8_7 = {{{barco_apodo|}}} | head8_8 = Verdiensten en onderscheidingen | item8_8 = {{{Schip verdiensten|}}} | head8_9 = Opmerkingen | item8_9 = {{{Schip opmerkingen|}}} | head8_10 = Teken | item8_10 = {{{Schip teken|}}} | otherkop = {{#if:{{#invoke:wikidata|claim|P373}}{{{commons|}}}|----}} | other0 = {{#if:{{{commons|}}} | [[commons:{{{commons}}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba[[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]] | {{#ifeq:{{#invoke:wd|property|P373}}||| [[commons:Category:{{#invoke:wd|property|P373}}|{{var|{{{variante|}}}|Imagen|Imágen}}]]&nbsp;riba [[File:Commons-logo.svg|15px|link=|Wikimedia Commons]] [[Wikimedia Commons]]}} }} | links36 = {{#if:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|<small><nowiki>[</nowiki>[[:Wikidata:{{#invoke:Wikidata|pageId}}|{{var|{{{variante|}}}|Edita|Editá}} Wikidata]]<nowiki>]</nowiki>&nbsp;·&nbsp;<nowiki>[</nowiki>[[Template:Infobox barco/doc|Manual]]<nowiki>]</nowiki></small>}} }}<noinclude>{{documentation}}[[Kategoria:Infobox templates|barco]]</noinclude> nsmlldfvhgjo2y3xckas16pzbjibi87 10 13161 200351 200321 2026-08-11T14:44:11Z Kallmemel 14000 200351 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} {{Utilisa Wikidata|P18|P176|P516|P520|P793}} <!-- Añadi categoria unda ta indica abou di e pagina aki y interwiki na Wikidata --> == Uzo == {{Infobox barco |bandera_barco=Flag missing.jpg |nomber=nomber |tipo_barco=tipo_barco |clase_barco=clase_barco |tokayo=tokayo |disenador=disenador |constructor=constructor |pone_kiel=pone_kiel |bahamento_awa=bahamento_awa |den_servicio=den_servicio |fordi_servicio=fordi_servicio |biahe_inaugural=biahe_inaugural |propietario=propietario |pais_registro=pais_registro |haf_procedencia=haf_procedencia |nomber_prev=nomber_prev |id=id |status=status |largura=largura |hanchura=hanchura |haltura=haltura |tonelada=tonelada |tonelada_brt=tonelada_brt |tonelada_net=tonelada_net |capacidad_carga=capacidad_carga |sensor=sensor |arma_barco=arma_barco |acoraza=acoraza |potencia=potencia |propulcion=propulcion |velocidad=velocidad |tripulante=tripulante |lema=lema |barco_apodo=barco_apodo }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto;"> {{Infobox barco |nomber = |tipo_barco = |clase_barco = |tokayo = |disenador = |constructor = |pone_kiel = |lansa = |den_servicio = |fordi_servicio = |biahe_inaugural= |propietario = |bandera_barco = |pais_registro = |haf_procedencia= |nomber_prev = |id = |status = |largura = |hanchura = |haltura = |tonelada = |tonelada_brt = |tonelada_net = |capacidad_carga= |sensor = |arma_barco = |acoraza = |potencia = |propulcion = |velocidad = |tripulante = |lema = |barco_apodo = }}</syntaxhighlight> <templatedata> { "params": {}, "format": "block" } </templatedata> <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categoria abou di liña aki; interwikis na Wikidata --> }}</includeonly> oyhg2c9l3wx3ut5ur5hm3dsivpbuc79 0 13545 200420 186422 2026-08-12T10:07:12Z Caribiana 8320 typos 200420 wikitext text/x-wiki {{variante|a}} {{Infobox condicion medico}} '''Trastorno di personalidad borderline''' ('''TPB'''), tambe conoci como '''trastorno di personalidad pa cu regulacion di emocion''', ta un di e trastornonan di personalidad describi den ''Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders'' ("Manual Diagnostico y Estadistico di Trastorno Mental", DSM). E trastorno ta caracterisa pa un patronchi di relacionnan instabil, imagen propio instabil, y cambio sterki pa cu estado di animo. Individuo cu TPB por experencia un miedo intenso di wordo bandona, sintimentonan bashi, comportacion impulsivo, y daño propio. E trastorno tipicamente ta cuminsa den adolescencia of na comienso como adulto y por manifesta den varios area di bida. Den algun individuo, e severidad di sintomanan ta baha cu edad. Condicionnan comorbido comun ta inclui [[trastorno di ansiedad]] (p.e., trastorno di ansiedad generalisa y fobia social), trastorno di humor (p.e., [[depresion (clinico)|depresion]] y distimia), trastorno alimenticio, y abuso di substancia. E termino ''borderline'' lieteralmente ta nifica "frontera". Originalmente, tabata asumi cu e trastorno tabata na e frontera entre neurosis y [[psicosis]]. Aunke e punto di bista aki a wordo bandona, e nomber a wordo manteni. Denter di psikiatria, tin proposicion pa reemplasa e termino cu, por ehempel, trastorno di regulacion di emocion, of algo similar pasobra e nomber ''borderline'' falta claridad. == Caracteristica == E manifestacion di TPB ta varia masha di persona pa persona. Tin variacion denter di e severidad y tipo di personalidad, for di extrovert pa introvert. Algun caracteristica comun ta inclui: * Autoestima abou * Comportacion di daño propio ([[automutilashon|automutilacion]]), tin biaha tambe combina cu manipulacion. * Dempel inseguridad cu comportacion provocativo. * Tendencia pa (pre)huicionan extremo. Por ehempel, den relacion cu amigo y/of partnernan (idealisa y despues rechasa). * Desociacion, caminda contacto cu realidad ta reduci temporalmente. E por sinti como si fuera nan ta wak nan mes den un pelicula. Desociacion ta un mecanismo di huy pa controla emocion. Normalmente e ta sucede ora stress ta mucho halto. * Miedo di wordo bandona (ansiedad di separacion) * Sintimentonan di bashi of [[soledad]], asta den compania. * Comportacion impulsivo of autodestructivo, manera comportacion sexual riesgoso, abuso di substancia, of ladronicia. * Problema cu desaroyo di identidad * Episodionan psicotico cortico (cu ta dura algun ora pa algun dia) {{Appendix|ref|2= *{{Tradukshon for di otro Wikipedia |idioma=nl |titel=Borderline-persoonlijkheidsstoornis |oldid=69947037}} {{References}} }} [[Kategoria:Sikopatologia|personalidad borderline]] soe5q0yt9tfeby30afhjn4h8jky3bii 0 14107 200352 183161 2026-08-11T14:46:06Z Kallmemel 14000 200352 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{Databox}} '''Operacion Neuland''' (Operacion Tera Nobo) tabata e nomber codigo pa un operacion di guera submarino na gran escala, conduci den [[Laman Karibe|Lama Caribe]] door di e forsa naval [[Alemania|Aleman]] ("Kriegsmarine") na 1942 durante [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]]. E operacion a forma parti di e campaña submarino Aleman contra e transporte maritimo di e Aliadonan. Den e prome mita di 1942 seis submarino (''U-Boote'') Aleman y cinco Italiano a wordo desplega den awanan di Caribe y den Golfo di Venezuela.<ref>{{en}}{{citeer web|auteur=Clay Blair|titel=Hitler's U-Boat War: The Hunters, 1939-1942|uitgever=Random House Publishing Group|datum=2010-07-21|pagina=503|isbn=978-0-307-87437-5|url=https://www.google.fr/books/edition/Hitler_s_U_Boat_War/E8GDrZJEAGIC?hl=fr&gbpv=0}}</ref><ref>{{cite web|author=Eric Wiberg|title=José L. Bolívar Fresnada, The Caribbean Front in World War II: The Untold Story of U-boats, Spies, and Economic Warfare (Eric Wiberg)|journal=The Northern Mariner|volume=31|number=2|pages=201|date=2021|issn=2561-5467|doi=10.25071/2561-5467.162|url=https://www.academia.edu/62774967/Jos%C3%A9_L_Bol%C3%ADvar_Fresnada_The_Caribbean_Front_in_World_War_II_The_Untold_Story_of_U_boats_Spies_and_Economic_Warfare_Eric_Wiberg_}}</ref> == Contexto historico == Despues cu [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]] a drenta Guera Mundial II na december 1941, Alemania a amplia su campaña submarino (''U-Boot-Krieg'') for di Nort Atlantico pa otro regionnan strategico, incluyendo Caribe. E kier a stroba produccion y transporte di petroleo pa debilitá e capacidad militar di e Aliadonan, particularmente Merca, [[Canada]] y [[Reino Uni]]. E region tabata di gran importancia militar y economico, pasobra: * refinerianan na [[Trinidad (isla)|Trinidad]], [[Aruba]] y [[Kòrsou|Corsou]] tabata suministra un gran parti di e combustible pa e Aliadonan. * tankeronan tabata transporta petroleo for di [[Venezuela]] y Caribe pa [[Nort Amérika|Norte America]] y [[Oropa|Europa]]. * proteccion naval di e Aliadonan den Caribe na e momento ey tabata relativamente limita. == Despliegue di submarino == Operacion Neuland a cuminsa oficialmente na februari 1942. E prome grupo tabata consisti di: * U-156, U-502, U-67 y otro submarinonan Aleman * submarinonan [[Italia]]no di Regia Marina Nan a operá rond di: * Aruba * Kòrsou * Golfo di Venezuela * Costa nort di [[Sur Amérika|Sur America]] == Atakenan principal == E operacion a resulta den varios atake contra tankero cargando petroleo Venezolano y barconan mercantil. E evento mas conoci tabata: * e [[atake riba Aruba]] ([[16 di febrüari|16 di februari]] [[1942]]), caminda U-156 a torpedea tankeronan na [[San Nicolas]] y cerca di [[Eagle Beach]], * e atakenan riba barconan den Golfo di Venezuela, * e intentonan di atake riba tankeronan den [[Haf di Kòrsou|haf di Willemstad]]. Den e promé lunanan di 1942, e submarinonan a logra sink un numero significativo di barconan aliado, causando perdida humano y material. == Resultado y impacto == Militarmente, Operacion Neuland tabata inicialmente un exito pa Alemania: * decenas di barco aliado a wordo hundi den Lama Caribe, * transporte di petroleo a wordo seriamente stroba, * e atakenan a crea panico den region. Sinembargo, e reaccion di e Aliadonan tabata rapido: * Merca a manda tropanan pa proteha Aruba y Corsou, * sistema di convooi a wordo fortalece, * patruyanan aereo y naval a intensifica. Despues di memey 1942, e eficacia di e submarinonan den Caribe a baha considerablemente door di miho defensa aliado. == Nificacion historico == Operacion Neuland ta considera un di e operacionnan mas importante di e guera submarino den hemisferio occidental. E operacion a demostra: * e vulnerabilidad inicial di Caribe, * e importancia strategico di e refinerianan di [[Antias Hulandes]], * e globalisacion di Guera Mundial II, cu a alcansa te den regionnan relativamente leu for di Europa. Pa Aruba y Corsou, e operacion aki a marca e momento cu nan a bira directamente parti di e escenario di Guera Mundial II. == Mira tambe == * [[Atake riba Aruba]] * [[Bataya den Laman Karibe|Bataya den Lama Caribe]] {{Appendix}} [[Kategoria:Karibe]] [[Kategoria:Di Dos Guera Mundial]] mf9anub2p68bn9ceayhsyl9060bt846 0 14899 200405 199967 2026-08-11T22:27:55Z Caribiana 8320 200405 wikitext text/x-wiki {{Variante|a}} {{infobox persona | variante = a | infobox_tipo = escritor | nomber = Dufi Kock | fecha nacemento = [[27 di sèptèmber|27 di september]] [[1936]] | luga nacemento = {{ABW}} | ofishi = escritor, investigado, historiado | aña activo = 1997 - presente | movemento = | genero = literatura | disciplina = historia | tema = [[Di Dos Guera Mundial|Guera Mundial II]] | lenga materno = [[Papiamentu|Papiamento]] | lenga literario = [[Papiamentu|Papiamento]], [[Ingles]] | obra notabel = | editorial = | distincion = ''Ridder'' den [[Orden di Oranje-Nassau]] (2022), Zilveren Anjer (2022) | casa = Maria Paskel }} '''Adolf (Dufi) Kock''' (☆ [[27 di sèptèmber|27 di september]] [[1936]] na [[San Nicolas]]) ta un escritor, investigado y historiado [[Aruba|Arubiano]]. E ta conoci como un di e figuranan mas importante den preservacion di historia y patrimonio cultural di Aruba.<ref name="lintje">[https://www.lintjes.nl/ridders/mensen-met-een-lintje/dufi-kock Erfgoed vormt de ziel van een land], lintjes.nl (2022)</ref> ==Bida== Kock a lanta na San Nicolas, unda el a sigui enseñansa basico na Scol Don Bosco. Despues el a continua na scol avansa y a gradua na Lago Vocational School.<ref name="BNA">[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/dufi-kock/ Dufi Kock], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]] (23 di februari 2018)</ref> Na 1964, el a haña un beca di [[Lago Oil & Transport Company|Lago]] pa studia ingenieria kimico na Universidad di Dayton na [[Ohio]], [[Estadonan Uni di Amérika|Merca]].<ref name="BNA"/> ===Carera profesional=== Despues di su regreso na Aruba, Kock a traha binti aña na refineria Lago, unda el a desempeñá un papel importante como coordinador di entrenamento y instructor.<ref name="BNA"/> El a sigui forma su mes profesionalmente via curso y seminario, y a bira miembro di American Society for Training & Development.<ref name="BNA"/> Despues di cierre di Lago na 1985, el a traha den sector di turismo y maneho di personal te ora el a baha cu pensioen y a dedica su mes completamente na investigacion y trabou comunitario.<ref name="lintje"/><ref name="Savaneta">Dufi Kock, [https://archive.org/details/BNADIGARUBIANA3117/page/n169/mode/1up Historia di Savaneta], </ref> ===Escritor y historiado=== Kock ta ser considera un historiado autodidacto, pasobra el a forma su mes principalmente via investigacion independiente y experencia personal.<ref name="arubatoday">[https://www.arubatoday.com/respected-historian-mr-dufi-kock-opens-the-cultural-manifestation-honoring-national-hymn-and-flag-day/ Respected historian Mr. Dufi Kock opens the cultural manifestation honoring National Hymn and Flag Day], Aruba Today (2022)</ref> Desde 1997, el a publica varios buki y a dedica su bida na documenta historia di Aruba, specialmente e papel di e isla den [[Di Dos Guera Mundial|Segundo Guera Mundial]].<ref name="lintje"/><ref>[https://arubanews.ca/dufi-kock-book-signing-celebrates-arubas-history-in-noord/ Dufi Kock Book Signing Celebrates Aruba’s History in Noord], arubanews.ca (31 di juli 2026)</ref> {{multiple image | total_width = 165 | align = left | direction = horizontal | image1 = Parke Boy Ecury, Oranjestad Aruba 2025 20.jpg | caption1 =Propeller di SS ''Oranjestad'' den Parke Boy Ecury. | image2 = | caption2 }} Ademas, el a skirbi numeroso articulo, colecta artefacto, mas cu un miyon potret y documento, y a duna contribucion importante na [[Archivo Nacional Aruba|Archivo Nacional]] y [[Biblioteca Nacional Aruba]].<ref name="lintje"/> Su trabou ta enfoca riba preservacion di historia pa futuro generacionnan.<ref name="historia">[[Dick Drayer]], [https://www.aruba.nu/nieuws/geschiedenis/92048/dufi-kock-schrijft-arubaanse-geschiedenis-op-voor-de-volgende-generatie Dufi Kock schrijft Arubaanse geschiedenis op voor de volgende generatie], aruba.nu (5 di juli 2026)</ref><ref name="arubatoday"/> Kock tambe ta hunga un rol clave den comunidad, particularmente na [[Savaneta]], unda e ta residencia y ta reconoce como baluarte, historiado local y lider cultural.<ref name="Dufi">[https://www.gobierno.aw/historiado-adolf-dufi-kock-ta-haci-donacion-di-ultimo-bukinan-historico-na-biblioteca-nacional Historiado Adolf ‘Dufi’ Kock ta haci donacion di ultimo bukinan historico na Biblioteca Nacional], gobierno di Aruba (3 di juli 2026)</ref> El a yuda hobennan cu proyectonan di scol, asisti cu investigacion genealogico, duna charla y contribui na documental y proyectonan internacional. Tambe el a tuma iniciativa pa monumentonan historico, manera e propeller recupera di SS ''Oranjestad'' cu ta poni como un monumento den Boy Ecury Park na [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]].<ref name="lintje"/> Door di su obra literario y otro actividadnan e ta fungi como un di e guardiannan di memoria historico di Aruba.<ref name="Dufi"/><ref name="lintje"/> ==Obra== * ''Guia Con Pa Solicita Pa Un Trabou'' (1997) * ''Fecha y Datonan Historico di Aruba'' (2006) * ''Historia di un Auto Clasico'' (2006) * ''E Incidente di e Torpedo na Eagle Beach, Aruba (Papiamento/Ingles) * ''E Storia di e Barco di Carga Aleman E.S. Antilla (Papiamento/Ingles) * ''Historia di Savaneta: unda nos historia a principia'' (2010, [[UNOCA]]) * ''Historia di Canashito'' (2018)<ref>[https://www.bibliotecanacional.aw/pages/historia-di-canashito/ Historia di Canashito], [[Biblioteca Nacional Aruba|BNA]]</ref> * ''Seccion Historico di Aruba'' (2026, ta inclui 136 tema historico) * ''Mision di Marineronan Noruega'' (2026)<ref name="Dufi"/><ref name="historia"/> ==Distincion== Pa su trabou den cultura y historia, Kock a ricibi varios reconocemento: * {{NLD}} - Miembro den [[Orden di Oranje-Nassau]] (2006) * {{NLD}} - ''Ridder'' den Orden di Oranje-Nassau (2022, promocion) * {{NLD}} – Zilveren Anjer (2022, Het Cultuurfonds)<ref>[https://werkgroepcaraibischeletteren.nl/zilveren-anjer-voor-arubaan-adolf-kock/ Zilveren Anjer voor Arubaan Adolf Kock], 10 di juni 2022</ref> {{Appendix}} {{DEFAULTSORT:Kock, Dufi}} [[Kategoria:Historia di Aruba]] [[Kategoria:Hende]] [[Kategoria:Eskritor]] 574uldllsml560wyh95v0ge808qaj7z